رئیس حوزه هنری استان البرز میگوید کرج با وجود جایگاه مهم و جمعیت مهاجرپذیر خود، همچنان فاقد نماد و هویت بصری مشخص است و بزرگداشت روز فرهنگی این شهر نباید به یک مراسم اختتامیه مقطعی محدود شود. به گفته محمد مهرابی، برای معرفی هویت کرج باید از برنامههای یکروزه عبور کرد و به سمت تولید فرهنگی مستمر و پژوهش عمیق حرکت کرد.
انتقاد از مناسبتزدگی؛ روز کرج باید جریان سالانه باشد
مهرابی در آستانه ۲۰ مهرماه، روز فرهنگی کرج، در گفتوگوی اختصاصی با خبرگزاری مهر تأکید کرد که برنامهریزی این روز در شورای ویژهای در حال انجام است و مسئول اجرایی آن نیز تعیین شده، اما مشکل اصلی، نگاه کوتاهمدت به این مناسبت است. او گفت: «نباید چند روز مانده به روز کرج برنامهای طراحی کنیم، عدهای را دعوت کنیم و با یک اختتامیه پرونده را ببندیم. چنین رویکردی هرگز جریان فرهنگی نمیسازد.»
به باور او، اگر قرار است روز کرج اثرگذار باشد، باید از یک سال قبل برای سال بعد برنامهریزی شود. او پیشنهاد کرد که به جای برگزاری چند برنامه پراکنده، در طول سال مجموعهای از تولیدات و رویدادها مانند تألیف کتاب درباره جاذبههای جغرافیایی و رویدادهای تاریخی استان، تولید آثار مکتوب، برگزاری کارگاهها و نمایشگاهها انجام شود و هفته فرهنگی کرج تنها نقطه اوج و ارائه دستاوردهای یک سال فعالیت باشد.
کرج با چه نمادی خود را معرفی کند؟
محور اصلی صحبتهای رئیس حوزه هنری البرز، چالش هویت کرج بود. او با طرح این پرسش که کرج با چه چیزی میتواند خود را به ایران و جهان معرفی کند، افزود: «وقتی از کرج امروز حرف میزنیم، محدوده جغرافیایی آن با گذشته متفاوت است؛ مناطقی که زمانی بخشی از کرج محسوب میشدند، امروز شهرستان مستقل هستند. بنابراین عناصر هویتی هم باید متناسب با همین جغرافیای جدید تعریف شود.»
مهرابی تصریح کرد: آیا غذا، لباس محلی، موسیقی، بنای تاریخی یا یک المان فرهنگی خاص میتواند نماد کرج باشد؟ متأسفانه این موضوع تاکنون به صورت جدی و پژوهشی دنبال نشده است. به گفته او، راه درست، اجرای یک پروژه پژوهشی و کارگاهی است؛ ابتدا تیمی پژوهشی عناصر فرهنگی، تاریخی و اجتماعی کرج را احصا کند و سپس هنرمندان آنها را به تصویر، نشانه و هویت بصری تبدیل کنند.
او تأکید کرد: «ما بارها پیشنهاد دادهایم برای هویت بصری کرج کار جدی شود؛ اینکه رنگ کرج چیست؟ قلم و تایپ کرج چیست؟ نشانه کرج چیست؟ بسیاری از شهرهای دنیا هویت بصری مشخص دارند، اما کرج هنوز به چنین هویتی نرسیده است.»
«من کرج را دوست دارم»؛ کپی ناشیانه یا هویتسازی؟
رئیس حوزه هنری البرز با انتقاد از استفاده از المان «I Love Karaj» گفت این عبارت بهزعم او کپی ناشیانهای از کمپین معروف «I Love NY» است. او توضیح داد آن کمپین در نیویورک توانسته پیوندی عاطفی میان شهر و شهروندان ایجاد کند و به نشانه شهری بدل شود، اما صرف تغییر نام شهر و تکرار همان قالب گرافیکی، تولید هویت بصری محسوب نمیشود و باید به دنبال نشانهای بود که ریشه در خود کرج داشته باشد.
کوچهباغ؛ هویتی که نیازمند طراحی شهری است
مهرابی یکی از ظرفیتهای اصیل کرج را «کوچهباغ» دانست؛ ویژگی تاریخی که روزگاری چهره اصلی این شهر بود. با این حال او هشدار داد که صرف نام بردن از کوچهباغ کافی نیست. به گفته وی، این مفهوم باید به زبان طراحی شهری ترجمه شود؛ فرایندی که در مدیریت شهری از آن با عنوان «دیزاین شهری» یاد میشود.
او در تشریح این ایده گفت: «وقتی موضوعی را به عنوان هویت یک منطقه انتخاب میکنیم، تمام المانها و عناصر بصری آن محدوده باید بر اساس همان مفهوم طراحی شود. این نگاه حتی درباره نامگذاری معابر هم صادق است؛ اگر بلواری به نام شهید بهشتی نامگذاری میشود، فقط نصب یک تابلو کافی نیست. عابران و رهگذران باید از طریق المانها، روایتها و عناصر بصری بفهمند شهید بهشتی که بود و چه نقشی در انقلاب داشت. اگر هویت یک خیابان کوچهباغ است، طراحی آن هم باید کوچهباغی باشد.»
چرا کاروانسرا و امامزادهها نماد منحصربهفرد کرج نیستند؟
در پاسخ به این پرسش که آیا بناهای تاریخی میتوانند نماد کرج شوند، مهرابی گفت بررسیهایی در این زمینه انجام شده است. کاروانسرای شاهعباسی اگرچه ارزشمند است، اما نمونههای مشابه آن در بسیاری از استانها وجود دارد و به همین دلیل نمیتواند نماد انحصاری کرج تلقی شود. همین وضعیت درباره امامزادههای شاخص استان نیز صادق است؛ هرچند از نظر تاریخی و مذهبی بسیار مهم هستند، اما مشابه آنها در دیگر نقاط کشور نیز یافت میشود. از این رو باید به دنبال عنصری بود که هم ریشه تاریخی داشته باشد و هم هویت ویژه کرج را نمایندگی کند.
ظرفیت فراموششده البرز و شاهنامه
او یکی از ظرفیتهای مغفول را خود نام «البرز» دانست. به گفته مهرابی، زندگی در دامنه رشتهکوه البرز و پیوند عمیق این نام با شاهنامه و ادبیات حماسی ایران، فرصتی کمنظیر برای نمادسازی است. او پیشنهاد کرد از المانها و روایتهای شاهنامه در فضاهای شهری استفاده شود و این پیوند ادبی به بخشی از هویت بصری استان تبدیل شود.
از «شهر پیشرو» تا «شهر امامحسنیها»
رئیس حوزه هنری البرز از دو ایده مفهومی دیگر برای هویتبخشی سخن گفت. نخست، ایده «کرج؛ شهر پیشرو». او با اشاره به تاریخ معاصر کرج گفت مرور وقایع انقلاب، دفاع مقدس، نقش زنان کرج در پشتیبانی از جبههها و همچنین ظرفیتهای علمی و پزشکی شکلگرفته در دوران کرونا نشان میدهد کرج در بسیاری از حوزهها پیشرو بوده و این پیشرو بودن میتواند به عنوان یک هویت روایی معرفی شود.
ایده دوم، عنوان «کرج، شهر امامحسنیها» بود که به گفته او از نام امامزاده حسن (ع) و مفاهیمی چون کرامت، مهماننوازی و روحیه مردم کرج الهام گرفته شده است. مهرابی تأکید کرد هر دو ایده برای تبدیل شدن به نماد شهری نیازمند پژوهش دقیق، برنامهریزی فرهنگی و هنری و مشارکت هنرمندان است.
امامزاده طاهر؛ گنجینهای نادیده گرفتهشده
بخش دیگری از این گفتوگو به ظرفیت امامزاده طاهر (ع) اختصاص داشت؛ مکانی که آرامگاه شماری از هنرمندان، نویسندگان و چهرههای شاخص فرهنگی و هنری معاصر ایران در آن قرار دارد. مهرابی این امامزاده را ظرفیتی مهم برای کرج توصیف کرد و گفت میتوان با تولید محتوای فرهنگی دقیق، زندگینامه، آثار و نقش هر یک از این چهرهها را معرفی کرد تا این مکان به قطبی برای روایت تاریخ فرهنگ و هنر ایران و هویت کرج تبدیل شود.
هویتسازی کار یک نهاد نیست؛ ۵ سال پژوهش مستمر
رئیس حوزه هنری البرز در پایان خاطرنشان کرد که هویتبخشی به روز فرهنگی کرج وظیفه یک نهاد به تنهایی نیست و نیازمند همکاری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، اداره اوقاف، شهرداری و حوزه هنری است. او گفت حوزه هنری بر هنرمندان انقلاب و هنر انقلاب متمرکز است، اما ظرفیت امامزاده طاهر و دیگر داشتههای فرهنگی کرج فراتر از یک نهاد است.
به گفته مهرابی، حوزه هنری البرز حدود پنج سال است که با هدف هویتبخشی به استان، شناسایی عناصر هویتبخش را در دستور کار قرار داده و تلاش کرده این عناصر را از مرحله پژوهش به مرحله طراحی و تولید هنری برساند؛ مسیری که به باور او تنها با پرهیز از شتابزدگی مناسبتمحور و حرکت به سوی برنامهریزی بلندمدت به نتیجه خواهد رسید.
نظرات (0)