ستاره سهیل که در زبان بینالمللی با نام کانوپوس (Canopus) شناخته میشود، پس از دورهای طولانی از غیبت، سحرگاه امروز در آسمان شبهجزیره عربستان نمایان گردید. ظاهر شدن این ستاره پرنور پیش از طلوع خورشید در افق جنوبی، یکی از مهمترین رویدادهای نجومی فصلی است که از دورانهای بسیار کهن برای ساکنان این منطقه آشنا بوده و پیامآور تغییرات آبوهوایی مهمی است.
آغاز دوره «الطرفه» و پایان گرمای سخت تابستان
عبدالعزیز الحسینی، پژوهشگر برجسته علوم آبوهوایی و اقلیمی، با اعلام این خبر توضیح داد که ظهور سهیل در سپیدهدم امروز، دقیقاً مصادف با شروع نخستین مرحله شناختهشدهای است که اصطلاحاً «الطرفه» نامیده میشود. این نامگذاری از موقعیت ستاره در انتهای «چشم شیر» آسمانی گرفته شده است.
دوره الطرفه که تقریباً سیزده روز به طول میانجامد، هفتمین و واپسین مرحله از مراحل هفتگانه تابستان به شمار میرود. در این بازه زمانی، هوای شبانه بهتدریج ملایمتر و خنکتر میشود، هرچند دمای روزانه همچنان بالا باقی میماند. به گفته الحسینی، این دوره فرصت مناسبی برای کاشت نهالهای نخل خرما و درختان دیگر و همچنین کاشت انواع سبزیجات فراهم میآورد.
هجرت پرندگان و تغییرات طبیعت
ظهور سهیل تنها با تغییرات آبوهوایی همراه نیست، بلکه نشانهای از تحولات زیستی در طبیعت نیز محسوب میشود. در این دوره، مهاجرت تدریجی برخی گونههای پرنده آغاز میشود و بهویژه پرندهای به نام «الصفری» با رنگ زرد طلایی درخشان و بالهای سیاهش از مسیرهای مهاجرتی عبور میکند.
سهیل از دیدگاه نجومی
از منظر علم نجوم، سهیل دومین ستاره درخشان آسمان پس از شعرای یمانی (شباهنگ یا سیریوس) به حساب میآید. این ستاره در صورت فلکی کارینا یا همان «کشتی» قرار گرفته و فاصلهای حدود ۳۱۰ سال نوری با زمین دارد. در فرهنگ عربی، سهیل با نام «سهیل الیمانی» نیز خوانده میشود که اشاره به موقعیت آن در جنوب آسمان دارد.
برای مشاهده سهیل، باید به عرضهای جغرافیایی پایینتر از ۳۳ درجه شمالی سفر کرد. از بیشتر نقاط شبهجزیره عربستان، این ستاره بهخوبی قابل رؤیت است و هرچه به سمت جنوب حرکت کنیم، نمای بهتری از آن به دست میآید.
ارتباط با نظام «طلوعها»
در فرهنگ عربی باستانی، ظهور سهیل آغاز نظامی به نام «طلوعها» را نشان میدهد. این نظام شامل بیستوهشت مرحله طلوع است که بر اساس تغییرات فصول و شرایط آبوهوایی دستهبندی میشود. اعراب باستانی با صبر و شوق فراوان انتظار این لحظه را میکشیدند، زیرا آن را نشانهای قطعی از فروکش کردن گرمای طاقتفرسای تابستان و نزدیک شدن روزهای خنکتر میدانستند.
ضربالمثلهای عامیانه و جایگاه سهیل در فرهنگ
جایگاه سهیل در فرهنگ عامه عربی آنقدر عمیق بوده که در ضربالمثلهای قدیمی نیز بازتاب یافته است. یکی از مشهورترین این ضربالمثلها چنین میگوید: «وقتی ستاره طلوع میکند، برداشت محصول نامطلوب است؛ وقتی خرما و شیر فراوان باشد، هزینههای مهمان کمتر میشود.» این ضربالمثل اشاره به بهبود آبوهوا در شبها و در دسترس بودن خرمای تازه و شیر دارد که مهماننوازی را برای صاحبان خانه آسانتر میکند.
فصل سهیل به چهار مرحله تقسیم میشود که طی آن دما بهتدریج از شدت تابستانی فاصله گرفته و به سمت شرایط مطلوبتر و معتدلتر حرکت میکند. این تغییرات تدریجی دما، پایان رسمی تابستان و آغاز فصل میانه سال را رقم میزند.
نظرات (0)