بامداد جمعه ۶ شهریورماه، آسمان شاهد یک ماهگرفتگی قابل توجه خواهد بود؛ پدیدهای که در بسیاری از نقاط جهان بهویژه قاره آمریکا با عنوان «ماه خونین» توصیف شده است. با این حال سهم رصدگران ایرانی از این رویداد بسیار محدود است و تنها میتوان دقایقی کوتاه از آغاز گرفت نیمسایهای را پیش از طلوع خورشید مشاهده کرد.
ماهگرفتگی چگونه رخ میدهد؟
ماهگرفتگی زمانی اتفاق میافتد که زمین میان خورشید و ماه قرار میگیرد و سایه خود را بر سطح ماه میاندازد. در این وضعیت، نور مستقیم خورشید به ماه نمیرسد و بخشهایی از قرص ماه تاریک میشود. به گزارش تابناک به نقل از ایسنا، در ماهگرفتگی پیشرو، در لحظه اوج حدود ۹۶ درصد از سطح ماه وارد سایه زمین خواهد شد؛ به همین دلیل از آن به عنوان یک ماهگرفتگی تقریبا کامل یاد میشود.
نکته تماشایی این پدیده، رنگ سرخفام ماه در جریان گرفت است. زمانی که نور خورشید از لایههای جو زمین عبور میکند، طولموجهای کوتاهتر مانند نور آبی پراکنده میشوند و طولموجهای بلندتر مانند قرمز و نارنجی باقی میمانند. این نور سرخگون پس از شکست در جو، بر سطح ماه میتابد و باعث میشود ماه به رنگ مسی یا خونین دیده شود؛ پدیدهای که در میان عموم با نام «ماه خونین» شناخته میشود.
زمان دقیق ماهگرفتگی به وقت جهانی و ایران
بر اساس اعلام منابع نجومی، این ماهگرفتگی در شامگاه پنجشنبه به وقت قاره آمریکا آغاز میشود:
- آغاز گرفت: حدود ساعت ۹:۲۳ شب به وقت شرقی آمریکا (EST) در روز پنجشنبه
- اوج گرفت: حدود ساعت ۱۰:۳۳ شب به وقت شرقی آمریکا، زمانی که بیشترین بخش ماه در سایه قرار دارد
اما به دلیل اختلاف ساعت و موقعیت جغرافیایی، زمانبندی این رویداد برای ایران متفاوت است و بخش عمده آن در روشنایی روز و پس از غروب ماه رخ میدهد:
- آغاز گرفت نیمسایهای در ایران: ساعت ۴:۵۳ بامداد جمعه ۶ شهریور؛ در این زمان میتوان تیرگی بسیار ملایم و آغاز گرفت را تا حدی تشخیص داد.
- آغاز گرفت جزئی: ساعت ۶:۰۳ بامداد؛ در این لحظه ماه در افق غربی تهران و بسیاری از شهرهای ایران به زیر افق رفته و دیگر قابل مشاهده نیست.
- اوج جهانی گرفت: ساعت ۷:۴۲ صبح به وقت ایران؛ زمانی که ماه کاملاً زیر افق قرار دارد و رصد آن از داخل کشور ممکن نیست.
به عبارت دیگر، پنجره رصد برای علاقهمندان در ایران تنها حدود یک ساعت پیش از طلوع آفتاب و در شرایط افق غربی باز و هوای صاف فراهم است و پس از آن، ادامه مراحل گرفت از دید ناظران ایرانی پنهان میماند.
کدام کشورها بهترین دید را دارند؟
این ماهگرفتگی عمدتا پدیدهای آمریکایی محسوب میشود. ساکنان سراسر آمریکای شمالی و جنوبی قادر خواهند بود تمام مراحل گرفت از ابتدا تا انتها را با چشم غیرمسلح تماشا کنند و میلیونها نفر انتظار میرود نظارهگر این منظره باشند.
علاوه بر قاره آمریکا، بخشهایی از اروپای غربی و قاره آفریقا نیز بسته به موقعیت جغرافیایی و زمان طلوع و غروب ماه، بخشهایی از گرفت را مشاهده خواهند کرد، هرچند دید در این مناطق کامل نخواهد بود. در مقابل، در بیشتر مناطق آسیا از جمله ایران، خاورمیانه مرکزی و بخشهای شرقی قاره، تنها فاز ابتدایی نیمسایهای یا هیچ بخشی از گرفت قابل رؤیت نیست.
آیا برای رصد نیاز به ابزار خاصی است؟
خوشبختانه رصد ماهگرفتگی برخلاف خورشیدگرفتگی به هیچ ابزار محافظتی نیاز ندارد و با چشم غیرمسلح کاملاً ایمن است. برای تجربه بهتر، توصیه میشود:
- مکانی با افق غربی باز و بدون موانع ساختمانی یا کوهستانی انتخاب کنید، زیرا ماه در ساعات بامدادی بسیار نزدیک به افق است.
- از آلودگی نوری فاصله بگیرید و در صورت امکان به مناطق با آسمان تاریکتر بروید.
- در صورت در اختیار داشتن دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک، جزئیات سایه زمین بر سطح ماه و تغییر رنگ آن را با وضوح بیشتری خواهید دید.
- هواشناسی محلی را بررسی کنید؛ وجود ابر یا غبار میتواند همان فرصت کوتاه ۴:۵۳ تا حدود ۶ بامداد را نیز از بین ببرد.
عکاسان آسمان شب نیز میتوانند با استفاده از سهپایه و تنظیم نوردهی طولانی، تصاویری از لبه سایه و تهرنگ سرخ ماه ثبت کنند، هرچند به دلیل ارتفاع کم ماه، ثبت اوج گرفت از ایران ممکن نخواهد بود.
چرا این ماهگرفتگی اهمیت دارد؟
ماهگرفتگیهای تقریبا کامل که بیش از ۹۰ درصد قرص ماه را میپوشانند، از نظر علمی و رسانهای مورد توجه قرار میگیرند؛ زیرا جلوه بصری «ماه خونین» را به نمایش میگذارند و فرصتی برای مطالعه نحوه پراکنش نور در جو زمین فراهم میکنند. همچنین این رویدادها یادآور نظم دقیق حرکات زمین و ماه هستند و هر بار توجه عمومی را به دانش نجوم جلب میکنند.
با وجود اینکه سهم ایران از این ماهگرفتگی اندک است، همین دقایق کوتاه بامدادی میتواند بهانهای برای بیدار ماندن علاقهمندان نجوم و تجربه یک پدیده طبیعی کمیاب باشد. علاقهمندانی که موفق به رصد نشوند، باید منتظر ماهگرفتگیهای بعدی باشند که شرایط دید بهتری برای منطقه ما داشته باشد.
نظرات (0)