محمد دوراک و دو پسرش در جنگلهای پرپشت استان کوجاعلی در شمالغربی ترکیه، پیشهای را زنده نگه داشتهاند که روزگاری شغل رایج بسیاری از خانوادههای این منطقه بود: زغالسازی سنتی. آنها با رسیدگی به کورههای خاکی و تبدیل تدریجی چوبهای سنگین به زغال باکیفیت، ادامهدهنده نسلی از صنعتگرانی هستند که قرنهاست در این جنگلها نفس میکشند.
استان کوجاعلی که در سواحل دریای مرمره و در همسایگی استانبول قرار دارد، جنگلهای وسیعی دارد که از دیرباز منبع تأمین چوب و زغال طبیعی بودهاند. اما با گسترش شهرنشینی، صنعتیشدن و تغییر الگوهای اقتصادی، بسیاری از خانوادههایی که در این حرفه فعال بودند، کمکم از آن دست کشیدند.
فرآیند دستی تبدیل چوب به زغال
زغالسازی به شیوه سنتی فرآیندی طولانی و طاقتفرساست. چوبهای بریدهشده از جنگل در کورههای خاکی یا گودالهای عمیق چیده میشوند و سپس با کنترل دقیق دما و جریان هوا، بهآرامی تبدیل به زغال میگردند. این پیشه نهتنها به مهارت و تجربه فراوان نیاز دارد، بلکه صبر و حوصلهای وصفناپذیر را هم میطلبد؛ چرا که یک دوره کامل زغالسازی میتواند روزها طول بکشد.
محمد دوراک که خود از کودکی در کنار پدر و پدربزرگش این حرفه را آموخته، اکنون همان مهارتها را به پسرانش منتقل میکند. برای او، زغالسازی صرفاً یک شغل نیست بلکه بخشی از هویت و فرهنگ خانوادگیاش به شمار میرود.
پیشهای رو به نابودی
در سالهای اخیر، حرفه زغالسازی سنتی در بسیاری از مناطق ترکیه و بهویژه در استان کوجاعلی با افت شدیدی مواجه شده است. افزایش هزینهها، کاهش دسترسی به چوب مرغوب و رقابت با زغالهای صنعتی ارزانقیمت از مهمترین دلایل این افول به شمار میروند.
علاوه بر این، نسل جوان ترجیح میدهد به جای ادامه این پیشه سخت و پرزحمت، به شهرها مهاجرت کند و در مشاغل مدرن مشغول به کار شود. همین امر باعث شده که تعداد زغالسازان سنتی در منطقه به شدت کاهش یابد و بسیاری از کورههای قدیمی برای همیشه خاموش شوند.
حفظ میراث در برابر موج مدرنیته
خانواده دوراک از معدود خانوادههایی هستند که هنوز این حرفه کهن را زنده نگه داشتهاند. آنها معتقدند زغال طبیعی تولیدشده به این شیوه، کیفیت و عطر و بویی بینظیر دارد که هیچ محصول صنعتیای قادر به تقلید آن نیست.
در حال حاضر زغال طبیعی تولیدشده به روش سنتی عمدتاً در رستورانها و کبابخانههای ترکیه مصرف میشود و طرفداران خاص خود را دارد. اما آیا این پیشه میتواند در برابر فشارهای اقتصادی و اجتماعی دوام بیاورد و به نسلهای آینده منتقل شود؟ خانواده دوراک امیدوارند که پاسخ مثبت باشد.
داستان این خانواده در جنگلهای کوجاعلی یادآور این واقعیت تلخ است که بسیاری از پیشههای سنتی و صنایع دستی بشر در سراسر جهان، بدون توجه و حمایت کافی در حال ناپدید شدن هستند؛ پیشههایی که روزی ستون فقرات اقتصاد روستایی بودند و اکنون فقط خاطرهای از گذشته باقی ماندهاند.
نظرات (0)