رئیس سومین کنگره بینالمللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر، نگاه تکبعدی به اعتیاد را ناکارآمد دانست و خواستار گذار از رویکرد سرزنشآمیز به رویکرد درمانی و پیشگیرانه شد. به گفته سیدمجتبی یاسینی، مواجهه مؤثر با این پدیده تنها با فهم عمیق عوامل زیستی، روانی و اجتماعی و با محوریت کرامت انسانی ممکن است.
یاسینی ظهر دوشنبه در نشست خبری این کنگره در یزد با بیان اینکه اعتیاد یکی از مهمترین مسائل اجتماعی امروز ایران و جهان است، تأکید کرد که نمیتوان این پدیده را صرفاً به مصرف مواد مخدر محدود کرد و برای شناخت و مدیریت آن باید مجموعهای از متغیرهای درهمتنیده را در نظر گرفت.
اعتیاد؛ پدیدهای چندبعدی و انسانمحور
به گزارش خبرنگار مهر، رئیس کنگره اعتیاد و رفتارهای پرخطر گفت: در شکلگیری و تداوم سوءمصرف مواد، مؤلفههای زیستی و روانشناختی در کنار عوامل اجتماعی، اقتصادی، جامعهشناختی و حتی سیاسی نقش دارند. بنابراین هر برنامهای برای پیشگیری و درمان باید نگاهی جامع، چندسطحی و انسانمحور داشته باشد.
او افزود: تجربه نشان داده است که تمرکز صرف بر جنبههای کیفری یا اخلاقی، نهتنها به کاهش اعتیاد منجر نمیشود بلکه با افزایش انگ و طرد اجتماعی، امکان دسترسی افراد به خدمات درمانی را محدود میکند. به همین دلیل، تقویت آموزش همگانی، ارتقای سواد سلامت و کاهش فشارهای روانی در سطح جامعه باید در اولویت سیاستگذاران و نهادهای متولی قرار گیرد.
گسترش دامنه رفتارهای پرخطر
یاسینی با اشاره به تحول مفهوم رفتارهای پرخطر در سالهای اخیر گفت: امروز دایره این رفتارها فراتر از مصرف مواد رفته و طیفی از کنشهای آسیبزا از جمله رفتارهای جنسی پرخطر، قمار و شرطبندی، و استفاده بیمارگونه و آسیبزا از شبکههای اجتماعی و فضای مجازی را دربرمیگیرد.
به گفته وی، این گسترش دامنه، ضرورت بازتعریف برنامههای پیشگیری و درمان را دوچندان کرده است. مواجهه با این رفتارها نیازمند تحلیل دقیق فرهنگی، روانشناختی و اجتماعی است و نمیتوان با نسخههای یکسان و تکبعدی به همه گروهها پاسخ داد. شناخت الگوهای جدید اعتیاد رفتاری، بهویژه در میان نوجوانان و جوانان، از محورهای مورد توجه کنگره پیش رو خواهد بود.
از سرزنش تا درمان؛ کاهش تقاضا و کاهش آسیب
رئیس کنگره ملی اعتیاد، تغییر پارادایم در حوزه درمان را ضروری خواند و تصریح کرد: باید از ادبیات سرزنش و طرد فاصله بگیریم و به سمت درمان، حمایت و توانمندسازی حرکت کنیم. کاهش تقاضا از طریق آموزش و اقدامات پیشگیرانه، در کنار مداخلات کاهش آسیب، دو بال اصلی مدیریت اعتیاد هستند.
یاسینی کاهش استرس و توجه به determinants اجتماعی سلامت مانند فقر، بیکاری، طرد اجتماعی و فقدان حمایتهای خانوادگی را از عوامل کلیدی پیشگیری برشمرد و افزود: در بخش درمان نیز استفاده منطقی و علمی از داروهای جایگزین، برنامههای کاهش آسیب و پیگیری مستمر میتواند به پایداری بهبود و جلوگیری از عود کمک کند.
- تقویت آموزش و پیشگیری اولیه در مدارس، دانشگاهها و محیط کار
- کاهش انگ اجتماعی و تسهیل دسترسی به مراکز درمانی
- بهکارگیری پروتکلهای کاهش آسیب و درمان نگهدارنده با داروهای جایگزین
- مداخلات مبتنی بر کاهش استرس و ارتقای مهارتهای مقابلهای
نقش خانوادهدرمانی و همافزایی بینبخشی
یاسینی، خانوادهدرمانی و مداخلات رواندرمانی را از ارکان اصلی درمان پایدار اعتیاد دانست و گفت: اعتیاد فقط فرد را درگیر نمیکند؛ بلکه نظام خانواده را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. بنابراین حضور خانواده در فرآیند درمان، آموزش مهارتهای ارتباطی و بازسازی حمایت اجتماعی، شانس بهبود را بهطور معناداری افزایش میدهد.
وی بر ضرورت تعامل نزدیکتر میان سه ضلع درمانگران، سیاستگذاران و فعالان حوزه حقوقی تأکید کرد و افزود: بدون هماهنگی بین بخش سلامت، نظام قضایی و نهادهای سیاستگذار، نمیتوان به الگویی جامع و عادلانه برای مدیریت اعتیاد دست یافت. همافزایی این بخشها میتواند قوانین، پروتکلهای درمانی و برنامههای حمایتی را به یکدیگر نزدیک کند.
فناوریهای نوین؛ فرصتی برای پیشگیری از عود
رئیس کنگره اعتیاد و رفتارهای پرخطر، فناوری را یکی از ظرفیتهای آینده در پیشگیری از بازگشت به مصرف توصیف کرد. به گفته او، تلفنهای همراه، ساعتهای هوشمند و ابزارهای پایش دیجیتال میتوانند با رصد نشانگرهای استرس، الگوهای خواب، تغییرات خلقی و موقعیتهای پرخطر، هشدارهای بهموقع صادر کرده و امکان مداخله پیشگیرانه را فراهم کنند.
یاسینی توضیح داد: این فناوریها به تیم درمان اجازه میدهند پیش از آنکه فرد در معرض لغزش یا عود قرار گیرد، مداخلات کوتاه، مشاوره از راه دور یا حمایت اجتماعی را فعال کنند. البته بهرهگیری از این ابزارها نیازمند رعایت اصول اخلاقی، حفظ حریم خصوصی و آموزش کاربران است.
پیوند علم و جامعه؛ مأموریت اصلی کنگره
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به فلسفه برگزاری کنگرههای علمی گفت: تولید علم زمانی ارزشمند است که فاصله میان دانشگاه و جامعه کم شود و دانش تولیدشده به اقدام عملی و حل مسئله منجر شود. کنگره اعتیاد تلاش میکند حلقه اتصال پژوهش، آموزش و میدان اجرا باشد.
یاسینی ابراز امیدواری کرد که این رویداد علمی بتواند با تقویت رویکردهای مبتنی بر شواهد، زمینه شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر، غربالگری هدفمند و مداخله درمانی پیش از پیچیده شدن مشکلات را فراهم کند و از تحمیل هزینههای سنگین انسانی و اقتصادی به خانوادهها و نظام سلامت جلوگیری کند.
سومین کنگره بینالمللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر از یازدهم شهریورماه به مدت سه روز به میزبانی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد برگزار میشود و قرار است پژوهشگران، درمانگران، مددکاران اجتماعی، حقوقدانان و سیاستگذاران حوزه سلامت به تبادل آخرین یافتهها و تجربههای موفق در پیشگیری، درمان و کاهش آسیب اعتیاد بپردازند.
نظرات (0)