استقبال از چک الکترونیک در نظام بانکی کشور شتاب قابل توجهی گرفته است. آمارهای جدید بانک مرکزی نشان میدهد استفاده از این ابزار نوین پرداخت در ماههای اخیر به شکل بیسابقهای افزایش یافته و مسیر جایگزینی چکهای کاغذی با نسخه دیجیتال با سرعت بیشتری دنبال میشود.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، از زمان آغاز به کار چک الکترونیک در آبانماه ۱۴۰۱ تا پایان تیرماه ۱۴۰۵، بیش از ۸ میلیون و ۴۰۰ هزار فقره چک الکترونیک و همچنین بیش از ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار فقره دسته چک الکترونیک در شبکه بانکی کشور صادر شده است؛ آماری که از پذیرش روزافزون این خدمت در میان مشتریان بانکی حکایت دارد.
رشد ۲۶۲ درصدی صدور چک الکترونیک در ۴ ماهه نخست امسال
بررسی عملکرد چهار ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۵ نشان میدهد در این بازه زمانی ۲ میلیون و ۲۸۵ هزار و ۵۸۶ فقره چک الکترونیک توسط شبکه بانکی صادر شده است. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته که ۶۳۱ هزار و ۴۹۷ فقره بود، از رشد ۲۶۲ درصدی حکایت دارد.
این رشد قابل توجه بیانگر آن است که چک الکترونیک به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از ابزارهای اصلی مبادلات از طریق چک در کشور است و مشتریان بیشتری ترجیح میدهند به جای مراجعه حضوری و استفاده از برگههای کاغذی، از بستر کاملا غیرحضوری و امن دیجیتال استفاده کنند.
افزایش سهم چک الکترونیک از کل چکهای صادره
شاخص مهم دیگر، نسبت چکهای الکترونیک به کل چکهای صادرشده است. میانگین این نسبت در چهار ماه نخست امسال به ۴.۶ درصد رسیده است؛ در حالی که این نسبت در مدت مشابه سال قبل تنها ۱.۲ درصد بود. به عبارت دیگر، سهم چک الکترونیک از سبد چکهای کشور در یک سال تقریبا چهار برابر شده است.
کارشناسان بانکی معتقدند این افزایش سهم، نشاندهنده اعتماد بیشتر دارندگان حساب و پذیرندگان چک به امنیت و کارایی چک دیجیتال است. کاهش ریسک مفقودی، جعل و سرقت و همچنین امکان استعلام و پیگیری برخط، از مهمترین عوامل اقبال به این ابزار عنوان میشود.
جهش در صدور دسته چک الکترونیک
در کنار رشد تعداد چکهای الکترونیک صادرشده، آمار صدور دسته چک الکترونیک نیز روند صعودی پرشتابی دارد. از آبان ۱۴۰۱ تا پایان تیر ۱۴۰۵، بیش از ۳.۵ میلیون دسته چک الکترونیک برای اشخاص حقیقی صادر شده است.
در چهار ماه ابتدایی امسال به تنهایی ۷۰۳ هزار و ۴۲۷ فقره دسته چک الکترونیک صادر شده که در مقایسه با ۲۴۳ هزار و ۵۷ فقره مدت مشابه سال قبل، رشد ۱۸۹ درصدی را ثبت کرده است.
نکته قابل توجه، افزایش سهم دسته چک الکترونیک از کل دسته چکهای صادرشده است. میانگین این نسبت در چهار ماه نخست امسال به بیش از ۲۵ درصد رسیده است، در حالی که این رقم در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۷ درصد و در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۰ درصد بوده است. این روند صعودی پیوسته نشان میدهد دریافت دسته چک الکترونیک به انتخاب اول بخش قابل توجهی از مشتریان شبکه بانکی تبدیل شده است.
تکلیف قانونی برنامه هفتم و حذف تدریجی چک کاغذی
توسعه چک الکترونیک صرفا یک اقدام فناورانه نیست، بلکه تکلیفی قانونی است. بر اساس بند «ج» ماده ۱۰ قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت، بانک مرکزی موظف شده است زیرساختهای لازم برای صدور، انتقال، ظهرنویسی و تسویه الکترونیکی چک را فراهم کند و تا پایان سال سوم این برنامه یعنی پایان سال ۱۴۰۶، فرآیند حذف تدریجی چکهای کاغذی و جایگزینی کامل آن با چک الکترونیک را به سرانجام برساند.
در همین راستا، بانک مرکزی در سال ۱۴۰۵ حذف چکهای کاغذی و توسعه چک الکترونیک را به طور جدی در دستور کار خود قرار داده است. این اقدام با اهدافی همچون کاهش هزینههای چاپ و نگهداری چکهای کاغذی، افزایش شفافیت مبادلات، ارتقای نظارتپذیری و به ویژه حذف جرایمی نظیر جعل و کلاهبرداری دنبال میشود.
نقش سامانه «چکاد» در تبادل امن چکها
زیرساخت فنی این تحول، سامانه متمرکز «چکاد» (چک امن دیجیتال) است. با راهاندازی این سامانه و اتصال تمامی بانکهای کشور به آن، بستر لازم برای تبادل امن، برخط و لحظهای چکهای الکترونیک فراهم شده است. از طریق چکاد، تمام فرآیندهای مربوط به چک شامل صدور، انتقال به دیگری، ظهرنویسی و تسویه به صورت کاملا الکترونیک و بدون نیاز به تبادل فیزیکی برگه چک انجام میشود.
اتصال کامل شبکه بانکی به چکاد سبب شده است مشتریان هر بانک بتوانند بدون محدودیت، چک الکترونیک را برای ذینفعان دارای حساب در سایر بانکها صادر و مبادله کنند و عملیات اعتبارسنجی و استعلام وضعیت چک نیز به صورت آنی صورت گیرد.
چشمانداز تحقق کامل چک الکترونیک تا پایان ۱۴۰۶
با توجه به آمارهای موجود، به نظر میرسد هم بستر فنی و هم استقبال عمومی برای تحقق تکلیف برنامه هفتم فراهم شده است. صدور بیش از ۸.۴ میلیون فقره چک الکترونیک و ۳.۵ میلیون دسته چک الکترونیک ظرف کمتر از چهار سال، همراه با رشد بیش از دو برابری سالانه، نشان میدهد شیب پذیرش این ابزار روز به روز تندتر میشود.
بانک مرکزی تاکید دارد با جدیت توسعه چک الکترونیک و حذف تدریجی چک کاغذی را پیگیری میکند و با تداوم روند فعلی، میتوان انتظار داشت تا پایان سال ۱۴۰۶، چک الکترونیک به ابزار غالب در مبادلات چکی کشور تبدیل شود؛ تحولی که علاوه بر تسهیل امور مشتریان، گامی مهم در مسیر بانکداری دیجیتال و اقتصاد شفاف خواهد بود.
نظرات (0)