معصومه صابری، مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا (سلاماللهعلیها) ساری، در گفتوگو با خبرنگار مهر به مناسبت فرارسیدن سالروز شهادت حضرت رسول اکرم (ص)، ابعاد گوناگون شخصیت و سیره پیامبر اسلام را مورد بررسی قرار داد و آن را سرمایهای ماندگار برای اخلاق فردی، عدالت اجتماعی، مدیریت جامعه و تمدنسازی توصیف کرد.
ظهور اسلام در جامعهای قبیلهمحور و معیار تازه کرامت انسانی
وی با اشاره به شرایط اجتماعی عربستان در آستانه ظهور اسلام گفت: پیامبر اکرم (ص) در جامعهای قبیلهمحور مبعوث شد که نسب، قدرت و پیوندهای خونی جایگاه اجتماعی افراد را تعیین میکرد؛ جامعهای که در کنار برخی فضایل اخلاقی، از تعصبات قبیلهای، تبعیض و بیعدالتی نیز رنج میبرد.
صابری افزود: اسلام با ارائه معیاری نوین برای کرامت انسان، تقوا را جایگزین شاخصهایی چون ثروت، نژاد و قبیله کرد و پیامبر اکرم (ص) در عمل نشان داد که ارزش هر انسان به رفتار و اخلاق او وابسته است، نه به انتسابهای قومی و قبیلهای.
اخلاق نبوی؛ از امانتداری تا زیربنای توحیدی
این مدرس حوزه علمیه، اخلاق را از مهمترین ابعاد شخصیت پیامبر (ص) برشمرد و یادآور شد که حضرت محمد (ص) پیش از بعثت نیز به امانتداری و درستکاری شهره بود و لقب «امین» گرفت. به گفته وی، صداقت پیامبر تنها به گفتار محدود نمیشد، بلکه در معاملات، وفای به عهد و برخورد با مردم، بهویژه محرومان و اقشار ضعیف جامعه، تجلی مییافت و همین سرمایه اخلاقی، زمینه پذیرش دعوت توحیدی ایشان را فراهم ساخت.
وی توحید را زیربنای نظام اخلاقی و اجتماعی پیامبر (ص) دانست و تصریح کرد: توحید در اسلام صرفاً یک باور فردی نیست، بلکه آثار اجتماعی و تمدنی گستردهای دارد؛ زیرا همه انسانها را در مقام بندگی خداوند برابر میداند و هرگونه برتریجویی بر پایه نژاد، قبیله و ثروت را نفی میکند. رسالت پیامبر (ص) نیز با کرامت انسان، مسئولیت اجتماعی و تلاش برای شکلگیری جامعهای عادلانه پیوندی ناگسستنی دارد.
عدالت و رهبری اجتماعی؛ از پیمان مدینه تا مشورت
صابری شکلگیری جامعه اسلامی پس از هجرت به مدینه را از جلوههای مهم رهبری اجتماعی پیامبر (ص) دانست و «پیمان مدینه» را نمونهای برجسته از تنظیم روابط اجتماعی و سیاسی در جامعه نوپای اسلامی معرفی کرد که بر قرارداد، مسئولیت متقابل و نظم اجتماعی تأکید داشت.
وی مشورت را از دیگر ویژگیهای مدیریت پیامبر (ص) برشمرد و گفت: سبک رهبری نبوی بر گفتوگو، مشارکت و همفکری استوار بود و این شیوه میتواند در الگوهای مدیریت اجتماعی امروز نیز مورد توجه قرار گیرد. به گفته وی، عدالت حتی در برابر مخالفان نیز از اصول مهم سیره نبوی است؛ چنانکه در منطق قرآن، دشمنی با یک گروه هرگز مجوز بیعدالتی نیست و بررسی حوادث صدر اسلام نیز باید با توجه به شرایط سیاسی، اجتماعی و قبیلهای آن دوران انجام شود.
خانواده، علم و رحمت در سیره نبوی
این مدرس مدرسه علمیه با اشاره به جایگاه خانواده در سیره پیامبر (ص) خاطرنشان کرد: اخلاق انسان تنها در عرصه عمومی سنجیده نمیشود، بلکه نحوه رفتار او با اعضای خانواده نیز معیار مهمی برای شناخت شخصیت اخلاقی است. رفتار محبتآمیز و احترامآمیز پیامبر (ص) با همسر و فرزندان و سفارشهای ایشان درباره حسن معاشرت، الگویی ارزشمند برای تقویت بنیان خانواده و کاهش آسیبهای اجتماعی در جوامع امروز است.
وی به جایگاه علم و دانش در تعالیم نبوی نیز اشاره کرد و گفت: آغاز وحی با فرمان «اقرأ» نشان میدهد که خواندن، آموختن و تفکر در جهانبینی اسلامی از جایگاه ویژهای برخوردار است. هرچند شکوفایی علمی تمدن اسلامی در دورههای بعد و با تلاش دانشمندان مسلمان شکل گرفت، اما پیامبر اکرم (ص) مبانی اعتقادی و فرهنگی جامعهای را پایهگذاری کرد که در آن علمآموزی یک ارزش دینی و اجتماعی محسوب میشد.
صابری رحمت را از مهمترین شاخصههای رسالت پیامبر اکرم (ص) عنوان کرد و افزود: پیامبر اسلام (ص) برای یک قوم یا جغرافیای خاص مبعوث نشد، بلکه رسالت ایشان بر پایه رحمت و خیرخواهی برای جهانیان استوار بود. نمونههای متعدد گذشت، حمایت از محرومان و توجه به حقوق دیگران در سیره نبوی نشان میدهد که این نگاه رحمانی هم در اخلاق فردی و هم در عرصه مدیریت و حکمرانی اجتماعی قابلیت الگوبرداری دارد.
تمدن اسلامی و ضرورت بازخوانی علمی سیره
این مدرس حوزه علمیه در جمعبندی سخنان خود، نقش پیامبر اکرم (ص) را در شکلگیری تمدن اسلامی بنیادی دانست و گفت: تمدن اسلامی حاصل تلاش نسلهای متعدد و تعامل با تمدنهای مختلف بود، اما چارچوب اعتقادی و اخلاقی آن از قرآن و سیره پیامبر اسلام (ص) الهام گرفت.
وی مهمترین مؤلفههای سیره نبوی را توحید، عدالت، امانتداری، صداقت، رحمت، کرامت انسانی، مسئولیت اجتماعی و توجه به دانش برشمرد و تأکید کرد: بازخوانی علمی سیره پیامبر با استفاده همزمان از منابع اصیل اسلامی و یافتههای مطالعات تاریخی و اجتماعی معاصر، میتواند زمینهساز بازاندیشی در اخلاق فردی، مدیریت جامعه و گفتوگوی میان تمدنها باشد.
نظرات (0)