عرضه نخستین صندوق درآمد ارزی در بازار سرمایه، به عنوان یکی از مهمترین تحولات اخیر در حوزه تامین مالی، در دستور کار وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان بورس و اوراق بهادار قرار گرفته است. این صندوق که قرار است در هفته جاری رونمایی و پذیرهنویسی شود، تلاش میکند پلی میان داراییهای ارزی خرد و نیاز صنایع بزرگ کشور به منابع ارزی ایجاد کند و همزمان امنیت و بازدهی را برای صاحبان سرمایه به ارمغان آورد.
از پسانداز خانگی تا سرمایه فعال
در اقتصاد ایران، بخش قابل توجهی از منابع ارزی در قالب پساندازهای شخصی و خارج از نظام رسمی مالی نگهداری میشود. بسیاری از خانوارها برای حفاظت از ارزش دارایی خود در برابر تورم و نوسانات نرخ ارز، اقدام به خرید و نگهداری فیزیکی ارز میکنند. هرچند این رفتار از منظر فردی قابل درک است، اما در مقیاس کلان به معنای خروج حجم بزرگی از سرمایه از چرخه تولید و سرمایهگذاری است.
صندوقهای درآمد ارزی دقیقاً برای پاسخ به همین چالش طراحی شدهاند. ایده اصلی این است که افراد بتوانند بدون نیاز به فروش دارایی ارزی یا صرفنظر از کارکرد حفظ ارزش آن، دارایی خود را در قالب یک ابزار مالی رسمی و تحت نظارت بازار سرمایه قرار دهند و در کنار حفظ ارزش، از سود و بازدهی برخوردار شوند. به این ترتیب، سرمایهای که پیش از این به صورت راکد و غیرمولد نگهداری میشد، به یک سرمایه فعال و اثرگذار در اقتصاد تبدیل خواهد شد.
جایگزینی امن برای نگهداری فیزیکی ارز
یکی از مهمترین کارکردهای صندوق درآمد ارزی، کاهش ریسکهای ناشی از نگهداری فیزیکی ارز در منازل و صندوقهای شخصی است. نگهداری اسکناس ارز در خانه علاوه بر اینکه هیچ بازدهی ایجاد نمیکند، همواره با خطراتی همچون سرقت، مفقودی، آسیبدیدگی و حتی تقلبی بودن همراه است و هیچ پشتوانه حقوقی و بیمهای نیز ندارد.
صندوق ارزی با انتقال این دارایی به بستر قانونمند و شفاف بازار سرمایه، این دغدغهها را برطرف میکند. دارایی ارزی افراد در قالب واحدهای سرمایهگذاری ثبت میشود، تحت نظارت سازمان بورس قرار میگیرد و امکان معامله و نقدشوندگی آن فراهم میشود. کارشناسان معتقدند اگر این ابزار بتواند اعتماد عمومی را جلب کند، ظرفیت بالایی برای جذب ارزهای خانگی خواهد داشت؛ ارزی که امروز در گاوصندوقهای شخصی خاک میخورد اما میتواند به موتور محرک تولید تبدیل شود.
تامین مالی صنایع صادراتی و دانشبنیان
اهمیت راهاندازی این صندوقها تنها به نفع سرمایهگذار خرد محدود نمیشود. در شرایطی که تامین مالی ارزی برای توسعه صنایع صادراتمحور، طرحهای هایتک و دانشبنیان و پروژههای ارزآور یکی از تنگناهای اصلی اقتصاد کشور به شمار میرود، تجمیع سرمایههای خرد ارزی میتواند منبع پایدار و جدیدی برای این بخشها ایجاد کند.
به عبارت دیگر، این مدل یک بازی برد-برد را رقم میزند؛ مردم دارایی خود را در محیطی امن حفظ کرده و سود کسب میکنند و در سوی دیگر، صنایع مولد کشور بدون فشار مضاعف بر منابع محدود بانکی و ارزی دولت، به منابع لازم برای توسعه، نوسازی و افزایش ظرفیت صادراتی دست مییابند. فعالسازی سرمایههای راکد به این شیوه، نمونهای از سیاستگذاری است که منافع خرد خانوار و نیاز کلان اقتصاد به سرمایهگذاری را همسو میکند.
دیدگاه فعالان اقتصادی؛ اقدامی دیرهنگام اما مثبت
در همین ارتباط، حمیدرضا صالحی، فعال اقتصادی و عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران، عرضه نخستین صندوق ارزی را اقدامی مثبت و رو به جلو توصیف کرد و گفت: «رونمایی از صندوق ارزی که قرار است این هفته توسط وزارت اقتصاد صورت بگیرد، اقدام مثبتی است. این اقدام باید خیلی پیشترها انجام میشد، اما همین که اکنون در دستور کار قرار دارد، مثبت ارزیابی میشود و این موضوع با پیگیری شخص وزیر اقتصاد انجام گرفت.»
وی با اشاره به واقعیت موجود در جامعه اظهار داشت: «این یک واقعیت است که در شرایط فعلی مردم بخش زیادی از دارایی خود را تبدیل به ارز کردهاند. از هر راهی که بتوانیم این منابع را در راستای حمایت از صنایع و بخشهای مولد اقتصادی به کار بگیریم، مثبت ارزیابی میشود.»
صالحی در تشریح مزایای این ابزار افزود: «صندوق ارزی از یک سو منجر به تقویت منابع مالی در جهت توسعه صنایع صادراتی و ارزآور خواهد شد و همزمان ریسک نگهداری ارز در خانهها را از بین میبرد. از طرفی، مشوق مرتبط با تعلق گرفتن سود سالانه به سپردههای ارزی مردم موجب افزایش انگیزه برای همراهی با این طرح است.»
الگویی آزموده شده در جهان با مشوقهای جدید
به گفته این عضو اتاق بازرگانی، تجربه جهانی نشان داده است که صندوقهای ارزی در صورت طراحی درست، کارایی بالایی دارند. وی تاکید کرد: «صندوق ارزی میتواند راهکار مناسبی برای جذب ارزهای مردم باشد. این روش در کشورهای دیگر اجرا شده و کارآییاش ثابت شده است. در حال حاضر، مشوقهای خوبی برای جلب اعتماد مردم در این طرح تدارک دیده شده است.»
صالحی با تاکید بر ضرورت تقویت هرچه بیشتر جذابیت این ابزار پیشنهاد داد: «حتی اگر این مشوقها به اندازه کافی موثر نبودند، وزارت اقتصاد باید به اعمال مشوقهای قویتر اقدام کند. زیرا در شرایط فعلی باید از هر ابزاری برای جذب سرمایههای خرد و مردمی بهره ببریم. این سرمایهها وقتی جمع شوند میتوانند اثرگذاری بالایی بر بهبود شرایط صنایع بزرگ داشته باشند و در نهایت به کمک اقتصاد ملی بیایند.»
آغاز یک تجربه مهم در بسیج سرمایههای خرد
در مجموع، عرضه نخستین صندوق درآمد ارزی را باید فراتر از یک محصول مالی جدید دید؛ این اقدام آغاز مسیری برای تغییر نگاه به پسانداز ارزی از یک دارایی منفعل به یک ابزار سرمایهگذاری فعال است. موفقیت این مسیر البته به میزان استقبال مردم، شفافیت عملکرد صندوق، تضمین بازدهی منصفانه و اطلاعرسانی دقیق درباره سازوکار آن بستگی دارد.
اگر این تجربه نخست با موفقیت همراه شود، میتوان انتظار داشت در آینده نزدیک شاهد توسعه صندوقهای ارزی متنوعتری باشیم که هرکدام بخشی از نیازهای تامین مالی اقتصاد را پوشش دهند و به تدریج بخش بزرگتری از داراییهای ارزی سرگردان را به چرخه رسمی اقتصاد بازگردانند؛ تحولی که هم به حفظ ارزش دارایی خانوارها کمک میکند و هم به رشد تولید و ارزآوری کشور.
نظرات (0)