هوش مصنوعی با سرعتی شگفتانگیز در حال نفوذ به لایههای مختلف زندگی بشری است و در این میان، حوزه آموزش یکی از مهمترین عرصههایی است که از این تحول تأثیر میپذیرد. اما پرسش اساسی این است که آیا فناوریهای نوین میتوانند جایگزین معلمان شوند؟ دانشآموزان ایرانی تا چه میزان برای بهرهگیری از دستیارهای هوشمند آماده هستند؟ و مهمتر از همه، بزرگترین مانع پیش روی توسعه هوش مصنوعی آموزشی در ایران چیست؟
مشکل اصلی کمبود محتوا نیست
امین امینی، مدیرعامل اپلیکیشن اندرز، در گفتوگو با خبرنگار ما با تأکید بر اینکه امروز دانشآموزان به انواع منابع آموزشی دسترسی دارند، میگوید: «بزرگترین مشکل آموزش امروز کمبود محتوا نیست. دانشآموزان به کتاب، کلاس، ویدئو و منابع مختلف دسترسی دارند. مسئله این است که سیستم آموزشی معمولاً همه دانشآموزان را با یک نسخه واحد آموزش میدهد در حالی که هر دانشآموز مسیر یادگیری متفاوتی دارد.»
او معتقد است مدل سنتی آموزش که بر پایه کلاسهای جمعی شکل گرفته، به ناچار برخی دانشآموزان را از مسیر یادگیری عقب میاندازد و برای برخی دیگر بسیار ساده است. هوش مصنوعی میتواند این فاصله را کاهش داده و تجربهای متناسب با نیاز هر فرد ایجاد کند.
از یک نیاز واقعی تا یک محصول بومی
امینی درباره شکلگیری اندرز توضیح میدهد که ایده این استارتاپ از یک نیاز ملموس متولد شده است: «همه ما لحظهای را تجربه کردهایم که دانشآموز ساعتها مقابل یک سؤال مینشیند اما نمیتواند آن را حل کند. در آن لحظه شاید معلم در دسترس نباشد، شاید والدین نتوانند کمک کنند و شاید امکان استفاده از کلاس خصوصی هم وجود نداشته باشد. ما تصمیم گرفتیم این لحظه تنهایی را از بین ببریم.»
به گفته او، هدف اندرز صرفاً پاسخ دادن به سؤالات درسی نیست، بلکه فلسفه اصلی این پلتفرم کمک به درک عمیق مطالب توسط دانشآموز است. «اگر فقط جواب سوال را بدهیم، اتفاق خاصی نیفتاده است. دانشآموز باید دلیل پاسخ را بفهمد و بتواند مسئله مشابه را هم حل کند.»
چرا مدلهای جهانی کافی نیستند؟
یکی از پرسشهای مهمی که در سالهای اخیر مطرح شده، ضرورت توسعه محصولات بومی در مقابل استفاده از ابزارهای شناختهشده جهانی است. امینی در این باره توضیح میدهد: «مدلهای عمومی هوش مصنوعی برای طیف بسیار گستردهای از موضوعات آموزش دیدهاند. اما آموزش مدرسه در ایران ویژگیهای خاص خودش را دارد. کتابهای درسی، شیوه طرح سؤال، زبان فارسی و حتی دستخط دانشآموزان با بسیاری از کشورها متفاوت است.»
مدیرعامل اندرز تأکید میکند که این پلتفرم بر اساس محتوای رسمی مدارس ایران آموزش دیده است و هدف آن ساخت یک هوش مصنوعی عمومی نبوده، بلکه ابزاری است که دقیقاً زبان آموزش ایران را میفهمد.
اندی؛ دستیاری فراتر از یک چتبات
قلب فناوری اندرز دستیاری به نام «اندی» است. امینی درباره آن میگوید: «اندی یک چتبات معمولی نیست. تفاوت اصلی آن با ابزارهای عمومی این است که یادگیری را هدایت میکند، نه اینکه فقط پاسخ ارائه دهد.» اندی میتواند سؤالات دانشآموزان را از طریق متن، تصویر یا حتی عکس دستنویس دریافت کرده و پاسخهایی متناسب با کتابهای درسی ایران ارائه دهد.
معلم در برابر هوش مصنوعی؛ رقابت یا همکاری؟
یکی از نگرانیهای رایج در میان معلمان، احتمال جایگزینی آنها توسط فناوریهای هوشمند است. امینی اما این تصور را نادرست میداند: «اندی قرار نیست جای معلم را بگیرد. هیچ فناوری نمیتواند نقش معلم در ایجاد انگیزه، انتقال تجربه و ارتباط انسانی را حذف کند. ما اندی را ساختهایم تا معلم فرصت بیشتری برای آموزش عمیق داشته باشد.»
او با اشاره به استقبال معلمان از این فناوری میافزاید: «ما شاهد استفاده معلمان از اندرز برای آمادهسازی کلاس، تولید تمرین و پیدا کردن روشهای بهتر آموزش بودهایم. هرچه معلمان بیشتر با این فناوری آشنا شوند، بهتر میتوانند از ظرفیت آن برای افزایش کیفیت آموزش استفاده کنند.»
چالش اصلی؛ فرهنگ استفاده از هوش مصنوعی
امینی بزرگترین مانع پیش روی این فناوری را نه ضعف زیرساخت، بلکه فرهنگ استفاده نادرست میداند: «اگر دانشآموز فقط سؤال را وارد کند و جواب نهایی را بردارد، عملاً چیزی یاد نگرفته است.» به اعتقاد او، طراحی ابزارهای آموزشی باید به گونهای باشد که دانشآموز را به فکر کردن تشویق کند. «ما تلاش کردهایم پاسخها فقط شامل جواب نهایی نباشد. دانشآموز باید مفهوم را درک کند، اشتباه رایج را بشناسد و بتواند تمرینهای مشابه را نیز حل کند.»
عدالت آموزشی؛ فرصتی برای کاهش نابرابری
یکی از مهمترین اهداف اندرز، کاهش شکاف آموزشی میان مناطق مختلف کشور است. امینی در این باره میگوید: «نباید کیفیت آموزش فقط به محل زندگی یا توان مالی خانواده وابسته باشد.» یک دستیار هوشمند میتواند در هر ساعت از شبانهروز در اختیار دانشآموز باشد، فرقی نمیکند در تهران زندگی کند یا یکی از روستاهای دورافتاده کشور. به گفته او این موضوع میتواند فرصتهای آموزشی را تا حد زیادی برابر کند.
آینده آموزش در پنج سال آینده
مدیرعامل اندرز پیشبینی میکند که در آینده هر دانشآموز مسیر یادگیری مخصوص خود را خواهد داشت. هوش مصنوعی نقاط ضعف او را شناسایی میکند، تمرینهای متناسب پیشنهاد میدهد، زمان مرور درس را مشخص میکند و حتی بر اساس میزان فراموشی، برنامه مرور مطالب را تنظیم خواهد کرد. او همچنین از توسعه مدلهای زبانی بومی به عنوان یکی از مهمترین برنامههای آینده اندرز یاد میکند: «اگر بخواهیم خدمات پایدار و سریع ارائه دهیم، باید زیرساختهای هوش مصنوعی داخل کشور نیز تقویت شوند.»
امینی در پایان گفتوگو با جمعبندی دیدگاه خود میگوید: «اگر هوش مصنوعی درست طراحی و درست استفاده شود، بزرگترین فرصت تاریخ آموزش خواهد بود. ما اندرز را نساختیم که فقط جواب سؤالها را بدهد. هدف ما این است که یادگیری را عمیقتر، شخصیتر و در دسترستر کنیم.»
نظرات (0)