خبرگزاری رویترز در گزارشی اختصاصی مدعی شد پکن بهصورت محرمانه از تهران خواسته است برای کنترل تحرکات انصارالله یمن و جلوگیری از تشدید ناامنی در دریای سرخ وارد عمل شود. به نوشته این رسانه، این درخواست پس از آن مطرح شده که عربستان سعودی در پی عملیات نظامی گسترده اخیر انصارالله، از چین برای کاهش تنش کمک خواسته است.
درخواست محرمانه پکن؛ فراتر از مواضع علنی
به گفته سه منبع ایرانی آگاه که به شرط ناشناس ماندن با رویترز گفتوگو کردهاند، ریاض پس از پیشرویهای سریع انصارالله در امتداد سواحل دریای سرخ و در حوالی تنگه راهبردی بابالمندب، از پکن درخواست میانجیگری کرده است. این تحولات بهطور مستقیم امنیت صادرات نفت عربستان و تردد کشتیهای تجاری در یکی از پررفتوآمدترین آبراههای جهان را تهدید میکند.
چین در مواضع رسمی خود همواره بر خویشتنداری، گفتوگو و ضرورت بازگشت امنیت به مسیرهای کشتیرانی تأکید کرده، اما به ادعای این منابع، پیام خصوصی پکن به تهران صریحتر و فراتر از لحن دیپلماتیک علنی بوده است. در این پیام، پکن از ایران خواسته از نفوذ خود بر انصارالله استفاده کند تا از سرایت درگیری به مسیرهای حیاتی انرژی جلوگیری شود؛ مسیرهایی که برای دومین اقتصاد بزرگ جهان اهمیت حیاتی دارد.
منابع مذکور جزئیاتی درباره زمان و نحوه انتقال این پیام ارائه نکردهاند و مشخص نیست آیا این موضوع در جریان سفر روز چهارشنبه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران به چین نیز مطرح شده است یا خیر.
پاسخ تهران و واکنش رسمی پکن
بر اساس روایت رویترز، پاسخ مقامهای ایرانی به این درخواست چنین بوده که برقراری ثبات و صلح پایدار در منطقه، مستلزم پایان یافتن آنچه «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران» خوانده شده، است. منابع ایرانی تأکید کردهاند مقامهای چینی در این رایزنیها هیچ تهدید صریحی مطرح نکردهاند.
وزارت امور خارجه چین در پاسخ به پرسش رویترز، بدون تأیید یا تکذیب مستقیم پیام محرمانه، اعلام کرده است: «چین نمیخواهد شاهد سرایت بیشتر تنشهای منطقهای به یمن و دریای سرخ باشد. تشدید بیثباتی منطقهای به نفع هیچ طرفی نیست.» این وزارتخانه افزوده است: «حاکمیت و امنیت همه کشورها باید محترم شمرده شود و تأسیسات حیاتی مرتبط با معیشت مردم نباید هدف حمله قرار گیرد. چین خواستار توقف اقداماتی است که اوضاع را پیچیدهتر میکند و بر حلوفصل مسائل از طریق گفتوگو و مذاکره تأکید دارد.»
تا زمان انتشار گزارش رویترز، وزارت امور خارجه ایران و دفتر رسانهای دولت عربستان سعودی به درخواستها برای اظهارنظر پاسخی ندادهاند.
پیوند نفت و تجارت؛ اهرم اقتصادی پکن
چین بیش از یک دهه است که بزرگترین شریک تجاری ایران به شمار میرود و همچنان اصلیترین خریدار نفت صادراتی کشور است. بر اساس دادههای شرکت تحلیل انرژی «کپلر»، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد از نفت صادراتی ایران از مسیر دریا، با میانگین حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز، راهی بازار چین شده است.
یک دیپلمات ارشد غربی مستقر در منطقه به رویترز گفته است: «پکن یکی از معدود پایتختهایی است که هنوز میتواند ایران را برای مهار انصارالله تحت فشار قرار دهد.» این جمله نشان میدهد جایگاه اقتصادی و دیپلماتیک چین برای تهران تا چه اندازه تعیینکننده است، بهویژه در شرایط تداوم تحریمها و فشارهای اقتصادی ناشی از تنشهای نظامی اخیر.
انصارالله و اهمیت دو تنگه راهبردی
انصارالله که در دهه ۱۹۹۰ در واکنش به گسترش نفوذ مذهبی عربستان سعودی در یمن شکل گرفت، از سوی برخی دولتها و رسانههای غربی به دریافت حمایت تسلیحاتی، آموزشی و مالی از ایران متهم میشود و در ادبیات سیاسی منطقه بخشی از «محور مقاومت» نزدیک به تهران توصیف میشود؛ اتهامی که همواره از سوی تهران و انصارالله رد شده است.
با این حال، هرگونه تهدید پایدار علیه کشتیرانی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب میتواند پیامدهایی فراتر از یک درگیری منطقهای داشته باشد. رویترز هشدار داده در شرایطی که به ادعای این گزارش، تنگه هرمز عملاً با اختلال و انسداد مواجه شده، حملات مستمر به کشتیها یا بنادر در دریای سرخ میتواند همزمان دو شریان اصلی صادرات نفت خاورمیانه را مختل کند و بحران انرژی جهانی را وارد مرحلهای خطرناکتر سازد.
این رسانه افزوده است ایران و متحدانش اکنون میتوانند بر هر دو سوی شبکه اصلی حملونقل دریایی منطقه اعمال فشار کنند و «چین به هر دو مسیر وابسته است.»
چرا پکن نگران گسترش بحران است؟
«الکس واتانکا»، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، در تحلیلی درباره این گزارش گفته است هرچند پکن ممکن است با فشار حداکثری آمریکا بر تهران همراهی نکند، اما منافع کلان چین در خاورمیانه بسیار فراتر از رابطه دوجانبه با ایران است.
به گفته او، حدود نیمی از واردات نفت چین از خاورمیانه تأمین میشود و حجم مبادلات تجاری میان چین و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس سالانه به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار میرسد. بنابراین، حفظ امنیت انرژی و ثبات مسیرهای کشتیرانی برای پکن یک اولویت راهبردی است، نه صرفاً یک ملاحظه سیاسی.
با این وجود، هنوز روشن نیست تهران تا چه اندازه به نگرانیهای منتقلشده از سوی پکن پاسخ عملی خواهد داد. روابط تهران و پکن همچنان از نظر اقتصادی و راهبردی برای ایران حیاتی است؛ چین از معدود کشورهایی است که توان مالی لازم برای سرمایهگذاری در صنعت نفت ایران و کمک به کاهش فشار تحریمها را دارد.
پکن همچنین در سالهای اخیر نقش دیپلماتیک خود را پررنگتر کرده است؛ چنانکه در سال ۲۰۲۳ با میانجیگری چین، توافق از سرگیری روابط دیپلماتیک میان ایران و عربستان سعودی پس از سالها تنش به امضا رسید؛ توافقی که اکنون در سایه تحولات دریای سرخ، بار دیگر در بوته آزمایش قرار گرفته است.
نظرات (0)