محمد لهراسبی، کارگردان تئاتر، با نمایش تازه خود با عنوان «پیاووی / POV» به صحنه بازمیگردد؛ اثری با بنمایهای فلسفی که روایت دو آشپز خیالپرداز را محور قرار داده و بهزودی در تماشاخانه لبخند اجرا میشود. لهراسبی در گفتوگویی تازه، از جهان این نمایش، ریسک تولید تئاتر مستقل و رویکرد مینیمال خود در کارگردانی سخن گفته است.
دو آشپز گمشده در جهانی خودساخته
به گفته لهراسبی، قصه «POV» بر محور دو آشپز شکل میگیرد که بهتدریج همه چیز را درباره خود و پیرامونشان از یاد بردهاند و در جهانی خیالی و خودساخته سرگردان شدهاند. این فراموشی، نهفقط یک موقعیت نمایشی، بلکه بستری برای طرح پرسشهایی درباره هویت، حافظه و نسبت انسان با واقعیت است؛ جهانی که شخصیتها خود آن را ساختهاند اما در نهایت در آن گم شدهاند.
کارگردان این اثر تأکید میکند که نمایشنامه با وجود فضای خیالپردازانه، تلاش دارد تماشاگر را تا پایان با خود همراه کند و در عین جذابیت روایی، مفاهیم مورد نظر نویسنده را بهصورت دقیق منتقل سازد. همین دوگانگی ــ حفظ کشش دراماتیک و وفاداری به ایده فلسفی ــ هسته اصلی چالش کارگردانی این پروژه بوده است.
ریسک؛ بخشی از زندگی و تئاتر
لهراسبی در بخش دیگری از صحبتهایش، به موضوع پرتکرار تئاتر مستقل یعنی ریسک تولید پرداخته است. او معتقد است زندگی بدون ریسک معنا ندارد و برای توضیح این نگاه، به استعارهای ملموس متوسل میشود: «هر بار که آهویی برای رفع تشنگی به کنار برکه میرود، احتمال دارد توسط تمساح شکار شود، اما با این وجود به سمت آب میرود، چون زندگی همین است.» از نگاه او، ریسک اجرای یک نمایش و احتمال ضرر مالی، بزرگتر از ریسک هر روزه آن آهو نیست.
به باور این کارگردان، تولید هر اثر نمایشی بهویژه آثار مستقل، از ابتدا با نگرانیهایی همراه است؛ از نحوه ارتباط مخاطب با اثر گرفته تا بازگشت هزینههای تولید. اما اگر هنرمند صرفاً به دلیل ترس از شکست یا ملاحظات مالی از تجربه کردن منصرف شود، عملاً امکان خلق و تجربههای تازه از بین میرود. او تأکید میکند که ترس از شکست، تجربه کردن را ناممکن میسازد.
معمای کارگردانی و راهحل مینیمال
لهراسبی کارگردانی را به حل یک معما تشبیه میکند؛ معمایی که در «POV» به دلیل بنمایه فلسفی متن، ابعاد پیچیدهتری یافته است. پرسش کلیدی برای او این بوده که چگونه میتوان هم مخاطب را مجذوب نگه داشت و هم مفاهیم بنیادین نمایشنامه را بدون تحریف و کاستن از دقت، به او منتقل کرد.
راهحلی که او برگزیده، پایبندی کامل به انتقال مفهوم و حذف هر عنصر زائد بوده است. به گفته لهراسبی، هر ایده، حرکت یا عنصر بصری تنها زمانی در اجرا باقی مانده که حضورش ضروری باشد و نبودش به کلیت نمایش لطمه بزند. هر آنچه جنبه تزئینی داشته یا برای پیشبرد معنا الزامی نبوده، از کارگردانی، طراحی صحنه و حتی طراحی پوستر کنار گذاشته شده است.
نتیجه این رویکرد، اجرایی خلوت و مینیمال است. او میگوید هیچ چیز تزئینی در این نمایش وجود ندارد، چرا که جهان اثر اساساً به آن نیازی نداشته است. همین خلوتسازی آگاهانه است که به باور کارگردان، به تماشاگر اجازه میدهد بدون حواسپرتی، با هسته مفهومی اثر همراه شود.
هنر از سر نیاز، نه از سر اجبار
کارگردان «POV» در ادامه به نسبت میان هنرمند و تولید اثر اشاره میکند و معتقد است تولید تئاتر یا هر اثر هنری دیگر، فینفسه یک رسالت یا تکلیف دائمی نیست. به گفته او، هنرمند موظف به تولید پیوسته نیست، مگر زمانی که احساس کند حرفی برای گفتن و چیزی برای عرضه دارد.
از نگاه لهراسبی، نباید و بایدی در این زمینه وجود ندارد؛ هنرمند زمانی که احساس آمادگی و نیاز درونی برای بیان دارد، دست به خلق میزند و زمانی که چنین نیازی نیست، ممکن است ترجیح دهد استراحت کند. ارزش یک اثر هنری نیز از همین نقطه آغاز میشود: زمانی که از یک نیاز واقعی برای بیان سرچشمه گرفته باشد، نه از الزام به دیده شدن یا پر کردن تقویم اجرا.
چالش سرمایه در تئاتر مستقل
یکی از مهمترین دشواریهای تولید «POV» مانند بسیاری از پروژههای مستقل، نبود سرمایه اولیه بوده است. لهراسبی میگوید سرمایهگذاران معمولاً تمایل چندانی به حمایت از آثار مستقل و بیزرقوبرق ندارند؛ تا حدی به این دلیل که شناخت کافی از بازار این نوع تئاتر ندارند و بیشتر جذب پروژههایی میشوند که در ظاهر پرزرقوبرق به نظر میرسند، حتی اگر در نهایت سود مالی قابل توجهی نیز به همراه نداشته باشند.
به همین دلیل، به گفته او، اغلب آثار مستقل با بودجه شخصی و حداقل امکانات ساخته میشوند و «POV» نیز از این قاعده مستثنا نبوده است. گروه اجرایی تلاش کرده با وجود محدودیتهای مالی، جهان اصلی ایده را حفظ کند و به بهانه کمبود امکانات، به عناصر غیرضروری پناه نبرد. به تعبیر کارگردان، همان نگاه مینیمالی که در کارگردانی و صحنه حاکم است، در فرایند تولید نیز دنبال شده تا هر عنصر باقیمانده، کاملاً در خدمت مفهوم و اتمسفر نمایش باشد.
زمان اجرا و گروه بازیگران
نمایش «پیاووی / POV» به کارگردانی محمد لهراسبی از ۱۱ شهریور در مجموعه تماشاخانه لبخند روی صحنه خواهد رفت. افشین حسنلو و محمد نیازی گروه بازیگران این اثر را تشکیل میدهند و اجرای آن تلاشی است برای روایت قصهای خیالپردازانه در قابی خلوت، کمهزینه اما متمرکز بر معنا؛ تجربهای که به گفته کارگردان، بدون پذیرش ریسک و عبور از ترس شکست، شکل نمیگرفت.
نظرات (0)