حجتالاسلام سیدمحمدکاظم طباطبایی، پژوهشگر تاریخ اسلام و رئیس پژوهشکده علوم و معارف حدیث پژوهشگاه قرآن و حدیث، در گفتوگو با خبرنگار معارف ایرنا، عبودیت را هسته مرکزی شخصیت پیامبر اکرم(ص) معرفی کرد و گفت: سرچشمه همه فضایل پیامبر(ص) بندگی محض و کامل در برابر خداوند است.
عبودیت به چه معناست؟
وی در تبیین معنای عبودیت اظهار کرد: عبودیت یعنی نهایت خضوع، تسلیم، محبت، طاعت و وابستگی وجودی در برابر خداوند. منشأ این مقام، درک فقر ذاتی انسان و غنای مطلق الهی است؛ همانگونه که در آیه ۱۵ سوره فاطر آمده است: «یا أَیُّهَا النّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَی اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ».
این استاد حوزه با اشاره به آیه ۵۶ سوره ذاریات که هدف آفرینش جن و انس را عبادت معرفی میکند، افزود: اگر بخواهیم هسته مرکزی شخصیت پیامبر(ص) را بشناسیم، به عبودیت آن حضرت میرسیم؛ واژهای که تمام ساحتهای وجودی ایشان را پوشش میدهد.
قرآن و مقام بندگی پیامبر(ص)
طباطبایی به کاربرد واژه «عبد» برای پیامبر(ص) در آیات قرآن اشاره کرد و گفت: خدای متعال هنگام بیان نزول قرآن، پیامبر را «عبد خود» معرفی کرده و فرموده است: «تَبارَکَ الَّذی نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلی عَبْدِهِ لِیَکونَ لِلْعالَمینَ نَذیرًا» و در اینجا نفرمود «علی رسوله» یا «علی نبیه». همچنین در آیه دهم سوره نجم میفرماید «فَأَوْحی إِلی عَبْدِهِ ما أَوْحی» و در آیه نخست سوره اسراء نیز میخوانیم «سُبْحانَ الَّذی أَسْری بِعَبْدِهِ».
وی با بیان اینکه این تعابیر نشان میدهد عصمت، خاتمیت و حتی معراج همگی در سایه عبودیت معنا پیدا میکنند، ادامه داد: هنگامی که به رسول خدا(ص) گفته شد با این جایگاه و قرب، چرا اینهمه عبادت میکنید و خود را به رنج میافکنید، فرمود: «أَفَلا أَکونُ عَبْدًا شَکورًا»؛ یعنی آیا بنده شکرگزاری نباشم؟ قرآن نیز همه انسانها را به پیمودن این راه فراخوانده و فرموده است: «إِنَّ اللَّهَ رَبِّی وَرَبُّکُمْ فَاعْبُدُوهُ هذَا صِراطٌ مُسْتَقیمٌ».
راههای تمرین عبودیت در زندگی روزمره
این پژوهشگر با تأکید بر اینکه عبودیت یعنی تسلیم شدن در برابر تدبیر الهی، خاطرنشان کرد: انسان هرچه بیشتر از دستورهای خداوند پیروی کند، ملکات روحی او مانند صبر و تواضع تقویت میشود. برای رسیدن به این مقام باید بررسی کنیم چند درصد از تصمیمهای روزانه ما بر اساس اوامر شرعی و چند درصد بر اساس عادت یا منافع شخصی است.
وی در پایان راهکارهایی برای تمرین عملی عبودیت ارائه کرد و گفت: ما به عنوان پیرو رسول خدا(ص) میتوانیم مراحل ابتدایی و میانی عبودیت را طی کنیم؛ مسیر بندگی برای همه باز است. برای نمونه میتوانیم هر روز چند دقیقه به نیت خود توجه کنیم؛ هنگام انجام کارهای عادی مانند خوردن و خوابیدن، نیت تقرب به خدا داشته باشیم. همچنین در مواجهه با مشکلات، پیش از هر واکنش از خود بپرسیم «اگر پیامبر جای من بود چه میکرد؟»؛ همین پرسش، ذهن را به سمت عبودیت هدایت میکند.
نظرات (0)