اسپری کردن عطر روی گردن یکی از عادتهای رایج و تقریباً جهانی در میان مصرفکنندگان عطر است. اما ویدیوی اخیر «آنا کاناداس»، پژوهشگر حوزه سرطان، که در شبکههای اجتماعی با استقبال گستردهای مواجه شد، این پرسش را مطرح کرد که آیا این عادت ساده میتواند خطر ابتلا به سرطان یا مشکلات باروری را افزایش دهد؟
هشدار پژوهشگر سرطان چه بود؟
کاناداس در ویدیوی خود به مخاطبان توصیه کرد در صورت امکان عطر را مستقیماً روی گردن اسپری نکنند. استدلال او بر این پایه بود که عطرها مخلوطهای پیچیدهای از مواد شیمیایی هستند که ممکن است دهها یا حتی صدها ترکیب مختلف در آنها وجود داشته باشد. برخی از این ترکیبات شامل فتالاتها، ترکیبات آلی فرار (VOCها)، مواد نگهدارنده و ترکیباتی هستند که در شرایط خاص فرمالدهید آزاد میکنند.
پوست گردن نسبتاً نازک است و رگهای خونی زیادی دارد. غده تیروئید نیز در نزدیکی این ناحیه قرار گرفته است. با این حال، خود کاناداس صراحتاً اذعان کرد که در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که نشان دهد اسپری کردن عطر روی گردن بهطور مشخص به تیروئید آسیب میزند. نگرانی اصلی او بیشتر درباره «مواجهه تجمعی» با ترکیبات مختلف در طول سالهای متمادی بود.
فتالاتها: نگرانی اصلی یا موضوع بزرگنماییشده؟
بخشی از نگرانیهای مطرحشده درباره عطرها به فتالاتها مربوط میشود. برخی فتالاتها بهعنوان حلال یا تثبیتکننده در محصولات عطری استفاده شدهاند و دستهای از آنها بهدلیل احتمال اثر بر سیستم هورمونی و تولیدمثل مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند. اما نکته مهم این است که همه فتالاتها یکسان نیستند و مقررات مربوط به انواع مختلف آنها نیز متفاوت است.
یک مقاله مروری منتشرشده در سال ۲۰۲۵ در نشریه Frontiers in Toxicology مجموعهای از مطالعات حدود دو دهه گذشته درباره ترکیبات موجود در عطرها و محصولات آرایشی را بررسی کرده است. نویسندگان گزارش کردند که برخی مواد مصنوعی موجود در این محصولات در مطالعات مختلف با حساسیت، مشکلات تنفسی، اختلالات غدد درونریز، مشکلات تولیدمثل و «احتمالاً» برخی خطرات سرطانی مرتبط بودهاند. اما همین مقاله تأکید میکند که اثرات بلندمدت و تجمعی مواجهه همزمان با چندین ترکیب شیمیایی هنوز بهطور کامل شناخته نشده است.
تفاوت میان یافته آزمایشگاهی و خطر واقعی
یکی از نکات کلیدی که متخصصان پزشکی بر آن تأکید دارند، تفاوت میان یافتههای آزمایشگاهی درباره یک ماده شیمیایی و خطر واقعی ناشی از استفاده معمول از عطر است. در بسیاری از مطالعات سمشناسی، سلولها یا حیوانات آزمایشگاهی در معرض غلظتهایی قرار میگیرند که ممکن است بسیار بیشتر از میزان مواجهه معمول یک فرد در زندگی روزمره باشد.
این یعنی مشاهده اثر زیانآور در آزمایشگاه الزاماً به این معنا نیست که چند اسپری عطر در روز همان پیامد را در انسان ایجاد خواهد کرد. ادعاهایی که گاهی در شبکههای اجتماعی مطرح میشود و میگویند عطر به دلیل نزدیکی محل اسپری به تیروئید یا غدد لنفاوی مستقیماً وارد این اندامها میشود، از نظر فیزیولوژیک سادهسازی بیش از حد ماجراست. مواد جذبشده از پوست ابتدا وارد جریان خون میشوند و صرفاً نزدیک بودن یک بخش از پوست به یک اندام داخلی به معنای دریافت دوز بیشتر توسط آن اندام نیست.
مشکلات عملی و رایجتر
واقعیت این است که شایعترین مشکلاتی که متخصصان پوست درباره استفاده مستقیم از عطر با آن مواجه میشوند، بسیار سادهتر از سرطان یا ناباروری هستند و شامل تحریک پوست و واکنشهای آلرژیک میشوند. عطرها و مواد معطر از عوامل شناختهشده حساسیت تماسی هستند و در تستهای پوستی آلرژی نیز در میان مواد رایجی قرار میگیرند که متخصصان پوست بررسی میکنند.
افرادی که اگزما، پوست بسیار حساس یا حساسیت شناختهشده به رایحهها دارند، بیشتر ممکن است پس از استفاده مستقیم از عطر دچار قرمزی، خارش یا التهاب شوند. منابع سازمان سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) نیز اشاره میکنند که محصولات حاوی عطر میتوانند در افراد مبتلا به درماتیت تماسی باعث تحریک یا واکنش پوستی شوند.
حساسیت نوری و مقررات ایمنی
برخی ترکیبات عطری همچنین میتوانند در حضور نور خورشید باعث واکنشهای پوستی شوند؛ پدیدهای که به آن حساسیت یا واکنش نوری گفته میشود. به همین دلیل افرادی که پوست حساسی دارند ممکن است ترجیح دهند عطر را روی بخشهایی از پوست که مستقیماً در معرض آفتاب قرار میگیرند استفاده نکنند.
از سوی دیگر، محصولات آرایشی و بهداشتی در بازارهای مختلف تحت مقررات ایمنی قرار دارند و برخی مواد که نگرانی جدیتری درباره آنها وجود داشته، محدود یا ممنوع شدهاند. ترکیبات موجود در یک عطر مدرن الزاماً با محصولاتی که چند دهه پیش تولید میشدند یکسان نیستند.
شفافیت در ترکیبات: مسئلهای حلنشده
یکی از مشکلات مطرحشده در این زمینه، نحوه درج ترکیبات رایحه روی برچسب محصولات است. در بسیاری از محصولات، ترکیب عطری ممکن است بهصورت کلی با واژههایی مانند fragrance یا parfum درج شود و مصرفکننده الزاماً نام تکتک مواد تشکیلدهنده رایحه را روی بستهبندی نبیند. همین مسئله باعث شده برخی پژوهشگران خواستار شفافیت بیشتر در اعلام مواد تشکیلدهنده شوند.
در مجموع، بحث درباره مواد مختلکننده غدد درونریز همچنان ادامه دارد و پژوهشگران بهویژه درباره اثر مواجهه همزمان و طولانیمدت انسان با تعداد زیادی از مواد شیمیایی موجود در محصولات روزمره خواستار تحقیقات بیشتری هستند. اما تا زمان روشن شدن نتیجه قطعی این تحقیقات، بهتر است به جای ترس از یک عادت ساده، با آگاهی و اعتدال از محصولات عطری استفاده کرد.
نظرات (0)