خروپف یکی از آشناترین صداهای شبانه در بسیاری از خانههاست؛ صدایی که گاهی با شوخی و گاهی با گلایههای مکرر همراه میشود و کمتر کسی آن را یک مسئله پزشکی جدی میداند. با این حال، در پشت همین صدای بهظاهر بیآزار میتواند اختلالی پنهان باشد که در آن تنفس فرد هنگام خواب بارها متوقف میشود و بدن او شب را با افتوخیزهای مکرر اکسیژن سپری میکند.
خروپف ساده یا زنگ خطر؟
هر خروپفی نشانه بیماری نیست؛ خروپفهای ساده معمولاً ناشی از ارتعاش بافتهای نرم حلق هستند و به خودی خود خطری برای سلامتی ایجاد نمیکنند. اما زمانی که خروپف بلند، نامنظم و همراه با صدای خفگی یا خرناسهای ناگهانی باشد، احتمال وجود آپنه انسدادی خواب بهطور چشمگیری افزایش مییابد. مرز اصلی میان خروپف عادی و بیماری، قطع و وصل شدن مکرر مجرای تنفسی و افت اکسیژن خون در طول خواب است.
علائمی که باید جدی گرفته شوند عبارتاند از:
- وقفههای تنفسی یا احساس خفگی هنگام خواب
- بیدار شدنهای مکرر در طول شب
- خوابآلودگی شدید در طول روز و خستگی مداوم
- سردرد صبحگاهی و کاهش تمرکز
آپنه انسدادی خواب چیست؟
در این اختلال، راه هوایی هنگام خواب بهطور مکرر تنگ یا مسدود میشود و تنفس برای دورههای کوتاه متوقف یا بهشدت کاهش مییابد. بافتهای نرم گلو در حالت خواب شل شده و راه عبور هوا را میبندند؛ با افت اکسیژن خون، مغز برای جلوگیری از خفگی، فرد را برای چند ثانیه بیدار میکند تا تنفس دوباره برقرار شود. این بیداریها چنان کوتاهاند که فرد صبح هیچکدام را به یاد نمیآورد، اما نتیجه آن در طول روز خود را نشان میدهد: بیحوصلگی، خوابآلودگی، خستگی و سردرد صبحگاهی.
نکته مهم این است که معمولاً خود فرد متوجه توقف تنفس خود نمیشود؛ همسر یا اعضای خانواده نخستین کسانی هستند که سکوتهای ناگهانی میان خروپف و تلاش بیمار برای کشیدن نفس عمیق را مشاهده میکنند. به همین دلیل گزارش اطرافیان نقش کلیدی در تشخیص زودهنگام این اختلال دارد.
شیوع بالای آپنه خواب در ایران
یک مرور نظاممند و فراتحلیل که ۳۷ مطالعه و بیش از ۲۷ هزار نفر را بررسی کرده، شیوع آپنه خواب را در مطالعات انجامشده در ایران حدود ۴۴ درصد برآورد کرده است؛ هرچند به دلیل تفاوت زیاد میان مطالعات، نمیتوان این عدد را شیوع قطعی در کل جمعیت کشور دانست. این اختلال در برخی گروههای پرخطر شیوع بیشتری دارد؛ بهطوری که در افراد مبتلا به دیابت ۶۱ درصد و در بیماران قلبیعروقی ۵۵ درصد گزارش شده است.
هشدار متخصص: آپنه خواب را جدی بگیرید
هانیه میرزایی، متخصص فلوشیپ اختلالات خواب، با تأکید بر اینکه خروپف همراه با وقفه تنفسی و خوابآلودگی روزانه را نباید ساده انگاشت، میگوید: «خروپفهای ساده معمولاً ناشی از ارتعاش بافتهای نرم حلق هستند و لزوماً خطری برای سلامتی ندارند؛ اما وقتی خروپف بسیار بلند، نامنظم و همراه با صدای خفگی یا خرناسهای ناگهانی باشد، احتمال وقوع آپنه انسدادی خواب بسیار بالا میرود.»
وی با اشاره به پیامدهای درماننشده این بیماری هشدار میدهد: «آپنه خواب فقط یک مشکل مربوط به اتاق خواب نیست؛ بلکه فشار مضاعفی به سیستم قلب و عروق وارد میکند. اگر بهموقع تشخیص داده و درمان نشود، در بلندمدت خطر ابتلا به فشار خون بالا، پرفشاری ریوی، سکته قلبی و مغزی و همچنین تصادفات رانندگی ناشی از خوابآلودگی روزانه را افزایش میدهد. مراجعه به متخصص و انجام تست خواب (پلیسومنوگرافی) برای افراد مشکوک، اقدامی کاملاً حیاتی است.»
عوامل خطر و راههای تشخیص
اضافهوزن و چاقی، افزایش سن و برخی ویژگیهای ساختاری راههای هوایی از جمله عوامل مؤثر در بروز آپنه انسدادی خواب هستند، اما نمیتوان تنها بر اساس وزن، سن یا شدت خروپف درباره ابتلا به این اختلال قضاوت کرد. تشخیص آپنه خواب با شنیدن صدای خروپف یا مشاهده یک علامت منفرد انجام نمیشود؛ پزشک نخست علائم و شرایط فرد را بررسی میکند و در صورت وجود احتمال آپنه، ارزیابی تخصصی خواب را توصیه میکند. در این بررسیها، الگوی تنفس و شاخصهای بدن هنگام خواب اندازهگیری میشود تا مشخص شود آیا وقفههای تنفسی رخ میدهد و شدت آن چقدر است.
درمان آپنه خواب
درمان این اختلال به شدت بیماری و شرایط فرد بستگی دارد. اصلاح سبک زندگی و کاهش وزن در افراد دارای اضافهوزن بخشی از برنامه درمانی است و پزشک ممکن است درمانهای تخصصی دیگری نیز تجویز کند. در برخی بیماران استفاده از دستگاههای کمکتنفسی مانند CPAP مطرح میشود که با جریان هوای مداوم از بسته شدن راه هوایی در خواب جلوگیری میکند. هدف اصلی درمان، برطرف کردن اختلال تنفسی و بازگرداندن خواب سالم و باکیفیت است، نه صرفاً کاهش صدای خروپف.
شاید سادهترین واکنش به خروپف، ساکت کردن آن باشد، اما گاهی این صدا پیامی از بدن است؛ پیامی که میگوید تنفس در خواب آنطور که باید پیش نمیرود. اگر فردی خروپف میکند و در طول روز خوابآلودگی غیرعادی دارد، یا اطرافیانش متوجه توقف تنفس او در خواب شدهاند، بهتر است بهجای عادت کردن به این وضعیت، آن را با پزشک مطرح کند.
نظرات (0)