توسعه عدالت آموزشی و فناورانه در کشور با راه‌اندازی مراکز نوآوری اجتماعی محله‌محور وارد مرحله جدیدی می‌شود. معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری که نخستین مرکز از این دست را در منطقه هرندی تهران افتتاح کرده، اکنون برنامه دارد تا این مدل را تا پایان سال جاری در چهار استان دیگر نیز اجرا کند.

الگویی نوین برای توانمندسازی نوجوانان

در این طرح، مناطق کمتر برخوردار دیگر صرفاً به عنوان مصرف‌کننده خدمات دیده نمی‌شوند، بلکه به عنوان قطب‌های بالقوه خلاقیت و نوآوری بازتعریف می‌شوند. هدف اصلی، شناسایی و پرورش استعدادهای نوجوانان و هدایت آن‌ها به سوی کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و فناورانه است.

محمدجواد صدری‌مهر، معاون توسعه اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی، در این زمینه تأکید کرد که بررسی‌های علمی نشان می‌دهد میزان خلاقیت و نوآوری در مناطق کمتر برخوردار حتی از متوسط جامعه نیز بالاتر است. به گفته وی، آنچه نیاز است فراهم‌سازی بستر مناسب برای بروز این استعدادهاست.

آموزش مهارت‌های متناسب با آینده

یکی از ویژگی‌های متمایز این مراکز، نوع مهارت‌هایی است که به نوجوانان آموزش داده می‌شود. این مهارت‌ها با نگاهی ۵ تا ۱۰ ساله به بازار فناوری کشور و جهان تدوین شده‌اند و افق آن‌ها سال ۱۴۱۰ است. به عبارت دیگر، نوجوانان مهارت‌هایی را می‌آموزند که در آینده جزو ترندها و مشاغل پردرآمد و پیشران در اقتصاد جهانی و ملی خواهند بود.

بسته آموزشی این مراکز شامل فناوری‌های پیشرفته‌ای همچون:

  • هوش مصنوعی
  • رباتیک
  • برنامه‌نویسی پیشرفته
  • ساخت و تولید پیشرفته
  • انیمیشن‌سازی
  • تولید محتوا
  • نویسندگی و گرافیک

هر یک از این بسته‌ها به صورت هدفمند برای یک شغل مشخص و کسب‌وکار نوآورانه طراحی شده‌اند.

آموزش مکمل؛ بدون تداخل با مدرسه

صدری‌مهر با اشاره به اینکه رویکرد این مراکز مبتنی بر الگوی «آموزش مکمل» است، گفت که برنامه‌ها هیچ تداخلی با برنامه‌های رسمی آموزش و پرورش ندارند. یکی از بخش‌های اصلی این طرح، راه‌اندازی «استارت‌آپ‌های دانش‌آموزی» است که در آن نوجوانان با تشکیل تیم‌های منسجم، ایده‌پردازی، مدل‌سازی کسب‌وکار و پیاده‌سازی ایده‌ها را تمرین می‌کنند.

در این مدل، تلاش می‌شود با پیوند دادن تیم‌های نوجوانان با کسب‌وکارهای فعال در هر منطقه، آن‌ها بتوانند در همان دوران دانش‌آموزی، تجربه درآمدزایی را به دست آورند. هرچند هدف اصلی در این مرحله تمرین کسب‌وکار است، اما این فرایند زیربنای محکمی برای ورود حرفه‌ای به بازار کار آینده ایجاد می‌کند.

چرخه پایان‌ناپذیر توانمندسازی

یکی از نکات کلیدی این طرح، «پایان‌ناپذیر» بودن چرخه آن است. به این معنا که نوجوانان پس از توانمند شدن، خود به مربی و عامل توانمندسازی تیم‌های جدیدتر در همان محله تبدیل می‌شوند. این چرخه می‌تواند به تولید ثروت از طریق حل مسائل واقعی جامعه منجر شود.

صدری‌مهر این مدل را یکی از پیشروترین مدل‌های اجتماعی در دنیا توصیف کرد و گفت: «نوجوانان مستعد وارد مرکز می‌شوند و در خروجی، تیمی را تشکیل می‌دهند که یک کسب‌وکار نوآورانه برای حل یک مسئله محلی یا ملی دارد.»

برنامه توسعه ملی

منطقه هرندی تهران به عنوان پایلوت این طرح انتخاب شده و قرار است در شش ماه پایانی سال جاری، این مدل در چهار مرکز استان دیگر نیز با مشارکت شهرداری‌ها و سایر نهادهای مرتبط اجرا شود. هدف نهایی معاونت علمی این است که با هم‌افزایی نهادهایی مانند آموزش و پرورش و شهرداری‌ها، این طرح به یک الگوی توسعه‌یافته و ملی در سراسر کشور تبدیل شود.