انتشار ترانه جدید داریوش اقبالی، خواننده باسابقه موسیقی پاپ ایران، این روزها بیش از جنبه هنریاش به دلیل یک انتخاب خاص مورد توجه قرار گرفته است؛ در بخشی از این آهنگ، سخنرانی تاریخی شهید آیتالله مرتضی مطهری شنیده میشود؛ اتفاقی که به سرعت در شبکههای اجتماعی و رسانهها بازتاب پیدا کرد و موجی از واکنشها را برانگیخت.
ماجرا چیست؟ از استعاره قطار تا صدای شهید مطهری
بر اساس ویدئویی که از این اثر منتشر شده، داریوش در میانه ترانه جدید خود، فرازی از سخنرانی شهید مطهری را عیناً بازپخش میکند. محتوای این بخش ناظر بر تعبیر مشهور «سنگ پرتاب کردن به قطار در حال حرکت» است؛ استعارهای که شهید مطهری برای توصیف کارشکنی در برابر حرکت رو به جلو و پیشرفت به کار برده بود.
در روایت منتشرشده از سوی تابناک، تاکید شده که همین استفاده از صدای شهید مطهری باعث شده گروههایی از جریان ضدانقلاب سلطنتطلب حملات تندی را علیه داریوش آغاز کنند. به نظر میرسد برای این طیف، همنشینی صدای یک چهره شاخص انقلاب اسلامی با صدای خوانندهای که سالها در خارج از کشور فعالیت کرده، غیرمنتظره و حساسیتبرانگیز بوده است.
نکته قابل توجه این است که ترانه جدید داریوش از نظر محتوایی نیز پیامی اجتماعی دارد و به نظر میرسد انتخاب این سخنرانی بیارتباط با مضمون ترانه نبوده است. بسیاری از مخاطبان، این همنشینی را تلاشی برای پیوند دادن نقد اجتماعی امروز با یک هشدار قدیمی و ریشهدار درباره موانع فرهنگی پیشرفت تعبیر کردهاند.
چرا این استعاره مهم است؟
تعبیر «سنگ زدن به قطاری که در حال حرکت است» سالهاست در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران به کار میرود. شهید مطهری در سخنرانی مورد اشاره، با همین تمثیل توضیح میدهد که برخی به جای کمک به حرکت جامعه، تنها به مانعتراشی و تخریب دل میبندند؛ رفتاری که نه قطار را متوقف میکند و نه سودی برای پرتابکننده سنگ دارد، جز اتلاف انرژی و عقب نگه داشتن همه.
داریوش نیز در ترانه خود به نظر میرسد همین مفهوم را محور قرار داده است؛ اینکه تا زمانی که فرهنگ عمومی، روحیه همدلی و تحمل پیشرفت یکدیگر را پیدا نکند، توسعه پایدار شکل نمیگیرد. از همین رو، برخی کاربران معتقدند پیوند میان متن ترانه و سخنرانی شهید مطهری کاملاً معنادار است و صرفاً یک انتخاب تزئینی نیست.
واکنشها؛ از حمله تند تا دفاع هنری
پس از انتشار این بخش از آهنگ، فضای مجازی به دو دسته تقسیم شد. گروهی از مخالفان جمهوری اسلامی، بهویژه فعالان رسانهای نزدیک به جریان سلطنتطلب، داریوش را به شدت مورد انتقاد قرار دادند و او را متهم کردند که با استفاده از صدای شهید مطهری به نوعی به حکومت نزدیک شده است.
در مقابل، طیف دیگری از کاربران و علاقهمندان موسیقی، این حرکت را شجاعانه و هنرمندانه توصیف کردند. از نگاه آنها، داریوش به عنوان هنرمندی که همواره دغدغه اجتماعی داشته، حق دارد برای رساندن پیام خود از هر ظرفیت فرهنگی و تاریخی استفاده کند و محدود کردن هنرمند به مرزبندیهای سیاسی، نادیده گرفتن استقلال هنر است.
نظر کاربران؛ ضربالمثل مشترک یا تکرار عمدی؟
در بخش نظرات خبر منتشرشده، دیدگاههای متفاوتی دیده میشود که نشان میدهد ماجرا برای افکار عمومی نیز محل بحث است:
- برخی معتقدند عبارت «پرتاب سنگ به قطار در حال حرکت» یک ضربالمثل رایج و اصطلاحی عامیانه است که افراد بسیاری در طول دههها به کار بردهاند و نمیتوان هر استفادهای از آن را «تکرار سخنرانی شهید مطهری» دانست.
- برخی دیگر میگویند حتی اگر این تعبیر مشترک باشد، لحن، بافت و پیام سخنرانی شهید مطهری بهقدری خاص و شناختهشده است که وقتی عین صدای او در ترانه پخش میشود، دیگر نمیتوان آن را تصادفی یا صرفاً ضربالمثل دانست.
- دسته سوم نیز بر محتوای اجتماعی اثر تاکید دارند و مینویسند تا زمانی که فرهنگ تحمل و همکاری در جامعه تقویت نشود، چه در داخل و چه در برابر فشارهای خارجی، سنگاندازیها ادامه خواهد داشت و قطار پیشرفت در همان ایستگاه نخست متوقف میماند.
یکی از کاربران با اشاره به همین نکته نوشته است: «جامعه ما تا وقتی فرهنگش تغییر نکند، مشکلاتش هم حل نخواهد شد»؛ جملهای که به نوعی خلاصه پیام مشترک ترانه و آن سخنرانی تاریخی است.
داریوش؛ هنرمندی فراتر از سیاستزدگی
داریوش اقبالی بیش از پنج دهه است که در موسیقی ایران حضور دارد و ترانههایش اغلب رنگ اجتماعی و اعتراضی داشته است. او در سالهای اخیر نیز تلاش کرده در آثارش به موضوعاتی چون همبستگی اجتماعی، آسیبهای فرهنگی و مسئولیت جمعی بپردازد. استفاده از صدای شهید مطهری در اثر جدید را میتوان در همین راستا تحلیل کرد؛ تلاشی برای یادآوری اینکه نقد قدرت و نقد فرهنگ، دو روی یک سکهاند.
این نخستین بار نیست که یک هنرمند موسیقی پاپ برای تقویت پیام اثر خود سراغ اسناد صوتی تاریخی میرود، اما انتخاب چهرهای چون شهید مطهری که جایگاه ویژهای در تاریخ اندیشه انقلاب اسلامی دارد، طبیعتاً حساسیت بیشتری ایجاد میکند و بازتاب آن را چند برابر میسازد.
بازتاب یک انتخاب هنری
آنچه مسلم است، ترانه جدید داریوش فارغ از موافقت یا مخالفت با آن، بار دیگر نشان داد که مرز میان هنر، سیاست و فرهنگ در ایران بسیار باریک است. یک انتخاب هنری ساده ــ پخش چند ثانیه صدای یک سخنرانی قدیمی ــ میتواند به سرعت به موضوعی داغ در رسانهها تبدیل شود و صفبندیهای سیاسی را فعال کند.
با این حال، برای بسیاری از مخاطبان، اصل ماجرا پیام ترانه است؛ هشداری درباره سنگاندازی در برابر حرکت جمعی. پیامی که شهید مطهری دههها پیش بیان کرده بود و امروز با صدای داریوش بار دیگر شنیده میشود؛ صدایی که این بار از دل موسیقی به گوش میرسد.
نظرات (0)