چهلوهشتمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو این روزها در شهر بوسان کره جنوبی در حال برگزاری است و یکی از مهمترین پروندههای ایران برای ثبت جهانی، یعنی «قلعه الموت و استحکامات وابسته»، فردا مورد ارزیابی اعضا قرار میگیرد. این پرونده که برای بسیاری با نام حسن صباح و دژهای تاریخی الموت شناخته میشود، در صورت تصویب، ایران را صاحب سیامین اثر جهانی خواهد کرد.
مجموعهای از هفت دژ تاریخی
آنچه ایران به یونسکو ارائه کرده، صرفاً یک بنای منفرد نیست. پرونده ثبت جهانی این اثر شامل مجموعهای از هفت دژ تاریخی است که در ارتباط مستقیم با قلعه اصلی شکل گرفتهاند و در یک نظام دفاعی و پشتیبانی مشترک فعالیت میکردند. علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، در این باره میگوید: «ما یک قلعه اصلی و شش استحکام مرتبط را در قالب پروندهای شامل هفت دژ به یونسکو ارائه کردهایم.»
به گفته ایزدی، این استحکامات تنها از منظر تاریخی اهمیت ندارند، بلکه ارتباط عملکردی و دفاعی آنها یکی از مهمترین ویژگیهای پرونده به شمار میرود. هر یک از این قلعهها نقشی مشخص در حفاظت، پشتیبانی و تأمین امنیت مجموعه اصلی داشتهاند. شیوه ساخت این قلعهها، انتخاب مصالح متناسب با اقلیم منطقه و نحوه استقرار آنها بر فراز ارتفاعات، نشاندهنده شناخت دقیق سازندگان از شرایط طبیعی و نیازهای دفاعی زمان خود است.
اهمیت تاریخی و معماری قلعه الموت
قلعه الموت که در منطقه الموت استان قزوین واقع شده، یکی از مشهورترین دژهای تاریخی ایران است. این قلعه نه تنها در دوران شکوفایی خود نقشی مهم در تاریخ ایران داشته، بلکه حمله مغول و تخریب بخشهایی از این مجموعه نیز بخشی از هویت تاریخی آن را شکل داده است. روایتی که امروز در ارزیابیهای میراث جهانی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
ایزدی با اشاره به ویژگیهای منحصربهفرد این مجموعه تأکید میکند: «قلعه الموت از منظر نظامی، سازگاری با اقلیم و استفاده از مصالح متناسب با شرایط محیطی، اثری منحصربهفرد است و میتواند در حوزههای مختلف، ظرفیتهای تاریخی و معماری ایران را به جهان معرفی کند.»
فرآیند داوری و نقش ایکوموس
با این حال، ثبت جهانی یک اثر صرفاً به ارزشهای تاریخی آن وابسته نیست. پروندههای میراث جهانی باید از فیلترهای متعدد کارشناسی عبور کنند و در نهایت رأی اعضای کمیته میراث جهانی را به دست آورند. حمیده چوبک، باستانشناس و مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه الموت، درباره روند بررسی این پرونده میگوید که پیشبینی نتیجه اجلاس ممکن نیست.
وی توضیح میدهد که گزارش کارشناسی شورای بینالمللی بناها و محوطهها (ایکوموس) تهیه شده و در جریان نشست کمیته میراث جهانی ارائه خواهد شد. این گزارش یکی از مهمترین اسناد تصمیمگیری اعضای کمیته به شمار میرود. در نهایت، ۲۱ عضو کمیته میراث جهانی هستند که بر اساس گزارشهای کارشناسی درباره ثبت یا عدم ثبت پرونده تصمیمگیری میکنند و تا زمان اعلام رأی، نمیتوان نتیجه نهایی را با قطعیت پیشبینی کرد.
اهمیت ثبت جهانی برای ایران
ثبت جهانی قلعه الموت و استحکامات وابسته در فهرست یونسکو میتواند تأثیر قابل توجهی بر صنعت گردشگری منطقه داشته باشد. با ثبت جهانی، این اثر تاریخی از حمایتهای بینالمللی بیشتری برخوردار میشود و شناخت جهانی نسبت به آن افزایش مییابد. همچنین ثبت جهانی میتواند زمینهساز جذب گردشگران بیشتر و توسعه زیرساختهای گردشگری در منطقه الموت شود.
ایران در حال حاضر ۲۹ اثر ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو دارد و قلعه الموت میتواند سیامین اثر ایران در این فهرست معتبر بینالمللی باشد. پیش از این، آثاری مانند تخت جمشید، میدان نقش جهان اصفهان، پاسارگاد و مجموعه تاریخی بازار تبریز در فهرست یونسکو به ثبت رسیدهاند.
نشست کمیته میراث جهانی یونسکو از ۲۱ تا ۳۱ ژوئیه (۳۰ تیر تا ۹ مرداد) در بوسان کره جنوبی در حال برگزاری است و پرونده ایران فردا برای داوری نهایی به رأی گذاشته خواهد شد.
نظرات (0)