باغموزه هنر ایرانی در شمال تهران بهزودی میزبان یکی از مهمترین رویدادهای هنرهای تجسمی سال خواهد بود؛ نمایشگاهی که دریچهای تازه به جهان رنگارنگ و معنوی نقاشیهای مذهبی و عامیانه ایران میگشاید. سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران اعلام کرده است نمایشگاه «شمایلنگاران» با نمایش منتخبی از گنجینه ارزشمند زندهیاد سرژ آواکیان از ۲۷ شهریور تا ۲۲ مهر ۱۴۰۵ در این مجموعه برگزار میشود.
این نمایشگاه فرصتی استثنایی برای دیدار با بخشی از حافظه تصویری ایران است که تا امروز کمتر در برابر چشم عموم قرار گرفته و اکنون پس از سالها گردآوری و حفاظت، روایت خود را با مخاطب امروز در میان میگذارد.
بیش از ۱۰۰ اثر دیدهنشده از قاجار تا پهلوی
در نمایشگاه «شمایلنگاران» بیش از یکصد قطعه اثر شامل نقاشی مذهبی، شمایلنگاری شیعی و پردههای قهوهخانهای متعلق به دورههای قاجار و پهلوی به نمایش درمیآید. تمامی این آثار بخشی از مجموعه شخصی و منحصربهفرد سرژ آواکیان، گرافیست، نقاش و مجموعهدار برجسته ایرانی ـ ارمنی است که بهعنوان یکی از بزرگترین مجموعههای هنر قدسی و عامیانه ایران شناخته میشود.
به گفته برگزارکنندگان، این مجموعه برای نخستین بار به صورت عمومی و در قالب یک نمایشگاه منسجم ارائه میشود و بسیاری از تابلوها و پردههای آن پیش از این هرگز در معرض دید عموم قرار نگرفتهاند. تنوع آثار از نظر موضوع، تکنیک و ابعاد، تصویری جامع از سیر تحول شمایلنگاری در دو قرن اخیر ارائه میدهد.
از نقاشی پشت شیشه تا چاپ سنگی؛ تنوع تکنیکها و مضامین
یکی از ویژگیهای شاخص این گنجینه، تنوع تکنیکی آن است. آثار به نمایش درآمده شامل نمونههای نفیس نقاشی پشت شیشه، نقاشی روی بوم و چوب و همچنین نمونههایی از چاپ سنگی قدیمی است؛ تکنیکهایی که هر یک جایگاه ویژهای در تاریخ هنرهای مردمی ایران دارند و مهارت استادکاران گذشته را به نمایش میگذارند.
از نظر مضمونی نیز این مجموعه یکی از کاملترین گردآوریها در حوزه هنرهای عامیانه و مقدس به شمار میرود و سه محور اصلی را در بر میگیرد:
- شمایلهای شیعی شامل تصاویر پیامبر اسلام (ص)، ائمه اطهار (ع)، بهویژه حضرت علی (ع) و امام حسین (ع) و وقایع عاشورا و معراج
- چهره عرفا، دراویش و بزرگان تصوف که با نگاهی عارفانه و نمادین ترسیم شدهاند
- صحنههای حماسی شاهنامه فردوسی از نبرد رستم و سهراب تا داستانهای پهلوانی که بر پردههای بزرگ قهوهخانهای جان گرفتهاند
این ترکیب موضوعی نشان میدهد که چگونه باورهای دینی، ادبیات حماسی و فرهنگ عامه در هنر تصویری ایران در هم تنیده شده و به زبانی مشترک برای انتقال مفاهیم اخلاقی، تاریخی و اعتقادی تبدیل شده است.
سرژ آواکیان؛ پاسدار حافظه تصویری ایران
نام سرژ آواکیان (۱۳۱۷ – ۱۳۹۹) در تاریخ معاصر هنر ایران با تلاش برای حفظ میراث در حال فراموشی نقاشی قهوهخانهای و شمایلنگاری مذهبی گره خورده است. او که خود هنرمندی نوگرا و از پیشگامان گرافیک نوین ایران بود، از دهه پنجاه خورشیدی همراه با هنرمند نامدار مارکو گریگوریان، مأموریتی فرهنگی را آغاز کرد: نجات آثاری که در قهوهخانهها، تکیهها و خانههای قدیمی در حال نابودی بودند.
آواکیان با حمایت مستقیم از بازماندگان نسل طلایی نقاشان قهوهخانهای از جمله حسین قوللرآغاسی، حسین همدانی و محمد مدبر و همچنین با خریداری و مرمت دهها پرده و تابلو قدیمی، مانع از پراکندگی و از بین رفتن بخش مهمی از هنر مردمی ایران شد. مجموعه کنونی حاصل بیش از نیم قرن دقت، عشق و پژوهش اوست و امروز بهعنوان سندی زنده از ذوق و ایمان هنرمندان گمنام اما چیرهدست ایرانی ارزشی دوچندان یافته است.
کارشناسان هنری، اقدام آواکیان و گریگوریان را نقطه عطفی در بازشناسی هنر عامیانه میدانند؛ هنری که زمانی «عوامانه» خوانده میشد اما امروز بهعنوان یکی از اصیلترین جلوههای هنر ایرانی در موزهها و محافل دانشگاهی جهان مورد مطالعه قرار میگیرد.
بازخوانی سنت برای مخاطب امروز
برگزارکنندگان نمایشگاه «شمایلنگاران» هدف اصلی این رویداد را بازخوانی هنرهای تصویری کهن و ایجاد پیوندی دوباره میان میراث گذشته و نسل امروز عنوان کردهاند. در دورانی که هنر معاصر با شتاب به سوی رسانههای دیجیتال حرکت میکند، بازگشت به شمایلها، رنگهای درخشان، ترکیببندیهای نمادین و روایتهای شفاهی نهفته در پردههای قهوهخانهای میتواند الهامبخش هنرمندان جوان و پژوهشگران باشد.
این نمایشگاه علاوه بر ارزش هنری، کارکردی آموزشی و پژوهشی نیز دارد و انتظار میرود مورد استقبال دانشجویان هنر، مجموعهداران، مرمتگران و علاقهمندان به تاریخ اجتماعی ایران قرار گیرد. آشنایی با شیوههای مختلف رنگگذاری، استفاده از ورق طلا، کتیبهنگاری و شمایلپردازی در این آثار، کلاسی عملی برای درک زیباییشناسی هنر سنتی ایران است.
زمان و نشانی بازدید از نمایشگاه
نمایشگاه «شمایلنگاران» از ۲۷ شهریور تا ۲۲ مهرماه ۱۴۰۵ به میزبانی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در باغموزه هنر ایرانی برگزار میشود.
- نشانی: میدان تجریش، خیابان شهید دربندی (مقصودبیگ)، خیابان دکتر حسابی، باغموزه هنر ایرانی
- ساعات بازدید شنبه تا چهارشنبه: ۱۱ تا ۱۸
- ساعات بازدید پنجشنبه و جمعه: ۱۶ تا ۱۹
بازدید از این مجموعه کمیاب که پس از سالها برای نخستین بار به صورت یکجا ارائه میشود، فرصتی مغتنم برای تجربهای متفاوت از هنر ایرانی است؛ تجربهای که تماشاگر را از هیاهوی شهر به جهان خیالانگیز قصهها، حماسهها و باورهای نیاکان پیوند میدهد.
نظرات (0)