تورج امرایی، معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، در رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» به تشریح دستاوردها و ظرفیت‌های زیست‌بوم دانش‌بنیان ایران پرداخت و از جهت‌گیری جدید این معاونت برای بهره‌گیری هدفمند از قانون جهش تولید دانش‌بنیان خبر داد.

وی با بیان اینکه این قانون ابزارهای کارآمدتری نسبت به قوانین پیشین در اختیار کشور قرار داده است، گفت: هدف اصلی، هدایت حمایت‌ها به سمت پروژه‌هایی است که بتوانند چالش‌های اساسی و راهبردی کشور را برطرف کنند.

آمار چشمگیر زیست‌بوم دانش‌بنیان

امرایی با ارائه آماری از وضعیت کنونی شرکت‌های دانش‌بنیان اعلام کرد که هم‌اکنون حدود ۱۱ هزار شرکت دانش‌بنیان به صورت فعال در کشور مشغول فعالیت هستند و نزدیک به ۱۴ هزار شرکت موفق به اخذ تأییدیه دانش‌بنیان شده‌اند. وی افزود: حدود ۱۸ هزار محصول دانش‌بنیان در حوزه‌های گوناگون به مرحله تولید رسیده که از فناوری‌های نوظهور تا تجهیزات راهبردی صنایع کشور را شامل می‌شود.

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان با اشاره به رشد چشمگیر اقتصاد دانش‌بنیان در کشور گفت: صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان به حدود ۲.۷ میلیارد دلار رسیده که ۷۰۰ میلیون دلار آن مربوط به صادرات مستقیم محصولات است. درآمد این شرکت‌ها نیز در سال ۱۴۰۴ به حدود سه هزار و ۲۵۰ هزار میلیارد تومان افزایش یافته و بیش از ۴۱۰ هزار نیروی متخصص در این مجموعه‌ها مشغول به کار هستند.

تولید بار اول؛ گامی برای خودکفایی فناورانه

یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان امرایی، اجرای «قراردادهای تولید بار اول» بود. وی در این زمینه توضیح داد: بر اساس ماده ۱۰ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، اگر محصولی برای نخستین بار توسط یک شرکت دانش‌بنیان ایرانی قابلیت تولید داشته باشد، امکان صدور مجوزهای لازم برای تأمین آن از مسیر تولید داخلی فراهم می‌شود.

به گفته وی، در دو سال گذشته حدود ۴۰۰ میلیون دلار قرارداد تولید بار اول با تمرکز بر صنایع راهبردی از جمله نفت، گاز، برق و سایر زیرساخت‌های حیاتی کشور منعقد شده است. این قراردادها نه تنها وابستگی به واردات را کاهش داده و صرفه‌جویی ارزی به همراه داشته، بلکه زمینه تولید تجهیزات و فناوری‌هایی را فراهم کرده که در شرایط تحریم، دسترسی به آن‌ها از خارج از کشور امکان‌پذیر نیست.

اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه

امرایی اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه را یکی دیگر از ابزارهای مؤثر قانون جهش تولید دانش‌بنیان معرفی کرد و گفت: شرکت‌هایی که در پروژه‌های تحقیق و توسعه سرمایه‌گذاری می‌کنند، می‌توانند هزینه‌های این فعالیت‌ها را از محل مالیات خود تهاتر کنند. این ظرفیت در سال گذشته به طور گسترده عملیاتی شد و حدود یک هزار و ۷۰۰ پروژه از سوی نزدیک به یک هزار و ۴۰۰ شرکت از آن بهره‌مند شدند.

پیشرفت در صنعت دارو و تجهیزات راهبردی

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان صنعت دارو را یکی از نمونه‌های موفق بهره‌گیری از توان شرکت‌های دانش‌بنیان دانست و اظهار کرد: دستاوردهای این شرکت‌ها موجب شده فاصله فناوری دارویی ایران با استانداردهای جهانی کاهش یابد و برخی محصولات ایرانی علاوه بر تأمین نیاز داخلی، مجوز ورود به بازارهای بین‌المللی از جمله اتحادیه اروپا را نیز دریافت کنند.

وی همچنین از اجرای پروژه‌های مهمی در حوزه ساخت تجهیزات صنعت نفت، هوشمندسازی مصرف گاز با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان، تولید سامانه‌های کنترل هوشمند و توسعه تجهیزات نیروگاهی به عنوان نمونه‌هایی از به‌کارگیری ظرفیت‌های قانون جهش یاد کرد.

تقویت زیرساخت‌های پژوهشی کشور

امرایی در بخش دیگری از سخنان خود به توسعه زیرساخت‌های پژوهشی کشور اشاره کرد و گفت: ایجاد و تقویت آزمایشگاه‌های مرکزی در دانشگاه‌ها و مراکز علمی از دیگر ظرفیت‌های قانون جهش است که دانشگاه‌هایی مانند دانشگاه تهران و دانشگاه صنعتی شریف از آن برای ارتقای زیرساخت‌های تحقیقاتی خود استفاده کرده‌اند.

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان در پایان ابراز امیدواری کرد که با تکیه بر تجربیات دو دهه گذشته، حکمرانی علم و فناوری کشور بیش از پیش در خدمت حل مسائل ملی، ارتقای توان فناورانه و تقویت مزیت‌های رقابتی ایران قرار گیرد.