همزمان با یکصد و بیستمین سالگرد صدور فرمان مشروطه، آیینی در تبریز برگزار شد و محمدجواد حقشناس، مشاور وزیر میراث فرهنگی، در این مراسم به بازخوانی جایگاه تاریخی این شهر در جنبش مشروطه پرداخت. او تأکید کرد که تبریز در مقاطع حساس تاریخ ایران تماشاگر صرف تحولات نبوده و همواره بخشی از فرآیند تاریخسازی کشور به شمار میرفته است.
تبریز؛ سه ویژگی تاریخساز
حقشناس نقش تبریز را در سه ویژگی دولتسازی، قانونخواهی و آزادیخواهی خلاصه کرد و گفت این شهر از روزگاری که در دوره صفوی به عنوان پایتخت برگزیده شد و فصل تازهای در تاریخ ایران آغاز گشت تا دوران مشروطه و مقاومت در برابر استبداد صغیر، همواره در تحولات بزرگ کشور نقشآفرین بوده است.
زمینههای فکری پیش از فرمان مشروطه
مشاور وزیر میراث فرهنگی با این دیدگاه که جنبش مشروطه را نباید تنها از ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ و لحظه صدور فرمان مشروطیت آغاز کرد، گفت اندیشه مشروطه طی دههها در جامعه ایران شکل گرفت. به گفته او، دارالسلطنه تبریز، تجربه اصلاحات دوره عباسمیرزا و پیوند این شهر با جهان جدید، زمینه ورود مفاهیمی مانند قانون، عدالت و ضرورت اصلاح ساختار حکومت را به فضای فکری ایران فراهم کرد.
حقشناس در ادامه به نقش شخصیتهای اصلاحگر پیش از مشروطه اشاره کرد و افزود: قائممقام فراهانی و امیرکبیر اگرچه به معنای تاریخی آن مشروطهخواه نبودند، اما تلاش آنان برای اصلاح نظام اداری، مبارزه با فساد، ساماندهی امور مالی و تقویت دولت، بخشی از مسیر تاریخی منتهی به مشروطه را ساخت.
مشروطه؛ گذار از اراده اشخاص به قانون
به گفته این مقام مسئول، خواسته مشروطهخواهان تنها تغییر یک دولت یا یک فرد نبود؛ آنان محدود شدن قدرت سیاسی، به رسمیت شناختن حقوق مردم، تشکیل مجلس و اداره کشور بر اساس قانون را پیگیری میکردند. او عدالتخانه، قانون اساسی، متمم آن، آزادی بیان و حقوق ملت را حلقههای یک زنجیره برای تحقق حکومت قانون دانست و تأکید کرد که مشروطه در ایران تقلیدی از غرب نبود، بلکه جامعه ایرانی با پشتوانه فرهنگی و دینی خود با مفاهیم نو مواجه شد.
علمای مشروطه و استقلال اقتصادی
حقشناس با اشاره به نقش علمای عصر مشروطه، آخوند خراسانی را تنها یک حامی سیاسی نهضت ندانست و او را عالمی برجسته و مجتهدی صاحبنفوذ معرفی کرد که پیش از شکلگیری جنبش، نسبت به فساد، استبداد، نابسامانی و دخالت بیگانگان هشدار داده بود. به گفته او، نگاه آخوند خراسانی به مشروطه بر تقویت دولت، حفظ استقلال کشور و جلوگیری از خودکامگی استوار بود و حمایتش از موضوعاتی مانند تأسیس بانک ملی نشان میدهد که استقلال اقتصادی در کنار اصلاحات سیاسی جایگاه ویژهای داشت.
مشاور وزیر میراث فرهنگی همچنین از علامه نائینی یاد کرد که با نگاه دینی، ضرورت محدود شدن قدرت و مقابله با استبداد را تبیین کرد. او خاطرنشان کرد استقلال اقتصادی، قانون، آموزش، مجلس و اصلاح حکومت، اجزای یک منظومه بههمپیوستهاند.
میراث مشروطه برای امروز
حقشناس با گذشت ۱۲۰ سال از مشروطه یادآور شد که هیچ جامعهای صرفاً با تصویب قانون به حکومت قانون نمیرسد؛ قانون زمانی کارآمد است که نهادهای مسئول به آن پایبند باشند، قدرت پاسخگو باشد و نهادهای عمومی جایگاه واقعی خود را حفظ کنند.
او بر ضرورت گفتوگو و همبستگی ملی تأکید کرد و گفت مشروطه توانست روحانیون، روشنفکران، تجار، روزنامهنگاران، عشایر و گروههای مختلف اجتماعی را در کنار هم قرار دهد و از تهران تا تبریز، اصفهان و بوشهر، هر منطقه نقشی در این جنبش تاریخی ایفا کرد.
مشاور وزیر میراث فرهنگی در پایان با اشاره به جایگاه ویژه مقاومت تبریز در دوران استبداد صغیر گفت: شناخت این میراث تاریخی برای حفظ سرمایه هویتی جامعه ضروری است و تبریز امروز میتواند بار دیگر پیشگام باشد؛ نه در میدان نبرد مشروطه، بلکه در بازشناسی، معرفی و تبیین میراث فکری، اجتماعی و سیاسی این جنبش برای ایران و ایرانیان.
نظرات (0)