وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در گفتوگویی ویدیویی که روز پنجم شهریور ۱۴۰۵ منتشر شد، به یکی از پرحاشیهترین موضوعات حوزه موسیقی یعنی صدور مجوز برای موسیقی رپ پرداخته و توضیحاتی را مطرح کرده است که از سوی بسیاری به عنوان «چراغ سبز» دولت برای به رسمیت شناختن این سبک تعبیر شده است.
سید عباس صالحی در این اظهارات، ضمن اشاره به جایگاه رپ در سبد شنیداری نسل جوان، از ضرورت بازنگری در نگاه سیاستگذار به این گونه موسیقایی سخن گفته و تأکید کرده است که نمیتوان با انکار یا نادیده گرفتن، صورت مسئله را پاک کرد.
وزیر ارشاد چه گفت؟
به گزارش تابناک، صالحی در بخشی از صحبتهای خود گفته است که موسیقی رپ امروز بخشی از واقعیت فرهنگی و اجتماعی کشور است و میلیونها شنونده دارد؛ بنابراین وزارت فرهنگ نمیتواند نسبت به آن بیتفاوت باشد. او توضیح داده که رویکرد این وزارتخانه، نه تشویق بیضابطه و نه حذف کامل، بلکه ساماندهی و ضابطهمند کردن این حوزه است.
وزیر ارشاد با اشاره به مخالفان صدور مجوز برای رپ، این مخالفتها را قابل درک اما نیازمند گفتوگو دانسته و گفته است: «ما باید میان رپ به عنوان یک قالب و فرم هنری، با محتوای برخی آثار تفاوت قائل شویم. همانطور که در دیگر قالبهای موسیقی، شعر نامناسب مجوز نمیگیرد، در رپ هم محتوا باید معیار باشد نه صرف فرم.»
او تأکید کرده که اگر شعر، ترانه و اجرای یک اثر رپ با معیارهای قانونی و فرهنگی کشور ــ از جمله پرهیز از ابتذال، توهین، ترویج خشونت یا محتوای خلاف عفت عمومی ــ منطبق باشد، دلیلی برای عدم صدور مجوز وجود ندارد. به گفته صالحی، وزارت ارشاد به دنبال ایجاد مسیری شفاف و قانونی است تا هنرمندان این حوزه به جای فعالیت زیرزمینی، در چارچوب رسمی امکان تولید و انتشار داشته باشند.
رپ در ایران؛ از حاشیه تا متن
موسیقی رپ در ایران از اوایل دهه ۸۰ شمسی با تکیه بر فضای اینترنت و شبکههای اجتماعی رشد کرد و به سرعت در میان نوجوانان و جوانان فراگیر شد. در غیاب مجوز رسمی و امکان اجرای صحنهای، این جریان عمدتاً در استودیوهای خانگی و پلتفرمهای غیررسمی ادامه حیات داد و نامهایی چون یاس، هیچکس، پیشرو و بهرام را به عنوان نسل اول به جامعه موسیقی معرفی کرد.
در سالهای اخیر، با گسترش پلتفرمهای پخش آنلاین و افزایش تقاضا، برخی قطعات با برچسب «تلفیقی» یا «گفتاورد» توانستهاند مجوزهای محدودی دریافت کنند و حتی در سال گذشته، پخش یک قطعه از یاس از صدا و سیما بازتاب گستردهای داشت. با این حال، رپ همچنان به صورت رسمی به عنوان یک «گونه مستقل موسیقایی» در نظام مجوزدهی وزارت ارشاد تعریف نشده بود و همین مسئله، فعالیت فعالان آن را در منطقه خاکستری نگه داشته بود.
چالش صدور مجوز؛ محتوا مهمتر از فرم
یکی از محورهای اصلی صحبتهای وزیر ارشاد، تفکیک میان «فرم» و «محتوا» بوده است. کارشناسان موسیقی نیز سالهاست تأکید میکنند که رپ بیش از آنکه یک ژانر صرفاً اعتراضی یا هنجارشکن باشد، یک تکنیک بیانی و روایتی است که میتواند حامل مضامین اجتماعی، عاشقانه، اخلاقی و حتی مذهبی باشد.
در نظام فعلی صدور مجوز دفتر موسیقی، متن ترانه، ملودی و اجرای نهایی اثر بررسی میشود. به گفته مسئولان این دفتر، در صورت انطباق محتوا با آییننامهها، قالب موسیقایی مانع صدور مجوز نخواهد بود. اظهارات اخیر صالحی این رویکرد را تقویت میکند و به نوعی پیام روشنی به شورای شعر و ترانه و هنرمندان ارسال میکند که رپ نیز میتواند با رعایت ضوابط، وارد چرخه رسمی شود.
- بررسی متن ترانه از نظر پرهیز از الفاظ رکیک و توهینآمیز
- عدم ترویج خشونت، مواد مخدر یا ناهنجاری اجتماعی
- رعایت موازین قانونی در تنظیم، میکس و اجرای صحنهای
- امکان دریافت مجوز تکآهنگ، آلبوم و اجرای زنده در صورت تأیید محتوا
مخالفان و موافقان چه میگویند؟
مخالفان صدور مجوز برای رپ عموماً دو دغدغه اصلی دارند؛ نخست نگرانی فرهنگی و تربیتی نسبت به ادبیات تند برخی آثار قدیمی این حوزه، و دوم بیم از عادیسازی سبکی که در سالهای گذشته گاه با حاشیههای اخلاقی و پروندههای قضایی برخی چهرههای آن گره خورده است. از نگاه این گروه، به رسمیت شناختن رپ ممکن است به گسترش محتوای هنجارشکن بینجامد.
در مقابل، موافقان و از جمله وزیر ارشاد معتقدند انکار واقعیت، نتیجهای جز کوچ هنرمندان به فضاهای غیرقابل نظارت و زیرزمینی ندارد. آنها استدلال میکنند که وقتی هنرمند در چارچوب مجوز قرار میگیرد، ناگزیر به رعایت قواعد، اصلاح ادبیات و ارتقای کیفیت حرفهای است و همین امر به سالمسازی فضا کمک میکند. ضمن آنکه رپ امروز تنها موسیقی اعتراض نیست؛ بسیاری از آثار آن روایتگر دغدغههای اجتماعی، عدالتخواهی، خانواده و هویت ایرانی است.
چراغ سبز به چه معناست؟
هرچند وزیر ارشاد از عبارت «مجوز قطعی برای همه آثار رپ» استفاده نکرده، اما لحن صحبتهای او نشان میدهد وزارتخانه در دولت فعلی ارادهای برای گشودن باب گفتوگو و صدور مجوزهای موردی و ضابطهمند دارد. این رویکرد میتواند سه پیامد مهم داشته باشد:
نخست، خروج تدریجی هنرمندان مستعد رپ از انزوا و فراهم شدن امکان فعالیت اقتصادی شفاف، بیمه هنرمندان و حضور در جشنوارهها؛ دوم، کاهش شکاف نسلی میان سیاستگذار فرهنگی و مخاطبان جوان؛ و سوم، ایجاد نظارت محتوایی مؤثرتر به جای رهاسازی این فضا در شبکههای غیررسمی.
با این حال، تحقق این وعده منوط به تدوین شیوهنامه روشن، آموزش کارشناسان شعر و ترانه برای داوری تخصصی آثار رپ، و همکاری نهادهای دیگر از جمله صدا و سیما و پلتفرمهای پخش موسیقی است. باید دید در ماههای آینده، آیا نخستین مجوزهای رسمی با عنوان «رپ» صادر خواهد شد و آیا سالنهای کنسرت میزبان اجراهای زنده این سبک پرمخاطب خواهند بود یا خیر.
آنچه مسلم است، اظهارات صالحی نقطه عطفی در مواجهه رسمی با موسیقی رپ تلقی میشود؛ مواجههای که پس از دو دهه فعالیت غیررسمی، اکنون به مرحله تصمیمگیری نهادی رسیده است.
نظرات (0)