روزی رؤیای بسیاری از دختران، آمدن شاهزادهای سوار بر اسب سفید بود؛ تصویری برگرفته از قصههای سیندرلا و انیمیشنهای دیزنی که در آن جشن بزرگی در قصری مجلل برگزار میشد. امروز اما فهرست معیارها برای انتخاب شریک زندگی بهطرز چشمگیری بلندتر و در عین حال سطحیتر شده است؛ فهرستی که اگر تنها یک بند آن محقق نشود، فرد مقابل بیدرنگ «کنسل» اعلام میشود.
فرهنگ «کنسل کردن» به بهانه قد کوتاه، چاقی، محل سکونت، مدل خودرو، نوع شغل یا تکفرزند بودن، اگرچه پیشتر نیز در لایههایی از فرهنگ عامه وجود داشت، اما با گسترش برنامهها و شوهای دیتینگ در اینستاگرام و یوتیوب، ابعاد تازه و نگرانکنندهای یافته است. مخاطب اصلی این برنامهها نسل Z است؛ همان جوانان دمبختی که امروز در آستانه تصمیمی سرنوشتساز قرار دارند و ممکن است تحت تأثیر ذائقهسازی این محتواها، انتخابهایی انجام دهند که دیری نمیپاید.
شوهای دیتینگ؛ از سرگرمی تا مهندسی ذائقه
با ضریب نفوذ بالای اینترنت و شبکههای اجتماعی، تقریباً همه ما کموبیش با بلاگرهای حوزه سبک زندگی و برنامههای گفتوگومحور ازدواج و دیت آشنا هستیم. این محتواها که در ظاهر سرگرمکننده و تعاملیاند، در عمل نقش پررنگی در تغییر معیارهای انتخاب همسر ایفا میکنند.
حجتالاسلام روحالله دوستی، مشاور و کارشناس خانواده و ازدواج، در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان با انتقاد از این روند میگوید: «در امر ازدواج باید از خیالپردازی و کمالگرایی فاصله بگیریم. زندگی تنها استوری گذاشتن و خاطره خوب داشتن نیست.»
به گفته او، بنای ازدواج بر رشد متقابل است: «ازدواج یعنی بتوانیم طرف مقابل را درک کنیم، از خودگذشتگی داشته باشیم، احساس و حال خوبمان را به اشتراک بگذاریم، در سختیها کمککار هم باشیم و یکدیگر را به سوی یک آرمان الهی سوق دهیم؛ نه صرفاً اینکه کنار هم خوش باشیم.»
زندگی ساختن در برابر زندگی کردن
دوستی با تأکید بر اینکه زن و مرد باید زمینه رشد علمی و معنوی یکدیگر را فراهم کنند، معتقد است معیارهای رایج امروز بیشتر در فضاهای رمانتیک اغراقآمیز شکل گرفتهاند؛ فضاهایی که دوام چندانی ندارند و پس از مدتی افراد را به فکر فرار از زندگی میاندازند.
او توضیح میدهد: «نسل امروز دنبال زندگی کردن است، نه زندگی ساختن؛ در حالی که زندگی یعنی ساختن. همین ساختن است که باعث رشد انسان میشود.» به باور این کارشناس، وقتی معیارها بر اساس هیجانهای زودگذر و جلوههای نمایشی بنا شود، تابآوری در برابر مشکلات واقعی زندگی بهشدت کاهش مییابد.
دو لبه قیچی فضای مجازی: سیاهنمایی و مادیگرایی
فضای مجازی در حوزه ازدواج امروز دو رویکرد آسیبزا را بهطور همزمان دنبال میکند. از یک سو، افرادی که خود در زندگی مشترک با شکست، خیانت یا رها شدن مواجه شدهاند، تریبون به دست گرفته و تصویری کاملاً سیاه و ناامیدکننده از ازدواج ارائه میدهند. دوستی این پدیده را «اتفاقی وحشتناک» توصیف میکند که کل فضای ازدواج را به بدبینی میکشاند.
از سوی دیگر، گروهی از تولیدکنندگان محتوا با تمرکز افراطی بر ظواهر و مادیات، ذائقه نسل جوان را به سمت معیارهای پوچ سوق میدهند. جملههایی مانند «پسر چاق کنسله» یا «دختری که پدرش پولدار نیست کنسله» نمونهای از همین تقلیلگرایی است.
این کارشناس خانواده میگوید: «من آمدهام در این دنیا که همسر خوبی باشم، پدر خوبی باشم، فرزند خوبی باشم. اما ذائقه امروز این شده که همه طلبکارند؛ همه میگویند زن خوب باید گیرم بیاید، شوهر خوب باید گیرم بیاید، در حالی که عرصه زندگی عرصه گذشت است. هر کسی باید ببیند خودش چه توانی برای زندگی میگذارد، نه اینکه فقط از دیگران انتظار داشته باشد.»
به گفته او، سلبریتیها و بلاگرها معیارهای فانتزی ظاهری و مالی را میان دختران و پسران جوان تسری دادهاند، اما کسانی که با همین معیارها وارد زندگی مشترک میشوند، بهزودی درمییابند که ازدواج تنها به زیبایی و ثروت خلاصه نمیشود.
چگونه این چرخه را بشکنیم؟ نقش خانواده، مدرسه و رسانه
برای بازگشت به معیارهای عقلانی و ترمیم ذائقه آسیبدیده جوانان، به کار جمعی و چندجانبه نیاز است. دوستی در این باره بر سه محور اصلی تأکید میکند:
- آموزش و پرورش: باید مهارتهای پیش از ازدواج و مهارتهای زندگی مشترک بهصورت نظاممند آموزش داده شود. او با تشبیهی میگوید: «ما همه تعمیرکار نیستیم، اما یک آچار فرانسه داریم که کارمان را راه میاندازد. به همین اندازه باید فرزندانمان را به مهارتهای حداقلی و کاربردی مجهز کنیم.»
- رسانه و تریبونهای سالم: سخنرانان، خطیبان و فعالان فرهنگی و مذهبی باید آگاهسازی را جدی بگیرند و در برابر موج ذائقهسازی غلط، روایت درست از ازدواج را ترویج کنند.
- خانواده: والدین باید شیوه تعامل با نسل جدید را بیاموزند. برخورد تند و تحکمآمیز در برابر علاقه یا انتخاب فرزند، گاه او را به لجبازی و انتخاب اشتباه سوق میدهد؛ انتخابی که میتواند به طلاق و جدایی بینجامد.
به باور این مشاور، «خانواده، مدرسه، رسانه، تریبونهای سالم و فضای مجازی باید دست به دست هم دهند تا این فضا بهصورت همهجانبه پالایش شود.»
همکفوی یعنی چه و معیار درست ازدواج کدام است؟
اگر پای صحبت مادربزرگها و پدربزرگها بنشینید، حتماً این دعای خیر را شنیدهاید: «الهی همکفوت نصیبت شود.» اما همکفوی چیست و چرا تا این اندازه در پایداری زندگی مشترک اهمیت دارد؟
از نگاه حجتالاسلام دوستی، نخستین و مهمترین معیار، تقوا است. به تعبیر روایات، اگر کسی تقوا داشته باشد، اگر همسرش را دوست بدارد به او محبت میکند و اگر دوستش نداشته باشد، به او ظلم نخواهد کرد. در کنار تقوا، ایمان و باورهای دینی مشترک نیز پایهای اساسی است.
دیگر معیارهای عقلانی از نظر این کارشناس عبارتاند از:
- تناسب عقلی و هوشی: همسطح بودن سطح درک، تحلیل و تصمیمگیری دو طرف، نقش مهمی در حل تعارضها دارد.
- اخلاق نیکو و خانواده شایسته: ریشههای تربیتی و اخلاقی هر فرد، رفتار او در زندگی مشترک را شکل میدهد.
- تناسب اقتصادی و فرهنگی: همتراز بودن سبک زندگی، آداب و رسوم، و توان اقتصادی، از بروز شکافهای عمیق جلوگیری میکند.
- علاقه و دلنشینی متقابل: به گفته دوستی، «علاقه همیشه حرف اول را میزند و سرمایه زندگی است. نباید تصور کرد علاقه حتماً بعد از ازدواج خودبهخود شکل میگیرد. اگر فردی با وجود صد ویژگی مثبت به دلتان ننشست، انتظار برای ایجاد علاقه در آینده خطای بزرگی است.» البته معیار زیبایی و دلنشینی برای هر فرد متفاوت است و باید بهعنوان چاشنی در کنار دیگر معیارها دیده شود، نه بهعنوان تنها ملاک.
خوشبختی واقعی پشت فیلتر اینستاگرام نیست
انتخاب درست با معیارهای عقلانی، مقدمه ساختن زندگی موفق و دستیابی به خوشبختی پایدار است؛ خوشبختیای که با خوشبختی نمایشی و فیلترشده شبکههای اجتماعی تفاوت بنیادین دارد. پشت لنز دوربین همه چیز براق و بینقص به نظر میرسد، اما زندگی واقعی ترکیبی از تلاش، گذشت، گفتوگو و همراهی در فراز و نشیبهاست.
شوهای دیتینگ شاید برای دقایقی سرگرمکننده باشند، اما اگر معیار ازدواج به قد و وزن و مدل ماشین تقلیل یابد، خسارتی خاموش و تدریجی بر پیکره خانواده وارد میشود؛ خسارتی که آثار آن نه در استوریها، بلکه در آمار طلاق، دلزدگی و پشیمانیهای زودهنگام خود را نشان میدهد.
نظرات (0)