رئیس سازمان بهزیستی کشور نسبت به شتاب بیسابقه سالمندی جمعیت در ایران هشدار داد و اعلام کرد در حالی که هماکنون ۱۴ درصد جمعیت کشور سالمند هستند، این نسبت تا سال ۱۴۳۰ به ۳۱ درصد خواهد رسید؛ رقمی که به معنای ورود ایران به مرحله «شدیداً سالخورده» است.
سید جواد حسینی در نخستین روز نشست علمی تخصصی مدیران ارشد ستادی و استانی سازمان بهزیستی که با محوریت طرح «سلام» و «بانک زمان» به میزبانی مشهد مقدس برگزار شد، با تشریح راهبردهای تحولآفرین این سازمان، وضعیت جمعیتی کشور را یکی از مهمترین چالشهای پیشرو توصیف کرد.
در این نشست که با حضور غلامحسین مظفری استاندار خراسان رضوی، علی نیکزاد نایبرئیس اول مجلس شورای اسلامی و بهروز محبی نجمآبادی رئیس مجمع نمایندگان خراسان رضوی برگزار شد، رئیس بهزیستی از طراحی ۱۳ چرخش تحولآفرین برای ارتقای خدمات اجتماعی خبر داد.
مثلث طلایی بهزیستی؛ تمامیت، کفایت و عدالت
حسینی با اشاره به سه نقص رایج دولتها در ارائه خدمات اجتماعی گفت: «معمولاً دولتها نمیتوانند به همه مردم خدمترسانی کنند و بخشی از جمعیت از چتر خدمات خارج میماند، کیفیت خدمات کافی نیست و توزیع خدمات نیز عادلانه صورت نمیگیرد.»
وی افزود: «ما بر همین اساس در بهزیستی مثلث طلایی تمامیت، کفایت و عدالت را ترسیم کردیم. تمامیت به معنای پوشش همگانی بدون استثنا، کفایت به معنای ارائه خدمات با استاندارد و کیفیت مطلوب و عدالت به معنای توزیع عادلانه خدمات است.»
به گفته او، برای تحقق این سه اصل، شعار «تثبیت و ترویج ارزشهای سازمانی با اصلاح روشها» در دستور کار قرار گرفته و با مشارکت کارشناسان آیندهپژوهی و برنامهریزی، روشهای موجود آسیبشناسی شده است؛ برخی روشها تکمیل، برخی تعطیل و برخی نیز بهطور کامل بازآفرینی شدهاند که حاصل آن، تدوین ۱۳ چرخش تحولآفرین بوده است.
از مرکزمحوری تا خانوادهمحوری
نخستین چرخش به گفته رئیس بهزیستی، عبور از «مؤسسه و مرکزمحوری» به سمت «خانوادهمحوری» است. او تاکید کرد: «حتی بهترین مرکز نگهداری نیز نمیتواند جایگزین خانواده مناسب شود. خانواده و مدرسه جعبه سیاه جامعه هستند و آینده جامعه تا حد زیادی در این دو نهاد شکل میگیرد.»
حسینی با اعلام اینکه ۷۰ درصد اعتبارات حوزه اجتماعی بهزیستی با رویکرد خانوادهمحور تخصیص یافته، از رشد ۹۰ تا ۱۰۰ درصدی خدمات حق پرستاری خانوادهمحور و ویزیت در منزل خبر داد.
طرحهایی نظیر «دستهای مهربانی»، ایجاد مراکز جامع سلامت خانواده، کوچکسازی و روزانهسازی مراکز، تقویت خانواده زیستی و جایگزین، توسعه فرزندخواندگی، طرح حامی و خانواده میزبان، تقویت مراکز شبهخانواده و اجرای نظام یکپارچه تربیتی فرزندان در خانواده از جمله برنامههای این حوزه عنوان شد.
از مستمریبگیری تا توانمندسازی و اشتغال
دومین چرخش مهم، گذار از اعانه و مستمریپردازی صرف به سمت فرصتآفرینی و توانمندسازی است. حسینی این محور را شاید مهمترین تحول بهزیستی دانست و گفت: «به دنبال کاهش چرخه صرفاً خدماتگیری هستیم و با اشتغال، مهارتآموزی و توانمندسازی، مسیر استقلال مددجویان را هموار میکنیم.»
او توضیح داد زنجیره کاملی از غربالگری و استعدادیابی تا آموزش، مهارتآموزی، اشتغال، تولید و توزیع در بهزیستی دنبال میشود. در همین راستا صندوق حمایت و ضمانت از فرصتهای شغلی راهاندازی شده، ۲۴۳ هزار دانشآموز تحت پوشش مهارتآموزی و کمک تحصیلی قرار گرفتهاند و ۳۰ هزار دانشآموز و جوان نیز غربالگری شدهاند.
به گفته رئیس بهزیستی، در دو سال اخیر ۱۱۸ هزار فرصت شغلی برای مددجویان و افراد دارای معلولیت ایجاد شده که ۶۵ درصد بیشتر از عملکرد تاریخی سازمان است. همچنین ۲۵ هزار واحد مسکونی با رشد ۴۶ درصدی واگذار و ۱۰ هزار جهیزیه به خانوادهها اهدا شده است.
توانمندسازی نوین و ورود فناوری
سومین چرخش، حرکت به سوی توانمندسازیهای نوین از جمله توانبخشی از راه دور، توسعه طرح CBR شهری و گسترش توانبخشی هنری است. حسینی گفت: «در هزار و ۶۱ مرکز آموزش و توانبخشی اتاق هنر دایر شده و خانه هنر افراد دارای معلولیت دستکم در سه استان از جمله بیرجند، شیراز و اصفهان راهاندازی شده است. هدف این است که در هر استان یک خانه و پاتوق هنری برای هنرمندان فعال در حوزه معلولیت ایجاد شود.»
چرخش چهارم نیز گذار از مدیریت سنتی به فناوریهای نوین است. به گفته او، بهزیستی در حال مذاکره با یکی از بزرگترین هلدینگهای هوش مصنوعی برای راهاندازی بزرگترین پروژه داشبورد مدیریتی مبتنی بر هوش مصنوعی است.
پیشگیری به جای درمان و حرکت به سوی سالمندی سالم
پنجمین محور تحول، تغییر نگاه از آسیبشناسی صرف به رویکرد پیشگیرانه و رشدمدار است. اجرای غربالگریهای بینایی، شنوایی، اوتیسم و بهتازگی غربالگری چشم سالمندان، اجرای طرحهای «مانا» و «پازک»، پیشگیری از اختلالات پس از سانحه مانند PTSD ناشی از ترومای جنگ و رشد ۱۲۰ درصدی آموزشهای پیشگیرانه در محلات و خانوادهها از مصادیق این رویکرد است.
حسینی ششمین چرخش را «عبور از سالمندی مخاطرهآمیز به سالمندی سالم» عنوان کرد و گفت: «شورای سالمندان در همه استانها تشکیل شده و ۱۹ شهر به عنوان شهر دوستدار سالمند انتخاب شدهاند.»
وی با هشدار درباره شتاب سالمندی در ایران تصریح کرد: «ما پرسرعتترین کشور دنیا به سوی سالمندی هستیم. اکنون ۱۴ درصد جمعیت سالمند است و هنوز بحران ملموس نیست، اما در سال ۱۴۳۰ جمعیت ۳۱ درصدی سالمندان به معنای جامعهای شدیداً سالخورده خواهد بود.»
او افزود: «در جهان چهار سناریو برای سالمندی مطرح است؛ سایهروشن سالمندی، سپیدهدم سالمندی، سالمندی مخاطرهآمیز و سالمندی سالم. هدف ما حرکت از سپیدهدم به سایهروشن و از وضعیت مخاطرهآمیز به سالمندی سالم است. در همین راستا لایحه حمایت از سالمندان تدوین و مراحل قانونی آن در حال طی شدن است.»
مدیریت مشارکتی، محلهمحوری و افزایش جلب مشارکتها
رئیس سازمان بهزیستی هفت چرخش دیگر را نیز برشمرد: گذار از برنامههای تفکیکی و ایزولهکننده به برنامههای تلفیقی و فراگیر، حرکت از مدیریت هیجانزده و سیاستزده به مدیریت مشارکتی و دانشبنیان - به طوری که ۹۵ درصد مدیران با معرفی کمیته انتصابات انتخاب شدهاند - و عبور از اتکای صرف به منابع دولتی به سمت توسعه مشارکتهای مردمی.
به گفته حسینی، طراحی «زیستبوم جامعه مشارکت» با ۱۲ راهبرد موجب رشد چشمگیر مشارکتها شده است؛ بهگونهای که در اوج بحران جنگ، مشارکت مردم در بهزیستی ۴۱۰ درصد رشد کرده، مردم هزار و ۷۵۰ میلیارد تومان کمک نقدی اهدا کردهاند و مشارکتها در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۵۳ درصد و در شش ماه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷۸ درصد افزایش یافته است.
دهمین چرخش، توسعه فعالیتهای اجتماعمحور و محلهگراست که از دل آن طرح «سلام» یا سلامت اجتماعی محلهمحور شکل گرفته است. تاکنون ۲ هزار و ۷۵۰ کانون محلهمحور در سراسر کشور ایجاد شده و در گام نخست ۱۵ فعالیت اجتماعمحور از جمله مانا، خاتم، ماز، گروههای خُرد مالی، CBR، گروههای همیار سلامت روان و گروههای محب در این کانونها ادغام شده است.
حسینی ابراز امیدواری کرد با اجرای این چرخشهای تحولآفرین و تمرکز ویژه بر سیاستهای سالمندی، ایران بتواند سونامی جمعیتی پیشرو را مدیریت کرده و فرصت «سالمندی سالم و فعال» را جایگزین تهدید «سالمندی مخاطرهآمیز» کند.
نظرات (0)