گمرکات ایران و ارمنستان در راستای تسهیل تجارت و تسریع تردد مرزی، بر سر مجموعهای از اقدامات مشترک برای نوسازی و سادهسازی فرآیندهای گمرکی به توافق رسیدند. این توافق در دیدار فرود عسگری، معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی و رئیسکل گمرک جمهوری اسلامی ایران، با ادوارد هاکوپیان، رئیس کمیته درآمدهای دولتی جمهوری ارمنستان به دست آمد و پیشنویس مذاکرات مربوطه به امضای دو طرف رسید.
بر اساس اعلام گمرک ایران، دو طرف در این مذاکرات بر اهمیت تداوم و تعمیق همکاریهای گمرکی به عنوان یکی از پیشرانهای توسعه تجارت خارجی و روانسازی تردد در مرز مشترک تأکید کردند و مجموعهای از تفاهمهای اجرایی را نهایی کردند که در ماههای آینده به مرحله اجرا گذاشته خواهد شد.
راهاندازی کریدور سبز در گذرگاه نوردوز - مغری
مهمترین محور توافق، ایجاد کریدور گمرکی سادهسازیشده (سبز) در گذرگاه مرزی نوردوز در سمت ایران و مغری در سمت ارمنستان است. هدف از این کریدور، روانسازی تشریفات گمرکی، کاهش چشمگیر زمان توقف محمولهها در مرز و افزایش پیشبینیپذیری برای فعالان اقتصادی عنوان شده است.
به گفته مقامات دو کشور، متن پیشنویس پروتکل مربوط به کریدور سادهسازیشده، نهایی و آماده امضا بود و در جریان همین مذاکرات، سند مذکور توسط روسای کل گمرکات دو کشور امضا شد. بر این اساس مقرر شده جزئیات اجرایی، الزامات فنی و نقشه راه عملیاتی شدن کریدور سبز در قالب مذاکرات و هماهنگیهای کارشناسی میان تیمهای تخصصی دو طرف پیگیری شود.
گذار از تشریفات سنتی و مبتنی بر کاغذ به فرآیندهای هوشمند، یکی از ضرورتهای اصلی برای گذرگاه نوردوز - مغری به شمار میرود؛ گذرگاهی که تنها مرز زمینی مستقیم ایران و ارمنستان است و نقشی راهبردی در اتصال ایران به قفقاز و مسیرهای اوراسیا دارد. راهاندازی کریدور سبز میتواند هزینههای لجستیکی را کاهش دهد و جذابیت این مسیر را برای صادرکنندگان و واردکنندگان دو کشور افزایش دهد.
تبادل الکترونیکی اطلاعات و حذف اسناد فیزیکی
دومین محور کلیدی توافق، تقویت تبادل الکترونیکی اطلاعات پیش از ورود (Pre-Arrival) است. بر اساس این سازوکار، اطلاعات محمولهها پیش از رسیدن کامیونها به مرز به صورت الکترونیکی تبادل میشود تا مداخلات اداری در لحظه ورود به حداقل برسد و فرآیند ارزیابی و ترخیص با سرعت و دقت بیشتری انجام شود.
در همین راستا، دو طرف بر جایگزینی مدارک فیزیکی با اسناد دیجیتال و سادهسازی فرآیند بررسی اسناد توافق کردند. این اقدام نه تنها زمان تشریفات را کوتاه میکند، بلکه با کاهش نیاز به حضور فیزیکی اسناد و مراجعات مکرر، شفافیت را افزایش داده و احتمال خطا یا جعل را پایین میآورد.
همچنین اجرایی کردن تبادل الکترونیکی اطلاعات گمرکی (EDI) به عنوان یکی دیگر از سرفصلهای مورد توافق، مورد تاکید قرار گرفت. استقرار کامل EDI میان سامانههای گمرکی ایران و ارمنستان امکان راستیآزمایی خودکار دادهها، تطبیق اظهارنامهها و مدیریت ریسک هوشمند را فراهم خواهد کرد.
به رسمیت شناسی متقابل فعالان اقتصادی برگزیده
در بخش دیگری از مذاکرات، طرفین درباره سند یادداشت تفاهم به رسمیت شناسی متقابل (MRA) فعالان اقتصادی برگزیده (AEO) بحث و تبادل نظر کردند و به توافق رسیدند. برنامه AEO به شرکتها و تجار خوشسابقه که استانداردهای امنیتی و انطباق گمرکی را رعایت میکنند، تسهیلات ویژهای مانند ترخیص سریعتر، بازرسی کمتر و اولویت در کریدورهای ویژه اعطا میکند.
به رسمیت شناختن متقابل این فعالان از سوی دو گمرک، به معنای آن است که امتیازات AEO صادر شده در یک کشور در کشور مقابل نیز معتبر خواهد بود. این موضوع میتواند انگیزهای مهم برای حرفهایسازی زنجیره تامین، افزایش اعتماد متقابل و کاهش هزینههای تبادلات تجاری برای بنگاههای معتبر دو طرف ایجاد کند.
تمدید بهرهبرداری مشترک از دروازه مرزی و تجمیع محمولهها
از دیگر نتایج این دور از مذاکرات، توافق بر سر تمدید ۱۰ ساله موافقتنامه استفاده مشترک از دروازه مرزی نوردوز - مغری بود. این تصمیم، چارچوب حقوقی پایدارتری برای مدیریت مشترک زیرساخت مرزی، نگهداری تجهیزات و هماهنگی عملیات روزانه در این گذرگاه فراهم میکند و چشمانداز بلندمدتتری پیش روی سرمایهگذاریهای لجستیکی قرار میدهد.
همچنین موضوع تجمیع کامیونهای مرتبط با یک فاکتور تجاری مورد توافق قرار گرفت. بر این اساس، محمولههایی که ذیل یک فاکتور واحد حمل میشوند، میتوانند به صورت تجمیعی مدیریت شوند؛ اقدامی که از پراکندگی و توقفهای غیرضروری جلوگیری کرده و فرآیند کنترلی را برای گمرک و صاحب کالا سادهتر میکند.
گامی برای تسهیل تجارت در قفقاز
توافق اخیر در شرایطی حاصل شده که ایران و ارمنستان در سالهای اخیر تلاش کردهاند حجم مبادلات تجاری خود را افزایش دهند و مسیر نوردوز - مغری را به کریدوری امن، سریع و کمهزینه برای ترانزیت کالا تبدیل کنند. با توجه به جایگاه ارمنستان به عنوان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و نقش ایران به عنوان پل ارتباطی جنوب به شمال، تسهیل تشریفات گمرکی میتواند اثر مستقیمی بر رقابتپذیری این مسیر در برابر کریدورهای جایگزین داشته باشد.
مقامات دو کشور تاکید کردهاند که اجرای کامل مفاد این توافق، از جمله راهاندازی کریدور سبز و توسعه تبادل دادههای الکترونیکی، نیازمند تدوین دستورالعملهای اجرایی، همسانسازی استانداردهای فنی و آموزش کارکنان مرزی است؛ موضوعاتی که قرار است در نشستهای کارشناسی آتی به صورت مرحلهای نهایی و عملیاتی شود.
نظرات (0)