ویدئویی منتسب به خبرنگار سابق روزنامه انگلیسی گاردین در روزهای اخیر بازتاب گستردهای در رسانهها داشته است؛ ویدئویی که در آن این خبرنگار با اعتراف صریح به وجود کاستیها و جهتگیریها در برخی پوششهای خبری مربوط به ایران، تأکید میکند که بخشی از هجمه رسانهای شکلگرفته علیه جمهوری اسلامی بر پایه اطلاعات نادرست و روایتهای مخدوش بنا شده است.
به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، این خبرنگار با اشاره به تجربه مستقیم خود در تحریریه و روند تهیه گزارشها، مدعی شده که در مواردی، دادههای تأییدنشده یا تفسیرهای یکسویه مبنای تولید محتوا قرار گرفته و سپس همین محتوا در چرخه بازنشر رسانههای دیگر، به عنوان روایت غالب جا افتاده است.
روایت خبرنگار سابق گاردین از پشتپرده گزارشها
بر اساس آنچه در فیلم منتشرشده مطرح شده، خبرنگار پیشین گاردین میگوید در جریان پوشش تحولات مرتبط با ایران، فشار برای سرعت در انتشار، رقابت رسانهای و اتکا به منابع غیرمستقل، زمینهساز بروز خطا و سوگیری شده است. او تصریح میکند که در برخی گزارشها، راستیآزمایی کافی صورت نگرفته و اطلاعات اولیه بدون عبور از فیلترهای حرفهای روزنامهنگاری منتشر شدهاند.
این خبرنگار تأکید میکند که مشکل صرفاً به یک گزارش یا یک مقطع محدود نمیشود، بلکه الگویی تکرارشونده در نحوه روایت مسائل ایران در برخی رسانههای جریان اصلی غرب دیده میشود؛ الگویی که در آن انتخاب گزینشی منابع، برجستهسازی برخی زوایا و کمتوجهی به زمینههای تاریخی و اجتماعی، تصویر نهایی را مخدوش میکند.
نقش اطلاعات نادرست در هجمه رسانهای
ادعای محوری این خبرنگار آن است که اطلاعات نادرست نقش مستقیم در شکلگیری هجمه رسانهای علیه ایران داشته است. به گفته او، وقتی یک ادعای تأییدنشده از سوی یک رسانه معتبر منتشر میشود، به سرعت به سایر رسانهها، شبکههای اجتماعی و تحلیلها سرایت میکند و در نهایت به عنوان یک واقعیت مسلم در افکار عمومی تثبیت میشود.
کارشناسان حوزه رسانه نیز بارها هشدار دادهاند که در عصر شبکههای اجتماعی، چرخه انتشار و بازنشر اخبار به قدری سریع است که فرصت اصلاح و تکذیب به شدت کاهش یافته است. در چنین شرایطی، حتی یک گزارش ناقص میتواند موجی از تحلیلهای نادرست، قضاوتهای شتابزده و فشارهای سیاسی را به دنبال داشته باشد. اعتراف اخیر خبرنگار سابق گاردین، از این منظر، نمونهای عینی از همین آسیب ساختاری تلقی میشود.
پیامدهای احتمالی برای اعتبار روایتهای پیشین
نکته مهم در اظهارات این خبرنگار، اشاره به پیامدهای این رویه برای اعتبار روایتهای گذشته است. او میگوید اگر ثابت شود که بخشی از گزارشها درباره ایران مبتنی بر دادههای نادرست بوده، طبیعی است که اعتماد مخاطبان به آن روایتها نیز خدشهدار شود و ضرورت بازنگری در آنها احساس شود.
روزنامه گاردین به عنوان یکی از قدیمیترین و پرنفوذترین روزنامههای بریتانیا، همواره جایگاه ویژهای در شکلدهی به افکار عمومی غرب درباره تحولات بینالملل داشته است. از همین رو، هرگونه اعتراف از درون این مجموعه، خواه به صورت رسمی و خواه در قالب اظهارات فردی یک خبرنگار سابق، میتواند وزن خبری بالایی داشته باشد و بحث درباره استانداردهای روزنامهنگاری حرفهای را دوباره زنده کند.
البته باید تأکید کرد که این اظهارات در حال حاضر ادعایی فردی است و تا زمان راستیآزمایی مستقل، بررسی اسناد و واکنش رسمی نهادهای ذیربط، نمیتوان آن را به عنوان حکم قطعی درباره تمام پوششهای رسانهای مرتبط با ایران تعمیم داد.
ضرورت راستیآزمایی و مسئولیت حرفهای رسانهها
اعتراف جنجالی خبرنگار سابق گاردین، بار دیگر اهمیت اصول بنیادین روزنامهنگاری از جمله دقت، بیطرفی، توازن و پاسخگویی را یادآوری میکند. رسانهای که به واسطه اعتبار خود میتواند بر سیاستگذاریها، افکار عمومی و حتی مناسبات بینالمللی اثر بگذارد، مسئولیت سنگینتری در قبال صحت و سقم اطلاعات منتشرشده بر عهده دارد.
در سالهای اخیر، با گسترش پدیده اخبار جعلی و جنگ شناختی، مطالبه برای شفافیت بیشتر درباره منابع خبر، روش جمعآوری اطلاعات و نحوه تأیید آنها افزایش یافته است. بسیاری از ناظران معتقدند رسانههای بزرگ باید سازوکارهای خودانتقادی و اصلاح خطا را تقویت کنند و در صورت بروز اشتباه، به سرعت و به شکل شفاف آن را اصلاح و اطلاعرسانی کنند.
- ضرورت تفکیک میان خبر تأییدشده و تحلیل یا گمانهزنی
- لزوم اتکا به منابع متعدد و مستقل به ویژه در موضوعات حساس بینالمللی
- اهمیت آموزش سواد رسانهای به مخاطبان برای تشخیص روایتهای جهتدار
بازتابها و آنچه در ادامه باید دید
انتشار این فیلم در فضای مجازی با واکنشهای متفاوتی همراه بوده است. گروهی آن را نشانهای از وجود جریانسازی رسانهای هدفمند علیه ایران میدانند و گروهی دیگر بر لزوم بررسی دقیقتر و پرهیز از تعمیم شتابزده تأکید میکنند. آنچه مسلم است، این اعتراف میتواند بهانهای برای بحث جدیتر درباره اخلاق رسانه، استقلال تحریریهها و تأثیر فشارهای سیاسی بر تولید خبر باشد.
در انتظار واکنش رسمی روزنامه گاردین و ارائه جزئیات بیشتر از سوی این خبرنگار، مهمترین دستاورد این ماجرا شاید یادآوری این واقعیت باشد که هیچ روایتی، حتی اگر از سوی رسانهای نامآشنا منتشر شده باشد، نباید بدون پرسشگری و راستیآزمایی پذیرفته شود. مخاطب آگاه، رسانه مسئول و فضای حرفهای نقد، سه ضلع ضروری برای مقابله با اطلاعات نادرست و حفظ اعتبار روزنامهنگاری در جهان امروز هستند.
نظرات (0)