هیئت، تنها چند ساعت نشستن در یک مجلس، شنیدن روضه، گریستن و بازگشتن به خانه نیست؛ هیئت در اصل باید جایگاهی برای تربیت باشد؛ جایی که انسان از آن خارج میشود و چیزی در رفتار، نگاه و سبک زندگی او تغییر کرده است. این دیدگاه، محور گفتوگویی است که حجتالاسلام محمد سعیدیآریا، استاد حوزه و دانشگاه، درباره چیستی هیئت موفق و آسیبهای پیش روی مجالس دینی مطرح کرده است.
معیار موفقیت هیئت؛ ظاهر یا اثر تربیتی؟
به باور سعیدیآریا، اگر قرار باشد هیئت را صرفاً با شور و اشک، صدای مداح یا کیفیت صوت و تصویر و شمار جمعیت ارزیابی کنیم، بخش مهمی از فلسفه شکلگیری آن را نادیده گرفتهایم. پرسش اصلی این است: آیا مجلسی که صدای بهتر و امکانات بیشتری دارد، هیئت موفقتری است، یا هیئتی که اثرش را میتوان در زندگی آدمهایش مشاهده کرد؟
او در پاسخ، موفقیت هیئت را نه در ظاهر و صوت، بلکه در میزان اثرگذاری تربیتی و معرفتی آن میداند و تأکید میکند: «هیئت تراز، هیئتی است که خروجی آن تربیت انسان جهادگر و اهل معرفت باشد.»
هشداری از روایت پیامبر درباره تقلیل دین به صوت
سعیدیآریا برای روشن کردن این موضوع، به نگرانی پیامبر اکرم(ص) درباره آینده دین و قرآن اشاره میکند. او به روایتی استناد میکند که در آن پیامبر میفرماید: «إنّی أخافُ علَیکُمُ استِخفافا بالدِّینِ ... و أن تَتَّخِذُوا القرآنَ مَزامیرَ»؛ یعنی نگرانی من برای شما این است که دین را سبک بشمارید و قرآن را با ساز و آواز بخوانید.
این استاد حوزه این روایت را هشداری درباره تقلیل قرآن به صرف تلاوت و صوت میداند و میگوید: «میترسم قرآن فقط تبدیل به یک صوت شود؛ از قرآن فقط صوتش بماند و عملکردی نسبت به آن نباشد. این خطری است که مجالس قرآن را تهدید میکند.»
به گفته او، اگر بر اساس حدیث ثقلین بپذیریم که قرآن و عترت از یکدیگر جداشدنی نیستند، همان خطری که قرآن را تهدید میکند درباره هیئت نیز وجود دارد: «خطر این است که هیئت از حالت توجه به اهلبیت و معارف، فقط تبدیل به صوت شود.» او مثال میزند که ممکن است کشوری قرآن بخواند و چاپ کند، اما در عمل خبری از مفاهیمی چون مبارزه با ظلم و برائت از مشرکان در آن دیده نشود.
«بچه هیأتی» یعنی چه؟
سعیدیآریا تأکید میکند که عنوان «بچه هیأتی» نباید به حضور در مجالس عزاداری و بهرهمندی از فضای معنوی محدود شود؛ بلکه باید دستکم ۲۰ ویژگی در ذهن تداعی کند؛ انسانی که دستش پاک است، حلال و حرام را رعایت میکند و به مردم احترام میگذارد.
او برای تبیین فاصله میان حضور در هیئت و تربیتیافتگی در مکتب آن، نمونهای عینی مطرح میکند: «وقتی از یک هیئت خارج میشوم و مادری به من مراجعه میکند و میگوید پسرم دو سال است در این هیئت شرکت میکند اما نمیدانید در خانه چگونه با من صحبت میکند، این نشان میدهد هیئت نتوانسته اثر تربیتی لازم را بر مخاطب خود بگذارد.»
او همچنین بر پیوند معارف اهلبیت(ع) با مسائل عینی زندگی تأکید میکند و میگوید اگر در موقعیت تربیتی هیئت، مفاهیمی مانند دعای ۲۴ صحیفه سجادیه درباره حقوق پدر و مادر مطرح نشود، بخشی از ظرفیت تربیتی هیئت بیاستفاده مانده است. به اعتقاد او، اگر مفاهیم عاشورا از سطح روایت تاریخی فراتر نرود و به معرفت و رفتار تبدیل نشود، یکی از مهمترین کارکردهای تربیتی هیئت محقق نشده است.
در عین حال، او تجربههای معنوی و حالات روحانی را نیز بخش مهمی از کارکرد هیئت میداند و میگوید بسیاری از تجربههای معنوی، از جمله حضور قلب و اشک، در همین مجالس به دست آمده است.
مهرواره «هوای نو»؛ پل انتقال تجربه میان هیئتها
در ادامه این گفتوگو به مهرواره «هوای نو» اشاره شده است؛ رویدادی که چند سالی است با هدف شناسایی و معرفی هیئتهای برگزیده و به اشتراک گذاشتن تجربهها و الگوهای موفق برگزار میشود. سعیدیآریا تأثیر این رویداد را در رشد و خلاقیت هیئتها «بسیار زیاد» ارزیابی میکند.
او یکی از مشکلات جدی عرصه فعالیت هیئتها را موازیکاری میداند و توضیح میدهد که اگر تجربههای موفق منتقل نشوند، هر هیئت ناچار است مسیر طیشده را دوباره طی کند؛ مسیری که ممکن است زمان و هزینه زیادی بگیرد. به گفته او، معرفی هیئتها به یکدیگر و ارائه الگوهای موفق، باعث میشود یک تجربه بارها بهصورت جداگانه تکرار نشود و در نهایت همافزایی میان هیئتها به رشد و ارتقای فعالیت آنها کمک کند.
آیا میتوان عملکرد هیئتها را سنجید؟
سعیدیآریا درباره امکان ارزیابی هیئتها، سنجش واقعی و صددرصدی را حتی در آزمونهایی مانند کنکور ممکن نمیداند؛ چراکه عواملی مانند اضطراب میتوانند بر نتیجه ارزیابی اثر بگذارند. او تأکید میکند برای شناخت دقیق یک هیئت، لازم است افراد در طول سالها با آن در ارتباط باشند. با این حال، امکان یک ارزیابی کلی و حدودی را رد نمیکند و میگوید: «سنجش کلی و حدودی امکانپذیر است؛ به شرط آنکه متغیرها و شاخصهای مورد ارزیابی با دقت بیشتری تعریف شوند.»
نظرات (0)