بازار هنر شیراز که قرار بود ویترین صنایعدستی و هنرهای بومی فارس باشد، این روزها نه به دلیل کمبود هنرمند یا استقبال نشدن از آثار، بلکه به علت گرههای قراردادی و مدیریتی از رونق افتاده است. هنرمندان مستقر در این مجموعه از بسته شدن درهای بازار و قطع آب خبر میدهند؛ اتفاقی که ادامه فعالیت و حتی دسترسی به محل کارشان را ناممکن کرده است.
به گزارش خبرنگار مهر، ریشه این بحران به قراردادی بازمیگردد که یک سوی آن شهرداری شیراز بهعنوان مالک مجموعه و سوی دیگر شرکت توسعه گردشگری فارس بهعنوان بهرهبردار قرار دارد. قراردادی که اکنون به پایان رسیده اما فرآیند تحویل و تعیین تکلیف آن در پیچوخم اداری متوقف مانده و هزینه اصلی این توقف را هنرمندانی میپردازند که هیچ نقشی در اختلاف حقوقی دو طرف نداشتهاند.
اختلاف قراردادی میان مالک و بهرهبردار
بر اساس آنچه هنرمندان مستقر روایت میکنند، قرارداد کاری آنها مستقیماً با شرکت توسعه گردشگری فارس بوده است. آنها میگویند از حدود پنج ماه پیش برای تمدید قرارداد مراجعه کردهاند، اما هر بار با وعده صبر و انتظار روبهرو شدهاند. در همین مدت، وضعیت حقوقی بهرهبردار نیز نامشخص شد؛ چرا که قرارداد اصلی شرکت با شهرداری به اتمام رسیده و باید مجموعه به شهرداری بازگردانده شود.
اما همین مرحله تحویل نیز به سرانجام نرسیده است. هر دو نهاد بر سر هزینههای انجامشده، مطالبات و نحوه تسویهحساب اختلافنظر دارند و در نتیجه، موضوع در مرحله برآورد هزینهها و توافق حقوقی معطل مانده است. در این فاصله، تصمیم به تخلیه و تحویل مجموعه مطرح شده؛ تصمیمی که اگر بدون برنامهریزی برای سرنوشت هنرمندان اجرا شود، معیشت دهها خانواده هنرمند را مستقیماً تهدید میکند.
تعطیلی بازار و قطع خدمات؛ هنرمندان بلاتکلیف
آخرین تحولات نشان میدهد آب مجموعه از سوی شرکت بهرهبردار قطع شده و از روز گذشته درهای بازار به روی هنرمندان باز نشده است. به تعبیر هنرمندان، بازاری که باید محل عرضه و فروش آثار صنایعدستی شیراز باشد، اکنون به صحنهای از بلاتکلیفی تبدیل شده است.
نکته قابل تأمل این است که هنرمند مستقر نه طرف حساب شهرداری است و نه در اختلاف مالک و بهرهبردار سهمی دارد. با این حال دسترسی او به غرفه، ابزار کار و حداقل امکانات اولیه محدود شده است. فعالان این حوزه تأکید میکنند نمیتوان ماهها هنرمند را در حالت انتظار نگه داشت و سپس بدون اطلاعرسانی شفاف، فعالیت او را متوقف کرد؛ بهویژه در شرایطی که بسیاری از آنها تمام درآمد خود را از همین غرفهها تأمین میکنند.
روایت میراث فرهنگی؛ مدل بهرهبرداری ناکارآمد بود
مجید سلیمی، معاون صنایعدستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی فارس در گفتوگو با مهر، بازار هنر را یکی از دغدغههای اصلی این ادارهکل توصیف کرد و گفت برای آسیبشناسی آن بیش از پنج تا شش جلسه کمیته فنی با رویکرد کارشناسی برگزار شده است.
به گفته او، در این جلسات دلایل موفق نبودن مدلهای پیشین بهرهبرداری بررسی و سناریوهای جدید عملیاتی شدن بازار ارزیابی شد و نتایج آن به صورت مستند موجود است. سلیمی تأکید کرد ادارهکل میراث فرهنگی نه مالک مجموعه است و نه بهرهبردار آن، اما معتقد است نحوه مدیریت و نگاه بهرهبردار باید بهروز، دقیق و حرفهای باشد.
او افزود: «در دوره گذشته نظرات کارشناسی ادارهکل در فرآیند بهرهبرداری به شکل مطلوب مورد توجه قرار نگرفت و طبیعی بود که مجموعه به رونق مورد انتظار نرسد.»
معاون صنایعدستی فارس از رایزنی مدیرکل میراث فرهنگی با شهردار شیراز خبر داد و گفت این رایزنیها به توافق اولیهای منجر شد که بر اساس آن شهرداری انتفاع اقتصادی مستقیمی از بازار هنر نداشته باشد و مجموعه صرفاً بهعنوان یک پروژه سرمایهگذاری تجاری دیده نشود. بر اساس این توافق، قرار بود میراث فرهنگی در کنار مدیریت جدید قرار گیرد تا هنرمندان شاخص و توانمند در بازار مستقر شوند و پس از تثبیت شرایط، هیئت امنایی متشکل از خود هنرمندان اداره بازار را بر عهده بگیرد.
سلیمی با رد برخی گمانهزنیها درباره واگذاری بازار به دبیرخانه شهر جهانی صنایعدستی مستقر در شهرداری گفت: «هیچ توافقی در این خصوص صورت نگرفته و صورتجلسهای وجود ندارد؛ دستکم من از چنین توافقی اطلاعی ندارم.»
او همچنین از تهیه تفاهمنامهای برای مدیریت مجموعه و ارسال آن به شهرداری خبر داد که در فرآیند اداری شهرداری به امضا نرسید. به گفته او اگر این تفاهمنامه امضا میشد، میراث فرهنگی مدیریت را بر عهده میگرفت، هنرمندان فعلی بدون جابهجایی غیرضروری ساماندهی میشدند و فضاهای خالی با هنرمندان جدید تکمیل میشد.
سلیمی تأکید کرد به بخش حقوقی شهرداری و شهرداری منطقه ۸ به صورت دوستانه توصیه کرده است مجموعه بدون تخلیه هنرمندان تحویل گرفته شود: «مسئله حقوقی را میتوان با توافق حل کرد؛ ضرورتی ندارد برای تحویل گرفتن مجموعه ابتدا هنرمندان تخلیه شوند. میتوان مجموعه را با حضور همین هنرمندان تحویل گرفت و سپس اختلاف حقوقی را حل کرد. تغییر مدیریت و تغییر نگاه میتواند بدون آسیب به هنرمندان اتفاق بیفتد.»
روایت استانداری؛ بدهیها و برنامه واگذاری دورهای
مهدی پارسایی، معاون گردشگری و امور زیارت استانداری فارس نیز در گفتوگو با مهر از پیگیری تعیین تکلیف بازار هنر خبر داد و گفت شرکت توسعه گردشگری ایران بهعنوان بهرهبردار، با توجه به هزینههایی که در مجموعه انجام داده و مطالبات و بدهیهای موجود، درخواست تخلیه و تحویل بازار به شهرداری را مطرح کرده است.
او با اشاره به اینکه بخش قابل توجهی از غرفهها پیشتر خالی بوده، گفت: «بیش از ۴۰ غرفه در مقاطعی خالی بوده و با این حال تعدادی از هنرمندان درخواست ادامه فعالیت در بازار را دارند.»
پارسایی درباره قطع خدمات و گلایه هنرمندان نیز توضیح داد برخی از هنرمندان بین هشت تا ۹ ماه و در مواردی تا حدود یک سال اجاره پرداخت نکردهاند و از سوی دیگر شرکت بهرهبردار نیز با بدهیهای قابل توجهی مواجه شده است. به گفته او قرار است پس از تخلیه و تحویل مجموعه به شهرداری، هزینههای انجامشده توسط شرکت و مطالبات موجود برآورد و تعیین تکلیف شود.
معاون استاندار درباره آینده بازار گفت برنامهریزی جدید از طریق دبیرخانه شهر جهانی صنایعدستی مستقر در شهرداری در دستور کار است. بر این اساس، بازار هنر در اختیار فهرستی از هنرمندان صنایعدستی قرار میگیرد و شرایط و قیمتهای جدید برای فعالیت آنها تعیین خواهد شد. همچنین مدل واگذاری به صورت دورهای پیشنهاد شده است؛ بهطوری که غرفه برای یک دوره سهساله در اختیار هنرمند قرار گیرد و پس از پایان دوره، شرایط مجدداً بررسی شود.
پارسایی ابراز امیدواری کرد فرآیند تحویل و تحول در روزهای آینده انجام شود و تا پایان هفته آینده تکلیف مجموعه روشن شود.
گرهای که نباید به قیمت خاموشی چراغ هنرمندان باز شود
آنچه امروز در بازار هنر شیراز میگذرد، نمونهای از آسیبهای ناشی از نبود مدل پایدار بهرهبرداری در مجموعههای فرهنگی است. تجربه سالهای گذشته نشان داده نگاه صرفاً تجاری و فقدان مدیریت تخصصی، حتی مجموعهای با موقعیت ممتاز در بافت تاریخی شیراز را به رکود میکشاند.
هر دو روایت رسمی — میراث فرهنگی و استانداری — بر ضرورت تعیین تکلیف سریع تأکید دارند، اما اختلاف آنها در چگونگی این تعیین تکلیف است؛ یکی بر حفظ هنرمندان فعلی و تحویل مجموعه بدون تخلیه اصرار دارد و دیگری تحویل کامل و سپس ساماندهی مجدد با ضوابط جدید را پیشنهاد میدهد.
در این میان، انتظار هنرمندان و افکار عمومی آن است که پیش از هر تصمیم حقوقی و اداری، معیشت و امنیت شغلی فعالان صنایعدستی بهعنوان سرمایه اصلی این بازار تضمین شود. بازار هنر میتواند امتیازی بزرگ برای شیراز بهعنوان شهر جهانی صنایعدستی باشد؛ به شرط آنکه به جای قربانی کردن هنرمند در اختلافات قراردادی، مسیر مدیریت آن بر اساس حمایت از تولید فرهنگی، قیمتگذاری منصفانه و مشارکت خود هنرمندان بازطراحی شود.
نظرات (0)