ساعت پایانی روز، زمانی که خانوادهها دور تلویزیون یا صفحه نمایش جمع میشوند، معمولاً بهترین لحظاتی است که کودکان با تماشای انیمیشنها و سریالهای محبوبشان میخندند و لذت میبرند. اما پشت این صحنههای شاد، پرسشی جدی وجود دارد: آیا آنچه کودکان از پلتفرمهای نمایش خانگی و ویدئویی تماشا میکنند، برای ذهن و رفتارشان بیخطر است؟
ابرقهرمانهایی که واقعیت را محو میکنند
داوود فتحی، روانشناس کودک و نوجوان و استاد دانشگاه، در گفتوگویی به تغییرات عمده در محتوای فیلمها و سریالهای امروزی اشاره میکند. به گفته او، اگر به پرطرفدارترین آثار سینمایی و تلویزیونی دنیا نگاه کنیم، بیشترین محبوبیت متعلق به فیلمهای ابرقهرمانی با جلوههای ویژه سنگین و قصههای خارقالعاده است. این آثار بیش از آنکه پیامهایی مانند همدلی، فداکاری و مشارکت را منتقل کنند، تلاش میکنند مخاطب را از رنجها و واقعیتهای زندگی دور کنند.
فتحی توضیح میدهد: در سریالها و قصههای چند دهه گذشته، موضوعاتی مانند ایثار، همکاری و روابط انسانی در مرکز روایتها قرار داشتند. اما امروز یک ابرقهرمان با ویژگیهای خارقالعاده وارد داستان میشود؛ فردی که یا بهصورت ژنتیکی قدرتی خاص دارد یا به شکلی غیرواقعی به موفقیت میرسد. این الگوها مسیر موفقیت را در ذهن کودک به شکلی خیالی و بدون رنج واقعی توصیف میکنند و همین مسئله باعث میشود کودکان تصوراتی غیرواقعی از توانایی و زندگی پیدا کنند.
فیلمهای ترسناک و اضطراب پنهان
یکی دیگر از نگرانیهایی که فتحی به آن اشاره میکند، تأثیر مستقیم صحنههای هراسانگیز بر اعصاب کودکان است. بسیاری از والدین تصور میکنند فرزندانشان صحنههای ترسناک را سریعاً فراموش میکنند، اما تجربههای بالینی نشان میدهد اینطور نیست. به گفته این روانشناس، مراجعان بسیاری پس از تماشای فیلمهای ترسناک دچار اضطراب شدید، کابوسهای شبانه و حتی شبادراری شدهاند. برخی از این فیلمها میتوانند ترس عمیقی در ذهن کودک ایجاد کنند، بهویژه در کودکانی که از قبل حساستر یا مضطربتر هستند.
برچسبهای سنی بهتنهایی کافی نیستند
فتحی با انتقاد از اعتماد کامل برخی خانوادهها به برچسبهای سنی و مجوزهای رسمی تأکید میکند: والدین نباید صرف داشتن مجوز، مطمئن باشند که یک محتوا مناسب فرزندشان است. ممکن است اثری از نظر نهاد صادرکننده مجوز مشکلی نداشته باشد اما با ارزشهای خانوادگی آن خانواده در تضاد باشد.
او در عین حال محدودسازی مطلق را نیز راهحل مؤثری نمیداند. به گفته او، اگر خانواده نتواند نظام ارزشی روشنی در خانه ایجاد کند، کودک دیر یا زود از مسیرهای دیگر به همان محتواها دسترسی پیدا میکند. از این رو حمایت از تولید محتوای سالم و مناسب برای خانوادهها ضروری است تا والدین ناچار نباشند برای سرگرمی کودکان به هر محتوایی متوسل شوند.
راهکارهایی برای والدین آگاه
فتحی برای تشخیص محتوای مناسب کودک چند راهکار ارائه میدهد. او میگوید بخشی از تولیدات کودک در رسانههایی مانند شبکه پویا و نهال، متناسب با گروههای سنی طراحی میشوند و پشت آنها تیمهای تخصصی حضور دارند، اما این بهتنهایی کافی نیست. والدین باید مطالعه و آگاهی خود را افزایش دهند و مهمتر از همه، نظام ارزشی مشخصی در خانواده داشته باشند.
بهترین راه، پیشگیری است. فتحی توصیه میکند والدین پیش از تماشای فیلم توسط کودک، درباره محتوای آن آگاهی پیدا کنند و در صورت نیاز برخی صحنهها را حذف یا کنترل کنند. او همچنین تأکید میکند که خانوادهها باید تعریف مشخصی از «محتوای نامناسب» داشته باشند و آن را برای کودک توضیح دهند.
گفتگو، کلید اصلی مدیریت این چالش
مهمترین توصیه این روانشناس به خانوادهها، کاهش زمان تماشای فیلم و سریال توسط کودکان است. به گفته او، هرچقدر کودک در سنین پایین کمتر در معرض محتوای تصویری باشد، بهتر است؛ چون این محتواها بدون آنکه فعالیتی از کودک بخواهند، روی ذهن او تأثیر میگذارند. خانوادهها باید کودکان را بیشتر به سمت قصهخوانی، بازی، فعالیتهای واقعی و تعاملات انسانی سوق دهند و برای استفاده از تلویزیون، موبایل و پلتفرمها زمان مشخصی تعیین کنند. کودکان زیر دو سال اساساً نباید در معرض نمایشگرها قرار بگیرند.
فتحی در پایان یادآور میشود: گفتگو با کودک درباره محتوایی که میبیند، یکی از مهمترین وظایف والدین است. پرسیدن نظر کودک، شنیدن احساسات او و کمک به ایجاد مرز مشخص میان دنیای واقعی و جهان خیالی فیلمها، میتواند تأثیرات منفی محتوای نامناسب را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
نظرات (0)