سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۴۰۵ با رویکردی کاملاً متفاوت نسبت به دوره‌های گذشته برگزار می‌شود؛ رویکردی که محور آن استفاده از داده‌های ثبتی و کاهش چشمگیر مراجعه حضوری مأموران به منازل است. رئیس مرکز آمار ایران می‌گوید بخش عمده اطلاعات مورد نیاز این سرشماری از طریق سامانه‌های اداری دستگاه‌ها تأمین خواهد شد و تنها در موارد محدود برای تکمیل و صحت‌سنجی، تماس یا مراجعه هدفمند صورت می‌گیرد.

سرشماری ثبتی‌مبنا؛ تغییر بزرگ در نظام آماری کشور

غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران، شنبه‌شب در نشست سرشماری عمومی نفوس و مسکن ثبتی‌مبنای ۱۴۰۵ استان البرز با تشریح تفاوت‌های این دوره اظهار کرد: در روش جدید، بخش قابل توجهی از اطلاعات جمعیتی و اجتماعی از طریق داده‌های اداری و سامانه‌های ثبتی دستگاه‌های اجرایی جمع‌آوری می‌شود.

به گفته وی، این تغییر باعث شده نقش استان‌ها نسبت به سرشماری‌های گذشته پررنگ‌تر شود. اگرچه بخش مهمی از داده‌ها در سطح ملی و از طریق سامانه‌های مختلف گردآوری می‌شود، اما ورود، تکمیل و ارتقای کیفیت داده‌ها در استان‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد و دستگاه‌های اجرایی هر استان باید نسبت به تکمیل اطلاعات و رفع نواقص احتمالی اقدام کنند.

گودرزی با تأکید بر نقش رسانه‌ها در موفقیت این طرح ملی افزود: صداوسیما و روابط عمومی دستگاه‌ها می‌توانند در تبیین فرآیند و اهداف سرشماری برای مردم نقش مؤثری ایفا کنند تا مشارکت و اعتماد عمومی نسبت به این شیوه نوین افزایش یابد.

فرصت دو تا سه هفته‌ای برای به‌روزرسانی داده‌های البرز

رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به فرصت محدود پیش‌رو برای آماده‌سازی داده‌های استانی خاطرنشان کرد: حدود دو تا سه هفته زمان وجود دارد تا با همکاری استانداری و دستگاه‌های اجرایی، داده‌های استان البرز به‌روزرسانی و کیفیت آن‌ها ارتقا یابد.

وی تصریح کرد: هرچه کیفیت داده‌های ثبتی بالاتر باشد، می‌توان با اتکای بیشتری درباره آمارهای جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی استان اظهار نظر کرد و برنامه‌ریزی‌ها را دقیق‌تر انجام داد.

گودرزی همچنین از آماده‌سازی مجموعه‌ای از داده‌ها و اطلاعات در سطح استانی و شهرستانی خبر داد و گفت: در این طرح تلاش می‌شود بخشی از آمارهای مورد نیاز استان‌ها و شهرستان‌ها با سرعت بیشتری تولید و در اختیار شوراهای برنامه‌ریزی قرار گیرد تا در مواردی که عقب‌ماندگی آماری وجود دارد، امکان جبران و تصمیم‌گیری دقیق‌تر فراهم شود.

عملیات میدانی محدود؛ فقط برای تکمیل و صحت‌سنجی

برخلاف سرشماری‌های سنتی که مأموران به صورت فراگیر به درب منازل مراجعه می‌کردند، در سرشماری ثبتی‌مبنای ۱۴۰۵، اطلاعات بخش قابل توجهی از جامعه هدف از طریق سامانه‌ها و داده‌های موجود استخراج می‌شود.

گودرزی توضیح داد: تنها در مواردی که اطلاعات ناقص باشد یا نیاز به صحت‌سنجی وجود داشته باشد، با افراد تماس گرفته خواهد شد. بنابراین عملیات میدانی در این دوره محدود و هدفمند خواهد بود و با دو هدف اصلی تکمیل اطلاعات و راستی‌آزمایی داده‌ها انجام می‌شود.

وی اجرای این شیوه را گامی در جهت بهینه‌سازی هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری نظام آماری کشور عنوان کرد و افزود:

  • کاهش قابل توجه حجم عملیات میدانی و هزینه‌های اجرایی
  • افزایش سرعت تولید و انتشار آمارها
  • تولید آمارهای دقیق‌تر، به‌روزتر و مستمر
  • فراهم شدن بستر حرکت به سمت نظام آماری هوشمند و داده‌محور

به گفته رئیس مرکز آمار ایران، در صورت همکاری مرکز آمار، سازمان‌های مدیریت و برنامه‌ریزی استان‌ها و دستگاه‌های اجرایی، سرشماری ۱۴۰۵ می‌تواند زمینه‌ساز تحولی اساسی در نظام آماری کشور باشد.

تأکید استاندار البرز بر ضرورت آمار دقیق برای استانی مهاجرپذیر

مجتبی عبداللهی، استاندار البرز نیز در این نشست با اشاره به ویژگی‌های خاص این استان، اجرای سرشماری ثبتی‌مبنا را اقدامی مهم برای دستیابی به آمار واقعی و به‌روز و اصلاح فرآیند برنامه‌ریزی و تخصیص منابع دانست.

وی اظهار کرد: آغاز عملیات اجرایی این سرشماری برای البرز اهمیت ویژه‌ای دارد، چرا که طی سال‌های اخیر با رشد قابل توجه جمعیت و مهاجرت فزاینده مواجه بوده‌ایم. بر اساس برآوردها، سالانه تعداد قابل توجهی مهاجر به جمعیت استان اضافه می‌شود و این تغییرات، زیرساخت‌ها و خدمات عمومی را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.

عبداللهی ادامه داد: آثار این رشد جمعیتی را به صورت ملموس در حوزه‌های مختلف از جمله آموزش، بهداشت و درمان، مسکن، حمل‌ونقل و سایر خدمات عمومی مشاهده می‌کنیم.

استاندار البرز با بیان اینکه بسیاری از تصمیمات مدیریتی بر پایه آمار و اطلاعات اتخاذ می‌شود، گفت: زمانی که آمار جمعیتی و اطلاعات پایه دقیق، به‌روز و مستمر در اختیار مدیران باشد، برنامه‌ریزی برای تأمین زیرساخت‌ها هدفمندتر خواهد شد و می‌توان منابع را متناسب با نیاز واقعی هر منطقه اختصاص داد.

البرز؛ استانی که بار مضاعف پایتخت را به دوش می‌کشد

عبداللهی با اشاره به هم‌پوشانی مسائل میان البرز و تهران تصریح کرد: البرز در کنار مسائل و نیازهای جمعیتی خود، بخشی از بار خدماتی و مشکلات استان تهران را نیز به دوش می‌کشد و این موضوع ضرورت توجه بیشتر به آمار واقعی استان و انعکاس دقیق آن در نظام برنامه‌ریزی کشور را دوچندان می‌کند.

وی افزود: نمونه‌هایی مانند استقرار مجموعه‌هایی با کارکردهای فرامنطقه‌ای در البرز نشان می‌دهد که در برنامه‌ریزی‌های ملی و استانی باید واقعیت‌های جمعیتی و جغرافیایی به درستی دیده شود.

استاندار البرز تأکید کرد: آمار زمانی ارزشمند است که دقیق، مستمر و قابل اتکا باشد؛ چراکه بسیاری از مشکلات کشور از نحوه تخصیص منابع و بودجه گرفته تا تأمین مدرسه، خدمات درمانی، زیرساخت‌های شهری و حتی برنامه‌ریزی اقتصادی، مستقیماً به کیفیت اطلاعات و آمار پایه وابسته است.

وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت فناوری و سامانه‌های اطلاعاتی در سرشماری ثبتی‌مبنا اظهار کرد: استفاده از سامانه‌های هوشمند و اتصال داده‌ها می‌تواند تصویر واقعی‌تری از جمعیت استان ارائه دهد و از تصمیم‌گیری بر اساس برآوردهای ناقص و پراکنده جلوگیری کند.

عبداللهی در پایان با تأکید بر همکاری همه دستگاه‌های اجرایی استان با مرکز آمار ایران گفت: سرشماری دقیق و به‌روز می‌تواند مبنای اصلاح بسیاری از تصمیمات و برنامه‌ریزی‌های استان باشد و به مدیران کمک کند تا نیازهای واقعی مردم را بهتر شناسایی و برای تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز، هدفمندتر اقدام کنند.