زهرا رجبی، مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا(س) ساری، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر به مناسبت سالروز شهادت امام حسن مجتبی(ع) به تبیین جایگاه ولایت در سیره آن حضرت پرداخت و مواجهه ایشان با جریان حاکم اموی را یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخ اسلام دانست.

مناظره‌های کلامی با دستگاه اموی

رجبی با اشاره به گفت‌وگوهای کلامی امام حسن مجتبی(ع) با برخی چهره‌های شناخته‌شده حکومت اموی اظهار کرد: این مناظره‌ها بخش مهمی از تاریخ سیاسی و اعتقادی صدر اسلام را تشکیل می‌دهد. آن حضرت در این گفت‌وگوها با تکیه بر آیات قرآن، سنت رسول‌الله(ص) و شواهد تاریخی، مشروعیت ادعایی بنی‌امیه را زیر سؤال برد و بر حقانیت امیرالمؤمنین علی(ع) و خاندان پیامبر(ص) تأکید کرد.

وی با اشاره به مناظره‌های منقول در کتاب «الاحتجاج» افزود: امام حسن(ع) در برابر استدلال‌های طرفداران دستگاه خلافت، از جایگاه اهل‌بیت(ع) دفاع می‌کرد و ماهیت جریان حاکم را برای مردم آشکار می‌ساخت.

صلح تحمیلی و تلاش برای تضعیف امام

این مدرس حوزه با بیان اینکه پس از صلح تحمیلی با معاویه، تلاش‌هایی برای کاهش نفوذ اجتماعی امام حسن(ع) و تخریب جایگاه ایشان در جامعه شکل گرفت، گفت: با وجود این فشارها، آن حضرت در مواضع مختلف همواره از جایگاه ولایت دفاع کرد و چهره واقعی جریان حاکم را برای افکار عمومی تبیین می‌کرد.

روایت‌های تاریخی از شهادت امام مجتبی(ع)

رجبی درباره چگونگی شهادت امام حسن مجتبی(ع) گفت: در منابع مختلف تاریخی و حدیثی، شهادت آن حضرت بر اثر مسمومیت گزارش شده است. در شماری از منابع، نقش معاویه در این ماجرا و ارتباط آن با جعده، دختر اشعث بن قیس، مطرح شده است.

وی ادامه داد: برخی گزارش‌ها نیز از نقش افراد دیگری در این واقعه سخن گفته‌اند. پژوهشگران با توجه به شرایط سیاسی آن دوره، مسئله جانشینی معاویه و زمینه‌سازی برای حکومت یزید را از جمله عوامل قابل بررسی در تحلیل تاریخی این رویداد دانسته‌اند.

تشییع پرشکوه و خاکسپاری در بقیع

مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا(س) ساری با اشاره به بازتاب رحلت امام حسن(ع) در جامعه مدینه اظهار کرد: گزارش‌های تاریخی از حضور گسترده مردم در مراسم تشییع آن حضرت حکایت دارد و پیکر امام حسن مجتبی(ع) سرانجام در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد. در برخی منابع تاریخی اهل‌سنت نیز از رحلت حسن بن علی(ع) به عنوان یکی از مصائب بزرگ جامعه آن روز یاد شده و سوگ عمومی مردم مدینه مورد توجه قرار گرفته است.

وی درباره ماجرای دفن امام حسن(ع) نیز گفت: بر اساس نقل‌های تاریخی، وصیت آن حضرت این بود که در صورت فراهم بودن شرایط، در جوار پیامبر اکرم(ص) دفن شود و اگر بیم درگیری وجود داشت، پیکر ایشان در بقیع و در کنار قبر حضرت فاطمه بنت اسد به خاک سپرده شود. پس از رحلت امام، اختلاف درباره محل دفن ایشان بالا گرفت و با مخالفت برخی افراد، امکان دفن در کنار پیامبر(ص) فراهم نشد؛ در برخی گزارش‌ها نیز از تیراندازی به تابوت آن حضرت سخن گفته شده است. در نهایت پیکر امام حسن مجتبی(ع) در بقیع آرام گرفت.

اختلاف روایت‌ها درباره تاریخ شهادت

رجبی در پایان با اشاره به اختلاف منابع درباره تاریخ شهادت امام حسن مجتبی(ع) اظهار کرد: در منابع تاریخی، تاریخ‌های متفاوتی برای شهادت آن حضرت نقل شده است. در میان عالمان شیعه، روزهای هفتم، بیست‌وهشتم و روزهای پایانی ماه صفر گزارش شده و در بسیاری از منابع، بیست‌وهشتم صفر مورد توجه قرار گرفته است.

وی خاطرنشان کرد: تفاوت در نقل‌های تاریخی درباره تاریخ شهادت امام حسن(ع) در سنت‌های عزاداری مناطق مختلف نیز بازتاب یافته است؛ به‌گونه‌ای که بیست‌وهشتم صفر در ایران و هفتم صفر در برخی مناطق و حوزه‌های علمیه، از جمله در عراق، به عنوان روز شهادت آن حضرت گرامی داشته می‌شود.