در دامنههای سرسبز سوادکوه، جایی که مراتع ییلاقی در ارتفاعات البرز خودنمایی میکنند، خانوادههای عشایری زندگی میکنند که سالهاست با کمبود زیرساختهای اولیه دست و پنجه نرم میکنند. این خانوارها که در خانههای کوچک گِلی و سنگی و سیمانی زندگی میکنند، بخشی از هویت و اصالت فرهنگی این منطقه محسوب میشوند اما کمتر دیده شدهاند.
جادههایی که خود را نشان میدهند
مسیر دسترسی به مرتع بالادست ورسک در سوادکوه، جادهای خاکی و پیچدرپیچ است. پیش از رسیدن به چشماندازهای بکر مراتع، ناهمواری و گرد و خاک خود را به رخ میکشد. پس از عبور از روستاها و ارتفاعات جنگلی، مسیر به مراتع ییلاقی میرسد؛ جایی که نهرهای آب گاه از کنار و گاه از میان جاده خاکی عبور میکنند.
محمود رحمانی، یکی از اهالی منطقه، مهمترین مشکل عشایر را جاده دسترسی میداند. به گفته او، هرچند در سال جاری جاده شنریزی شده اما تردد خودروهای معمولی همچنان دشوار است و مشکل تنها به فصل ییلاق محدود نمیشود؛ چراکه در پاییز و زمستان نیز عبور خودروهای آفرود میتواند به مسیر و مرتع آسیب وارد کند.
در مرتع پایین «کراکره»، بهروز مختاری، دامدار ۵۷ ساله، میگوید با بارش باران حتی خودروهای کمکدار نیز به سختی میتوانند در این مسیرها تردد کنند. پس از تابش آفتاب، رد عمیق چرخ خودروهای کمکدار روی گل خشکشده باقی میماند و ناهمواریهایی ایجاد میکند که عبور خودروهای معمولی را غیرممکن میسازد.
بنبست ارتباطی در زمان بیماری
این بنبست ارتباطی در زمان بیماری بیش از هر زمان دیگری خود را نشان میدهد؛ زمانی که آمبولانسهای اورژانس امکان عبور از جاده را ندارند و اهالی ناچار میشوند بیماران خود را پیاده و بر دوش تا پاییندست منتقل کنند. ضعف آنتندهی تلفن همراه نیز این شرایط را دشوارتر میکند.
برق ناپایدار و پنلهای کمتوان
مشکل روشنایی و برق به اندازه راه دسترسی جدی است. پنلهای خورشیدی موجود در برخی مناطق تنها کفاف روشنایی دو لامپ کوچک و شارژ تلفن همراه را میدهند. برای تأمین روشنایی بیشتر و استفاده از یخچال، برخی دامداران ناچار به استفاده از ژنراتورهای گازوئیلی هستند، اما نداشتن سهمیه سوخت، تهیه آن را نیز با دشواری روبهرو کرده است.
افشار راعی، دامدار ۶۱ سالهای که از ۱۴ سالگی پا به پای گلهها زندگی کرده، چهار سال پیش یک پنل خورشیدی دریافت کرده اما امروز ظرفیت باتری آن به دلیل فرسودگی کاهش یافته است. او حتی به فرزندانش اجازه شارژ تلفن همراه را نمیدهد تا مبادا تنها لامپ روشن سرپناهشان در تاریکی خاموش شود.
در این منطقه طی ۷۵ روز اخیر نزدیک به ۴۰ روز هوا مهآلود و گاه بارانی بوده و همین مسئله موجب کاهش کارایی پنلهای خورشیدی شده است. برق برای این تولیدکنندگان تنها وسیلهای برای روشن کردن خانه نیست؛ انرژی مورد نیاز برای نگهداری محصولات لبنی و مواد غذایی نیز اهمیت دارد. نبود یخچال، عشایر را مجبور میکند با وجود مشغله فراوان، برای خرید مایحتاج روزانه هر هفته و گاهی زودتر به پاییندست بروند.
آب شرب و لولههای فرسوده
عشایر آب چشمه را از فاصله چندصد متری با استفاده از لوله به محل سکونت خود منتقل میکنند، اما بخشی از این لولهها اکنون فرسوده و شکسته شدهاند. راعی میگوید چند سال است برای دریافت لولههای جدید درخواست داده اما هنوز اتفاقی برای رفع این مشکل نیفتاده است.
نبود حمام کنه و خطر انتقال بیماری
افشار راعی از نبود حمام کنه برای دامها نیز گلایه دارد و معتقد است گوسفندانی که از مناطق مختلف به مراتع میآیند میتوانند زمینه انتشار بیماری را فراهم کنند. به گفته وی، یک گوسفند آلوده میتواند تمام گلههای منطقه را آلوده کند و تلف شدن دام هم برای دامدار خسارت اقتصادی دارد و هم موجب کاهش تولید پروتئین کشور میشود.
تناقض بودجهای و نادیدهگرفتهشدن عشایر
عشایر مازندران با وجود نقش پررنگ در تولید محصولات دامی، برای مدتها در سرفصل بودجه کشور جایی نداشتهاند. عمران عباسی، نماینده مردم قائمشهر، سوادکوه، جویبار، سوادکوه شمالی و سیمرغ در مجلس شورای اسلامی، میگوید واژه «عشایر مازندران» تنها حدود پنج سال است که در سرفصل بودجه کشور قرار گرفته و در این مدت نیز با فراز و نشیب همراه بوده است.
عباسی با اشاره به اینکه مفهوم عشایر از دیرباز در ذهن عموم مردم با عشایر زاگرسنشین گره خورده اما عشایر البرزنشین چندان شناختهشده نبودهاند، توضیح میدهد: در زاگرس کوچروی به معنای جابهجایی در گستره وسیع است اما در البرز کوچروی از یک مبدأ به یک مقصد انجام میشود که در طولانیترین شکل آن سه روز زمان میبرد.
چهار هزار خانوار ثبتنشده
از حدود چهار هزار و ۷۰۰ خانوار عشایر مازندران، تنها یک هزار و ۵۰۰ خانوار در سامانه عشایری کشور ثبت شدهاند. حجتالله شعبانی، رئیس اداره امور عشایری استان، میگوید حدود چهار هزار و ۶۶۳ خانوار عشایری در سامانه مدیریت امور عشایری ثبتنام کردهاند اما هنوز تأیید نشدهاند و در مرحله راستیآزمایی مرکز آمار ایران قرار دارند.
شعبانی دلیل این اختلاف آماری را تازهتأسیس بودن اداره امور عشایر استان در آن زمان و نادیده گرفته شدن ویژگیهای فرهنگی و اقلیمی مازندران عنوان کرده و میگوید با توجه به پیگیریهای انجامشده و پذیرش مرکز آمار مبنی بر اینکه مازندران شرایط متفاوتی نسبت به سایر استانها دارد، در حال اخذ پیمانکار هستند تا نقاط ییلاق و قشلاق هر عشایر مشخص و اطلاعات جمعآوری شود.
ظرفیت تولیدی بالا و انتظارات برآوردهنشده
بر اساس اطلاعات اداره امور عشایری استان، حدود ۳۵ درصد دام سبک مازندران مربوط به عشایر است. عشایر مازندران حدود یک میلیون و ۱۱۵ هزار رأس دام سبک و ۱۴۸ هزار رأس دام سنگین در اختیار دارند و وجود دام سنگین یکی از ویژگیهای متمایز عشایر استان محسوب میشود.
اقدامات اداره امور عشایری استان طی چهار سال اخیر شامل توزیع یک هزار پنل خورشیدی و دریافت کد عشایری برای ۲۴۲ مدرسه بوده است. با این حال، عشایر مازندران همچنان منتظر بهبود وضعیت جادهها، تأمین آب پایدار و دسترسی به خدمات بهداشتی مناسب هستند.
نظرات (0)