علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، با تشریح وضعیت فهرست موقت ایران در یونسکو گفت: در حال حاضر ۵۸ اثر و مجموعه در این فهرست قرار دارند و این فهرست بهعنوان ذخیره راهبردی کشور برای برنامهریزیهای آینده در حوزه میراث جهانی محسوب میشود.
فهرست موقت؛ گام نخست در مسیر ثبت جهانی
فهرست موقت در یونسکو، سندی است که هر کشور برای معرفی آثار واجد شرایط خود بهمنظور ثبت در فهرست میراث جهانی تهیه میکند و مبنای اصلی برنامهریزی برای تکمیل پروندههای نامزد ثبتجهانی به شمار میرود. ایران نخستین بار در سال ۲۰۰۷ فهرست موقت خود را به یونسکو ارائه کرد و این فهرست در سالهای بعد بارها بهروزرسانی شده است.
به گفته ایزدی، فهرست موقت فهرستی ثابت و غیرقابل بازنگری نیست؛ هرگاه بر اساس بررسیهای کارشناسی مشخص شود که اثری از ظرفیت و معیارهای لازم برای ورود به فرایند ثبتجهانی برخوردار است، امکان مکاتبه با یونسکو برای افزودن آن به این فهرست وجود دارد. پس از پذیرش موضوع، فرآیند مطالعات، مستندسازی، تدوین و تکمیل پرونده آغاز میشود.
پروندههای در دست اقدام؛ از سیراف تا آسبادها
برخی پروندهها سالهاست در فهرست موقت ایران حضور دارند و در مقاطع مختلف، متناسب با اولویتهای تعیینشده، روند تکمیل آنها دنبال شده است. از جمله این آثار میتوان به قلعههای الموت، مسجد امام اصفهان و بندر تاریخی سیراف اشاره کرد.
پرونده سیراف بهعنوان پرونده سال آینده ایران برای ثبتجهانی معرفی شده است. ایزدی در این باره توضیح داد که در حوزه میراث ساحلی و تاریخی خلیجفارس، بهدلیل گستردگی موضوع، تمرکز مطالعاتی بر مجموعهای مانند سیراف میتواند امکان ارائه یک پرونده منسجمتر را فراهم کند؛ پروندهای که از ظرفیتهای لازم برای ارزیابی جهانی برخوردار باشد.
آسبادهای ایران نیز از دیگر پروندههایی است که در فهرست موقت قرار دارد و اکنون فرآیند آمادهسازی و تکمیل پرونده آن در حال انجام است.
ظرفیتهای آینده؛ مساجد ایرانی، خانههای تاریخی و محوطههای باستانی
در کنار پروندههایی که اکنون در مراحل مختلف تکمیل و ارزیابی قرار دارند، چندین موضوع دیگر نیز در برنامهریزیهای میراث جهانی مورد توجه قرار گرفته است. محوطههای باستانی و تپههای تمدنی، توس و مجموعه مساجد ایرانی از جمله این ظرفیتها هستند.
به گفته مدیرکل ثبت آثار، موضوع مساجد ایرانی در ابتدا در فهرست اولیه قرار نداشت، اما با توجه به ظرفیتهای ارزشمند ایران در زمینه معماری، آرایهها و تنوع گونههای مساجد، مکاتبات لازم با یونسکو انجام شده و مطالعات مربوط به آن در حال پیگیری است. خانههای تاریخی ایرانی نیز ظرفیت قابل توجه دیگری است؛ معماری خانههای ایرانی در پیوند با اقلیم، فرهنگ و شیوه زیست شکل گرفته و تفاوتهای معناداری میان الگوهای معماری خانهها در مناطق مختلف کشور وجود دارد.
همچنین ممکن است در آینده آثار دیگری مانند کلات نادری یا دیگر مجموعههای واجد ارزش، بر اساس مطالعات کارشناسی مطرح شوند؛ اما پیش از آغاز فرآیند تدوین پرونده، موضوع باید از مسیر رسمی و مکاتبات مربوط با یونسکو پیگیری شود و در صورت پذیرش، اثر وارد فهرست موقت شود.
ثبت در فهرست موقت به معنای ثبت قطعی نیست
ایزدی با تأکید بر اینکه ورود یک اثر به فهرست موقت به معنای ثبت قطعی آن در میراث جهانی نیست، خاطرنشان کرد: فهرست موقت مرحلهای مقدماتی اما بسیار مهم در فرآیند ثبتجهانی است و پس از قرار گرفتن اثر در این فهرست، مطالعات و مستندات پرونده تکمیل میشود تا در نهایت، بر اساس اولویتهای کشور و ظرفیت پرونده، برای بررسی و ارزیابیهای نهایی به یونسکو ارائه شود.
سیاست وزارت میراثفرهنگی این نیست که صرفاً تعداد بیشتری پرونده را در دستور کار قرار دهد؛ بلکه هدف، انتخاب هوشمندانه و اولویتبندی پروندههایی است که از پشتوانه علمی، مستندات کافی، ارزش جهانی برجسته و امکان حفاظت و مدیریت مؤثر برخوردار باشند. تجربه پروندههای موفق ثبتجهانی ایران نشان داده است که این مسیر نیازمند برنامهریزی بلندمدت، کار کارشناسی مستمر، مستندسازی دقیق و هماهنگی میان دستگاههای تخصصی و نهادهای مرتبط است و بر همین اساس، از میان ۵۸ اثر موجود در فهرست موقت، پروندهها بر اساس ظرفیت و اولویتهای کارشناسی کشور بهتدریج انتخاب و برای تکمیل و ارائه به یونسکو آماده میشوند.
نظرات (0)