نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سحرگاه دوشنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ (۸ سپتامبر ۲۰۲۶) اعلام کرد یکی از مدرنترین زیردریاییهای هوشمند و بدون سرنشین ارتش آمریکا را در ورودی تنگه هرمز به دام انداخته است؛ خبری که با عنوان «تمرین غرقکردن ناو» در رسانه مبدأ بازتاب یافت و به عنوان نمادی از اشراف اطلاعاتی و عملیاتی ایران در آبراه راهبردی هرمز ارزیابی میشود.
به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، در بیانیه نیروی دریایی سپاه خطاب به ملت ایران آمده است: «رزمندگان نیروی دریایی سپاه یکی از مدرنترین زیردریاییهای هوشمند و بدون سرنشین ارتش تروریست آمریکا را در ورودی تنگه هرمز طی یک اقدام پیچیده اشراف اطلاعاتی و عملیاتی در سحرگاه امروز به دام انداختند.»
زهپاد آمریکایی چیست؟
این سامانه که به اختصار «زهپاد» یا زیردریایی هدایتپذیر از راه دور نامیده میشود، از جدیدترین فناوریهای حوزه زیرسطحی بهره میبرد. زهپادها با اتکا به هوش مصنوعی، سامانههای ناوبری دقیق، ارتباطات رمزگذاریشده و قابلیت پنهانکاری، قادرند بدون حضور خدمه برای مدت طولانی مأموریتهای شناسایی، مینیابی، نقشهبرداری از بستر دریا و جنگ الکترونیک را اجرا کنند.
سپاه اعلام کرده است تصاویر این زهپاد بهزودی منتشر خواهد شد، اما تا ساعات ابتدایی سهشنبهشب ۱۸ شهریور، تصویر رسمی از آن در دسترس قرار نگرفته و شبکههای اجتماعی صرفاً گمانهزنیهایی درباره مدل دقیق آن منتشر کردهاند. با توجه به تنوع نمونههای ساختهشده توسط آمریکا، تعیین دقیق مدل به غنیمت گرفتهشده بدون انتشار تصاویر رسمی ممکن نیست.
نخستین غنیمت سالم پس از آرکیو-۱۷۰
اهمیت این رویداد در تفاوت میان «هدف قرار دادن» و «به غنیمت گرفتن» است. ایران پیشتر در جریان تقابلهای اخیر سامانههایی چون پهپادهای شناسایی-رزمی امکیو-۱ و امکیو-۹ آمریکا را ساقط کرده بود، هرچند برخی گزارشها از اصابت به نخستین جنگنده نسل پنجم رادارگریز نیز سخن گفتهاند، اما واقعه ۱۷ شهریور نخستین مورد در این دوره است که یک سامانه آمریکایی بهصورت سالم در اختیار ایران قرار گرفته است.
آخرین غنیمت مشابه به ۱۳ آذر ۱۳۹۱ (۳ دسامبر ۲۰۱۲) بازمیگردد؛ زمانی که یک فروند پهپاد فوقپیشرفته آرکیو-۱۷۰ که به دلیل شباهت ظاهری به بمبافکن بی-۲ و با تکیه بر رادارگریزی، ارتباطات حفاظتشده، کاهش اثر حرارتی و پرواز در ارتفاع بالا غیرقابل رهگیری تصور میشد، توسط ایران به غنیمت گرفته شد. پس از آن، بررسی فنی و مهندسی معکوس این پهپاد به تولید خانواده پهپادهای «سیمرغ» انجامید. اکنون زهپاد توقیفشده پس از حدود ۱۴ سال، دومین غنیمت راهبردی از فناوریهای پیشرفته آمریکا توصیف میشود.
تنگه هرمز و جنگ روایتها
تنگه هرمز کانون یک «جنگ روایت» میان تهران و واشنگتن است. ایران از تسلط بر مواضع خود و اشراف کامل بر تنگه سخن میگوید و طرف آمریکایی مدعی کنترل این آبراه است. سرنگونی یک فروند امکیو-۱ و اکنون به دام انداختن زهپاد در همین محدوده، روایت آمریکایی را به چالش کشیده است.
برخی تصور میکنند زهپادها بهتازگی در منطقه مستقر شدهاند، اما سوابق نشان میدهد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) از سال ۲۰۱۲ و برای مقابله با تهدید مینهای دریایی، تعدادی زهپاد تحویل گرفته و بهتدریج در خلیج فارس و دریای عمان به کار گرفته است؛ بنابراین این سامانهها نزدیک به دو دهه سابقه عملیاتی در منطقه دارند.
گسترش سامانههای بدون سرنشین آمریکا در منطقه
آمریکا در سالهای اخیر با هدف مدیریت تعداد نیروها، کاهش ریسک سیاسی ناشی از کشته شدن نظامیان، انقباض هزینهها و افزایش اشراف اطلاعاتی، استفاده از تجهیزات بدون سرنشین را گسترش داده و تعداد پهپادها، شهپادها (شناورهای بدون سرنشین سطحی) و زهپادهای سنتکام را افزایش داده است.
ایران برای مقابله با این روند، پایش گسترده منطقه توسط شهپادها را آغاز کرد و در شهریور ۱۴۰۱ (۲۰۲۲) یک فروند شهپاد آمریکایی را توقیف و ساعاتی بعد با هدف جلوگیری از تشدید تنش آزاد کرد؛ اقدامی که به کاهش محدوده فعالیت شهپادها منجر شد. پیش از آن نیز در سال ۱۳۹۸، سرنگونی پهپاد گلوبالهاوک بر فراز آبهای جنوبی، نقطه عطفی در توان پدافندی کشور بود.
پیام راهبردی؛ هشداری قابل مدیریت
بر اساس تحلیل منتشرشده، باید توجه داشت که سلاحهای آمریکا در تقابل با ایران «چیزی جز رسوایی راهبردی» به همراه نداشتهاند؛ از ناتوانی در تخریب شهرهای موشکی زیرزمینی که ورودیهای آن با چند بیل مکانیکی بازگشایی میشود تا سابقه شکار پهپادهای متعدد. درسهای بهدستآمده از افشای انواع سلاحها، مهمات، شیوههای رزم و الگوهای سیاسی و نهادی آمریکا در این تقابل، بهسرعت در سیاستها و دکترین رزمی ایران منعکس شده و به افزایش دقت موشکها در عملیاتهای دوربرد و ارزیابیهای اطلاعاتی دقیقتر انجامیده است؛ درسهایی که به گفته این تحلیل، مسکو، پکن و حتی پیونگیانگ نیز از آن بهرهمند میشوند.
همچنین پس از اعلام رسمی جایگزینی سیاست تهاجمی به جای سیاست دفاعی و هشدار شورای عالی امنیت ملی درباره واکنش متفاوت به محاصره دریایی آمریکا در جنوب، گزارشهایی از شلیک هشدار موشک بالستیک به سمت ناوگان آمریکا و تقابل بر سر نفتکشها در اطراف جزیره خارک منتشر شد؛ جایی که پس از حمله آمریکا به سه نفتکش، ایران نیز به سه نفتکش متخلف واکنش نشان داد.
در همین چارچوب، به غنیمت گرفتن زهپاد بهعنوان «تمرین غرقکردن ناو» تفسیر شده است؛ اقدامی که احتمالاً مدتها امکان اجرای آن وجود داشته و اکنون با انتخاب زمان مناسب بهعنوان یک «تشدید سنگین اما قابل مدیریت» به کار گرفته شده است. از آنجا که سامانه بدون سرنشین است، بحران ناشی از آن انعطافپذیر و قابل کنترل ارزیابی میشود، همانگونه که شلیک هشدار قبلی به سمت ناوگان آمریکایی در حد هشدار باقی ماند. پیام روشن این دو اقدام آن است که در صورت اصرار بر تداوم تنش، سطح هشدار میتواند به اصابت مستقیم و آسیبزننده ارتقا یابد.
نظرات (0)