صندوقهای ارزی به عنوان یکی از ابزارهای نوین بازار سرمایه، با هدف اتصال منابع ارزی در اختیار مردم به نیازهای واقعی بخش تولید معرفی شدهاند؛ ابزاری که میتواند ضمن حفظ ارزش دارایی سرمایهگذاران، مسیر تازهای برای تأمین مالی بنگاههای اقتصادی فراهم کند.
رباب وفایی، کارشناس بازار سرمایه در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان، با اشاره به ورود ابزارهای مالی جدید به بورس تاکید کرد که تنوعبخشی به گزینههای سرمایهگذاری، جذابیت بازار سرمایه را برای سرمایهگذاران افزایش میدهد و صندوقهای ارزی نیز در همین راستا تعریف شدهاند.
حفظ ارزش دارایی و تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری
به گفته این کارشناس، مهمترین اهداف راهاندازی صندوقهای ارزی شامل صیانت از ارزش سرمایه در برابر نوسانات نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی، کسب بازدهی از محل تغییرات نرخ ارز و ایجاد تنوع در سبد دارایی سرمایهگذاران است. این صندوقها به شکل صدور و ابطالی فعالیت میکنند و افرادی که قصد سرمایهگذاری در آن را دارند، باید نسبت به افتتاح حساب ارزی در شبکه بانکی اقدام کنند.
نکته قابل توجه در ساختار این صندوقها، نحوه پرداخت سود است. برخلاف برخی ابزارهای متعارف که سود دورهای پرداخت میکنند، در صندوقهای ارزی سودی به صورت نقدی و ماهانه یا فصلی توزیع نمیشود، بلکه بازدهی حاصل به اصل سرمایه افراد افزوده شده و ارزش واحدهای سرمایهگذاری را افزایش میدهد. این مدل به سرمایهگذار امکان میدهد بازدهی خود را به صورت ارزی و در قالب رشد ارزش دارایی مشاهده کند.
تغییر مسیر تقاضای موجود، نه ایجاد تقاضای جدید
وفایی با رد این تصور که صندوق ارزی به معنای خلق تقاضای تازه برای دلار است، توضیح داد: کارکرد اصلی این صندوق، تغییر مسیر تقاضای موجود در اقتصاد است. در حال حاضر بخشی از منابع ارزی خانوارها با انگیزه حفظ ارزش دارایی به صورت راکد نگهداری میشود؛ صندوق ارزی میتواند همین منابع را از حالت منجمد خارج کرده و وارد چرخه تأمین مالی تولید کند.
به عنوان نمونه، یک واحد تولیدی که برای واردات مواد اولیه، خرید ماشینآلات یا اجرای طرح توسعه خود به ارز نیاز دارد، میتواند از محل منابع تجمیعشده در این صندوقها تأمین مالی شود. در واقع، صندوق نقش واسطه میان دارندگان ارز و متقاضیان ارز در بخش واقعی اقتصاد را ایفا میکند.
از نگاه این کارشناس، چنین سازوکاری میتواند بخشی از بار تأمین مالی ارزی را از دوش نظام بانکی بردارد و فشار موجود بر منابع بانکی را کاهش دهد. در شرایطی که دسترسی بنگاهها به تسهیلات ارزی محدود است، صندوقهای ارزی میتوانند به عنوان بازوی مکمل بانکها عمل کنند.
ترکیب دارایی صندوقهای ارزی
ترکیب دارایی این صندوقها بسته به اساسنامه و نوع فعالیت هر صندوق متفاوت خواهد بود، اما مهمترین گزینههای سرمایهگذاری قابل تصور برای آنها شامل سپردههای ارزی، اوراق بدهی مبتنی بر ارز و مشارکت در پروژههای صادراتمحور است. انتخاب ترکیب بهینه دارایی، نقش مستقیمی در میزان ریسک و بازدهی صندوق خواهد داشت.
وفایی خاطرنشان کرد: اگرچه راهاندازی این ابزار مالی گامی جدید در جهت توسعه بازار سرمایه به شمار میرود، اما ارزیابی موفقیت آن صرفاً بر اساس حجم ارزی که جذب میکند، دقیق نخواهد بود. معیار اصلی، میزان اثربخشی این منابع در ایجاد ظرفیت تولید جدید، افزایش صادرات و بهبود تراز پرداختهای کشور است.
ابهام اصلی؛ منابع دقیقاً کجا هزینه میشود؟
این کارشناس بازار سرمایه مهمترین پرسش و ابهام موجود درباره صندوقهای ارزی را محل مصرف منابع جمعآوریشده عنوان کرد. به گفته او، باید به صورت شفاف مشخص شود که کدام پروژهها و کدام شرکتها امکان بهرهمندی از این منابع را خواهند داشت و سازوکار انتخاب آنها چیست.
اگر منابع صندوقها به طور هدفمند به سمت صنایع صادراتمحور و طرحهای ارزآور هدایت شود، این ابزار میتواند به صورت همزمان چند هدف را محقق کند: حفظ ارزش دارایی مردم، تأمین مالی پایدار برای تولید، توسعه صادرات غیرنفتی و تقویت تراز ارزی کشور. در مقابل، اگر تخصیص منابع بدون اولویتبندی دقیق و بدون ارزیابی ارزآوری انجام شود، کارکرد توسعهای صندوق تضعیف خواهد شد.
ریسکهای بیرونی و لزوم شفافیت برای جلب اعتماد
وفایی با اشاره به ریسکهای اثرگذار بر عملکرد صندوقهای ارزی گفت: تحولاتی مانند تغییر سیاستهای اقتصادی، تشدید تحریمها یا نوسانات بازارهای جهانی میتواند به طور مستقیم بر نرخ ارز و در نتیجه بر بازدهی و پایداری صندوق تأثیر بگذارد. از این رو، سرمایهگذاران باید نسبت به ماهیت ارزی و ریسکهای سیستماتیک این ابزار آگاهی کامل داشته باشند.
او هشدار داد: در صورتی که پروژههای تأمین مالیشده از محل صندوق، ارزآوری کافی نداشته باشند، در زمان تسویه اصل و سود سرمایهگذاران، ممکن است صندوق برای ایفای تعهدات خود ناچار به ایجاد تقاضای جدید در بازار ارز شود؛ موضوعی که میتواند فشار مضاعفی بر بازار وارد کند.
به اعتقاد این کارشناس، برای جلوگیری از چنین چالشی و برای جلب اعتماد عمومی، رعایت چند اصل ضروری است: شفافسازی درباره بخشهای اولویتدار برای تخصیص منابع، اعلام شیوه ارزیابی بازدهی ارزی پروژهها، تبیین روش سنجش ریسک، مشخص بودن زمانبندی بازگشت منابع و تعیین دقیق سطح تعهدات شرکتهای دریافتکننده تسهیلات ارزی.
وی در پایان تأکید کرد: انتشار منظم گزارشها درباره ترکیب داراییهای صندوق، محل مصرف منابع، میزان بازدهی طرحها و وضعیت تعهدات ارزی، از الزامات بنیادین برای ایجاد اعتماد در میان سرمایهگذاران است. آینده و موفقیت صندوقهای ارزی را نه وعدهها و تبلیغات ابتدایی، بلکه عملکرد واقعی، شفافیت مستمر و توانایی آنها در خلق ارزش افزوده ارزی برای اقتصاد تعیین خواهد کرد.
نظرات (0)