محقق ارشد مؤسسه تحقیقات فضایی آکادمی علوم روسیه پیشبینی کرده است که بشر میتواند در یک بازه زمانی دهساله، نخستین فرود سرنشیندار خود را بر سطح مریخ تجربه کند. این ارزیابی در حالی مطرح میشود که رقابت جهانی برای دستیابی به سیاره سرخ هر روز شدت بیشتری میگیرد و پرسش اصلی دیگر «آیا میتوان رفت؟» نیست، بلکه «با چه هزینه و چه ریسکی میتوان رفت و برگشت؟» است.
ماموریت رفت و برگشتی که به بودجه گره خورده است
ناتان اسمونت، محقق ارشد مؤسسه فضایی آکادمی علوم روسیه، در اظهاراتی که به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان منتشر شده، تاکید کرده است که ارسال یک ماموریت انسانی به مریخ و بازگرداندن موفقیتآمیز آن به زمین «از نظر فنی ظرف ده سال امکانپذیر است»، اما تحقق این سناریو کاملا به تامین منابع مالی پایدار و کافی وابسته است.
به گفته او، از منظر مهندسی و فناوریهای پرتاب، پیشرانش، زیستپشتیبانی و بازگشت به جو زمین، مانع نظری غیرقابل عبوری وجود ندارد؛ آنچه پروژه را به تاخیر میاندازد، نه فقدان دانش، بلکه حجم عظیم سرمایهگذاری، زیرساختهای پرتاب سنگین، آزمایشهای مکرر و تضمین ایمنی خدمه در ماموریتی چند ماهه تا چند ساله است.
اسمونت این دیدگاه را نه یک گمانهزنی خوشبینانه، بلکه ادامه منطقی برنامههایی میداند که دههها پیش پایهگذاری شدهاند و امروز با فناوریهای جدید، دستیافتنیتر از هر زمان دیگری به نظر میرسند.
ردپای ایدههای سرگئی کورولف در نقشه راه مریخ
این محقق روس برای توضیح مبنای پیشبینی خود، به برنامهها و محاسبات سرگئی کورولف، طراح افسانهای و بنیانگذار برنامه فضایی شوروی اشاره کرده است. کورولف که نقش محوری در پرتاب نخستین ماهواره مصنوعی اسپوتنیک و اعزام نخستین انسان به فضا داشت، از همان سالهای اولیه عصر فضا، نقشه راهی برای اکتشافات فراتر از مدار زمین از جمله ماموریتهای مریخی ترسیم کرده بود.
به گفته اسمونت، کورولف نشان داده بود که حتی با توان فنی محدود آن دوره نیز میتوان ماموریتهای اکتشافی به مریخ را به صورت مرحلهای طراحی کرد؛ الگویی که امروز با موتورهای پرتاب فوقسنگین، سامانههای پشتیبانی حیات بسته، سپرهای تشعشعی پیشرفته و قابلیتهای بازگشت دقیق، بسیار تکامل یافتهتر شده است. از این منظر، اگر اراده سیاسی و بودجهای مشابه دوران رقابت فضایی جنگ سرد وجود داشته باشد، بازه دهساله برای یک ماموریت رفت و برگشت انسانی، دور از واقعیت نیست.
روسکاسموس: نسل حاضر شاهد آغاز استعمار ماه و مریخ خواهد بود
اظهارات اسمونت با موضع کلان سازمان فضایی روسیه نیز همسو است. دیمیتری باکانوف، رئیس روسکاسموس، اخیرا ابراز اطمینان کرده که نسل فعلی شاهد نخستین گامهای عملی برای استعمار ماه و مریخ خواهد بود. این سخن، فراتر از یک ماموریت پرچمگذاری کوتاهمدت، به حضور بلندمدت، ساخت پایگاه و بهرهبرداری از منابع فرازمینی اشاره دارد.
در نگاه روسکاسموس، ماه به عنوان سکوی آزمایش فناوریهای زیستپشتیبانی، استخراج منابع و پرتابهای کمهزینهتر، پیشنیاز طبیعی ماموریت مریخ محسوب میشود. از همین رو، برنامههای ماهمحور روسیه، در کنار همکاریها و رقابتها با سایر قدرتهای فضایی، به عنوان بخشی از پازل بزرگتر رسیدن به مریخ تعریف شده است.
چالشهای فنی و انسانی مسیر ۲۲۵ میلیون کیلومتری
با وجود خوشبینی فنی، کارشناسان تاکید میکنند که ماموریت مریخ همچنان یکی از پیچیدهترین پروژههای تاریخ مهندسی است. برخی از مهمترین چالشهای پیش رو عبارتند از:
- مسافت و پنجره پرتاب: فاصله متوسط زمین تا مریخ حدود ۲۲۵ میلیون کیلومتر است و پنجره پرتاب بهینه هر ۲۶ ماه یکبار باز میشود؛ هر ماموریت رفت و برگشت دستکم ۱۸ تا ۲۴ ماه به طول میانجامد.
- تشعشعات کیهانی: فضانوردان در خارج از سپر مغناطیسی زمین در معرض دوز بالایی از پرتوهای کیهانی قرار دارند که نیازمند سپرهای پیشرفته و داروهای محافظ است.
- اثرات بیوزنی و انزوا: اقامت طولانی در گرانش صفر و سپس گرانش یکسوم زمین در مریخ، بر عضلات، استخوانها و سلامت روان خدمه اثر میگذارد.
- بازگشت به زمین: برخاست دوباره از سطح مریخ، قرارگیری در مدار و ورود ایمن به جو زمین، به مراتب دشوارتر از ماموریتهای ماه است.
- هزینه: برآوردها از دهها تا صدها میلیارد دلار برای یک برنامه کامل مریخی حکایت دارد؛ رقمی که بدون مشارکت بینالمللی یا سرمایهگذاری بخش خصوصی به سختی تامین میشود.
رقابت جهانی؛ از ناسا تا اسپیسایکس
پیشبینی دهساله محقق روس در حالی مطرح میشود که بازیگران اصلی فضا نیز افقهای مشابهی را ترسیم کردهاند. ناسا با برنامه آرتمیس قصد دارد حضور دائمی در ماه را تا پایان دهه جاری تثبیت کند و آن را سکوی پرتاب مریخ در دهه ۲۰۴۰ بداند. در سوی دیگر، شرکتهای خصوصی مانند اسپیسایکس با توسعه استارشیپ، هدفگذاری جسورانهتری برای پرتابهای آزمایشی و حتی فرود بدون سرنشین بر مریخ در اوایل دهه آینده دارند.
چین نیز با موفقیت ماموریت تیانون-۱ و برنامه ایستگاه ماه، به صورت بیسروصدا اما پیوسته توانمندیهای خود را برای ماموریتهای اعماق فضا افزایش میدهد. در این میان، روسیه تلاش میکند با تکیه بر میراث کورولف و تجربه طولانی در پروازهای سرنشیندار، جایگاه خود را در این رقابت حفظ کند.
آنچه اظهارات اسمونت را قابل تامل میکند، جابهجایی تمرکز از «آیا میتوانیم؟» به «آیا میخواهیم هزینه کنیم؟» است. به باور او، فناوری لازم یا موجود است یا در افق دهساله قابل توسعه است؛ حلقه مفقوده، تصمیم راهبردی دولتها و تامین مالی مستمر است.
اگر این منابع فراهم شود، به گفته این کارشناس، فرود انسان بر خاک سرخ مریخ نه یک رویای دور، بلکه رویدادی قابل برنامهریزی در همین دهه پیش رو خواهد بود؛ رویدادی که میتواند آغازگر فصل جدیدی از حضور انسان فراتر از زمین و نخستین گام عملی به سوی استعمار سیارهای دیگر باشد.
نظرات (0)