استان زنجان طی چهار دهه اخیر به یکی از قطبهای تولید سرب و روی در کشور تبدیل شده است، اما این صنعت پرسود پیامدهای زیستمحیطی سنگینی به همراه داشته که امروز سلامت شهروندان و محیط زیست منطقه را تهدید میکند. از غرب تا شرق استان، انباشت میلیونها تن پسماند صنعتی، به یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی تبدیل شده که سالهاست محل مناقشه بین فعالان صنعتی، کارشناسان محیط زیست و مسئولان استانی است.
تضاد صنعت و محیط زیست در زنجان
انتشار ذرات معلق ناشی از فعالیت صنایع سرب و روی، نفوذ شیرابههای حاصل از دپوهای پسماند به منابع آب زیرزمینی و آلودگی خاک، همواره در کانون توجه کارشناسان و افکار عمومی قرار داشته است. مسئولان محیط زیست و متخصصان علوم پزشکی بارها نسبت به آثار این آلودگیها بر سلامت انسان هشدار داده و بر مدیریت اصولی پسماندها و رعایت استانداردهای زیستمحیطی تأکید کردهاند.
در مقابل، برخی فعالان و صاحبان صنایع سرب و روی این نگرانیها را اغراقآمیز میدانند و معتقدند بخشی از انتقادها بدون استناد کافی به مطالعات علمی مطرح میشود. این اختلاف دیدگاه، موضوع آلودگی صنعتی زنجان را به یکی از مباحث چالشبرانگیز استان تبدیل کرده است.
ممنوعیت توسعه صنایع روی در محل فعلی
نبیالله محمدی، نماینده مردم زنجان و طارم در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به درخواست تعدادی از واحدهای تولیدی روی برای افزایش ظرفیت تولید، گفت: «با توجه به محدودیتهای زیستمحیطی، کمبود انرژی، اسناد آمایش سرزمین و مصوبات موجود، توسعه فعالیت صنایع روی در محل فعلی امکانپذیر نیست و باید برنامهای بلندمدت برای انتقال این واحدها به مکان مناسب تدوین شود.»
وی با بیان اینکه برخی واحدها بیش از ظرفیت مندرج در پروانه بهرهبرداری فعالیت میکردهاند، افزود: «این واحدها از طریق دفتر ریاست جمهوری پیگیر افزایش رسمی ظرفیت تولید شدهاند، اما پاسخ دستگاههای تخصصی از ابتدا روشن بود. بر اساس سند آمایش استان و اسناد ملی آمایش سرزمین، توسعه این صنعت در محل فعلی ممنوع است.»
نماینده زنجان در مجلس همچنین به محدودیتهای انرژی اشاره کرد و گفت: «صنایع روی در ماههای اخیر با محدودیتهای جدی در تأمین برق و گاز مواجه بودهاند و در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت تولید توجیهی ندارد.»
انباشت ۱۵ میلیون تن پسماند؛ خطری برای آب و خاک
محسن صادقی، استاندار زنجان نیز با تأکید بر ممنوعیت توسعه صنعت روی در محدوده فعلی شهرک تخصصی روی، گفت: «هیچ مجوز جدیدی برای احداث یا توسعه واحدهای تولیدی صادر نخواهد شد. تأمین برق، گاز و سوخت واحدها صرفاً بر مبنای ظرفیت مندرج در پروانه بهرهبرداری انجام میشود تا از تولید مازاد جلوگیری شود.»
استاندار زنجان با اعلام اینکه حدود ۱۵ میلیون تن پسماند صنعتی در منطقه انباشته شده است، تصریح کرد: «با وجود ارزش اقتصادی این پسماندها، هرگونه فرآوری یا استحصال مجدد آنها در محل فعلی به دلیل نزدیکی به مناطق مسکونی و منابع آب زیرزمینی ممنوع است. این فعالیتها باید پس از ایجاد زیرساختهای لازم به شهرک جدید منتقل شود.» وی همچنین ورود خاک معدنی با عیار کمتر از ۲۰ درصد را تا زمان آماده شدن شهرک جدید ممنوع اعلام کرد.
پرونده قضایی برای واحدهای آلاینده
سیدرضا موسوی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان زنجان نیز از تشکیل پرونده قضایی برای دو واحد بزرگ فعال در حوزه سرب و روی خبر داد و گفت: «این واحدها به دلیل آلودگیهای زیستمحیطی و نحوه مدیریت پسماندها تحت پیگرد قانونی قرار گرفتهاند. این واحدها در دیوان عدالت اداری علیه ادارهکل محیط زیست شکایت کردند، اما این شکایت در مرحله بدوی رد شده است.»
وی درباره ادعای یکی از واحدها مبنی بر رفع مشکلات زیستمحیطی افزود: «بر اساس بررسیهای انجام شده، بخش تولید سرب این واحد عملاً غیرفعال است، اما بخش روی همچنان به فعالیت خود ادامه میدهد. نتایج پایشهای زیستمحیطی، از جمله وضعیت خاکهای اطراف، وجود آلودگی در محدوده پیرامونی را نشان میدهد.»
فلزات سنگین؛ تهدیدی برای سلامت شهروندان
گزارشهای ادارهکل حفاظت محیط زیست و دانشگاه علوم پزشکی استان زنجان، وجود آلودگی در آب، خاک و هوا تا شعاع یک کیلومتری از واحدهای صنعتی را تأیید میکند. نماینده زنجان در مجلس خواستار انجام مطالعات زیستمحیطی در شعاع پنج تا ۱۰ کیلومتری شده تا ابعاد واقعی آثار این فعالیتها مشخص شود.
بر اساس نتایج پژوهشهای علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۵، باطلههای کارخانههای هیدرومتالورژی منطقه حاوی مقادیر قابل توجهی از فلزات سنگین از جمله سرب، کادمیوم، آرسنیک و جیوه هستند. این آلایندهها از طریق باد، روانابهای سطحی و نفوذ در خاک، منابع آب زیرزمینی، اراضی کشاورزی و مناطق اطراف را تحت تأثیر قرار دادهاند.
کارشناسان هشدار میدهند که استمرار این روند، در صورت نبود مدیریت اصولی پسماندها و نظارت مستمر بر عملکرد واحدهای صنعتی، میتواند مخاطرات زیستمحیطی و بهداشتی منطقه را در سالهای آینده تشدید کند. آنها بر ضرورت تصمیمگیریهای قاطع و اجرای راهکارهای پایدار برای حل این بحران تأکید دارند.
چالش پیش رو: توسعه پایدار یا منافع کوتاهمدت
مطالبه اصلی افکار عمومی در زنجان، تقابل با صنعت نیست، بلکه حرکت به سمت توسعهای پایدار و مسئولانه است؛ توسعهای که در آن حفظ اشتغال و تولید، همزمان با رعایت کامل استانداردهای زیستمحیطی، مدیریت علمی پسماندها و صیانت از سلامت مردم دنبال شود. در ماههای اخیر، همزمان با انتشار نتایج پژوهشهای علمی جدید، مسئولان استانی از اعمال محدودیتهای بیشتر و تشدید نظارتها برای ساماندهی این صنعت خبر دادهاند.
به نظر میرسد راهکار نهایی، انتقال تدریجی صنایع سرب و روی به مکانی مناسب با رعایت کامل استانداردهای زیستمحیطی و ایجاد زیرساختهای مدرن برای مدیریت پسماندها باشد؛ راهکاری که هم منافع اقتصادی را حفظ کند و هم سلامت شهروندان و محیط زیست را تضمین نماید.
نظرات (0)