سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز شنبه ۲۸ شهریورماه در کنفرانسی با عنوان «فراخوانی برای یک چرخش جهانی: بازگرداندن توسعه به مرکز توجه، احیای کرامت انسانی و بازسازی عدالت در جهانی پرآشوب» سخنرانی کرد و با انتقاد صریح از تداوم الگوی مداخله و نظامیگری در روابط بینالملل، بر ضرورت تغییر بنیادین پارادایم حاکم بر نظام جهانی تأکید کرد.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به عنوان این نشست گفت عنوان انتخابشده نه صرفاً انعکاسی از چالشهای امروز جهان، بلکه یادآور مسئولیت مشترک همه کشورها برای عبور از وضع آشفته کنونی است؛ جهانی که به گفته او بیش از هر زمان دیگری به بازنگری اساسی در مسیر خود نیاز دارد.
نقد نظم مبتنی بر جنگ و مداخله
عراقچی با طرح این پرسش که چگونه نظامی که برای جلوگیری از جنگ، پاسداشت صلح، صیانت از کرامت انسانی و تضمین عدالت بنا شده بود، امروز در برابر تجاوز، کشتار غیرنظامیان و نقض آشکار حقوق بینالملل تا این اندازه ناتوان ظاهر میشود، گفت پاسخ را باید در عادیسازی جنگ، مداخله، تحریم و توسل به زور جستوجو کرد.
به گفته وزیر امور خارجه، این ابزارها که باید استثنا باشند، به رویههای متعارف سیاست بینالملل تبدیل شدهاند. او تأکید کرد دههها مداخله خارجی، فشار نظامی و جنگهای بیپایان در خاورمیانه یک واقعیت انکارناپذیر را ثابت کرده است: مداخله نظامی امنیت نمیآورد و فشار و اجبار نیز به صلح منجر نمیشود، بلکه جنگ به ابزاری عادی در روابط بینالملل بدل شده و چرخهای از تقابل دائمی را بازتولید کرده است.
غزه؛ آزمون وجدان جامعه جهانی
عراقچی با اشاره به فاجعه انسانی در غزه، آن را روشنترین و هولناکترین نماد شکست الگوی مبتنی بر زور دانست و اظهار کرد: آنچه در غزه میگذرد صرفاً یک تراژدی انسانی نیست، بلکه آزمونی برای وجدان و مسئولیت جمعی جامعه بینالمللی است.
وی کشتار غیرنظامیان، آوارگی اجباری، مجازات جمعی و تخریب زیرساختهای حیاتی در غزه را مصداقهایی برشمرد که وقتی بدون پاسخگویی مؤثر باقی میماند، دامنه آن به لبنان نیز گسترش مییابد. به گفته او، الگویی خطرناک شکل گرفته که در آن نیروی نظامی نه بهعنوان آخرین راهحل، بلکه به سازوکاری دائمی برای بازطراحی نقشه سیاسی و امنیتی منطقه تبدیل شده است. در چنین وضعیتی، تجاوز عادیسازی میشود، تشدید تنش نهادینه میگردد و ویرانی از پیامد جنگ به ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاسی بدل میشود.
انتقاد از تجاوز علیه ایران و بیکیفرمانی
وزیر امور خارجه با بیان اینکه این روند به مرزهای غزه و لبنان محدود نمانده، تصریح کرد تجاوز نظامی ایالات متحده و رژیم اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ جنگی که به گفته او غیرقانونی، ناعادلانه، تجاوزکارانه و بدون هیچ تحرک قبلی از سوی ایران صورت گرفت.
عراقچی این اقدام را بخشی از الگوی گستردهتر تجاوزهای بدون مجازات توصیف کرد؛ الگویی که شامل کارزار ترورهای هدفمند مسئولان ایرانی، تهدید مقامات سیاسی، نقض حاکمیت کشورها و مصونیت عاملان تجاوز است. وی هشدار داد اگر این روند با واکنش مؤثر جامعه بینالمللی مواجه نشود، بهتدریج خطوط قرمز حقوق بینالملل را از میان خواهد برد.
او در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به ابعاد انسانی این سیاستها گفت نتایجی جز فاجعههایی همچون کشتار ۱۶۸ دانشآموز بیگناه در میناب نخواهد داشت و تأکید کرد قربانیان این جنایات صرفاً اعدادی در آمار نیستند؛ پشت هر جان از دسترفته، خانوادهای، آیندهای و زندگیای قرار دارد. عراقچی پرسید: «تا کجا؟ چه زمانی میگوییم دیگر بس است؟»
هشدار درباره تضعیف حقوق بینالملل و نهادهای جهانی
رئیس دستگاه دیپلماسی با انتقاد از برخورد گزینشی با حقوق بینالملل گفت اگر این حقوق زمانی که منافع قدرتهای بزرگ اقتضا میکند نادیده گرفته شود، دیگر نمیتوان از حاکمیت قانون سخن گفت. اگر حقوق بشر برای برخی ملتها حقی ذاتی و برای برخی دیگر امتیازی مشروط تلقی شود، جهانشمولی آن بیمعنا میشود.
وی افزود اگر نهادهای بینالمللی از جمله سازمان ملل متحد نتوانند در برابر تجاوز بایستند و ناقضان حقوق بینالملل را پاسخگو کنند، اعتبار و مشروعیت این نهادها بهطور طبیعی آسیب خواهد دید. با این حال، به اعتقاد عراقچی راهحل، کنار گذاشتن چندجانبهگرایی نیست؛ بلکه جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به چندجانبهگرایی واقعی، مؤثر و عادلانه نیاز دارد.
ضرورت چرخش جهانی به سوی توسعه و عدالت
عراقچی «چرخش جهانی» مورد اشاره در عنوان کنفرانس را نیازمند اراده و شجاعت سیاسی برای تغییر مسیر کنونی دانست و محورهای این تغییر را چنین برشمرد: گذار از نظامیگری به توسعه پایدار، از مداخلهگرایی به احترام به حاکمیت ملی، از مجازات جمعی به حمایت از غیرنظامیان، از پاسخگویی گزینشی به عدالت جهانشمول، و از جنگهای بیپایان به صلحی پایدار.
وی تأکید کرد این تغییر یک انتخاب آرمانگرایانه نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است، چرا که هر جنگ هزینهای بسیار فراتر از میدان نبرد دارد؛ هزینهای که مالیاتدهندگان میپردازند اما سنگینترین بهای آن را مردم عادی با جان، خون، خانه، آینده و امنیت خود میدهند.
وزیر امور خارجه افزود: جهان به نسل دیگری از جنگهای بیپایان، استقرار بیشتر نیروهای نظامی، مداخله و خونریزی بیشتر نیاز ندارد؛ آنچه مورد نیاز است پارادایمی نوین است که در آن توسعه بخشی از امنیت تلقی شود، حاکمیت کشورها محترم شمرده شود، حقوق بینالملل بدون تبعیض و بهطور برابر اجرا شود و هیچ منفعت سیاسی، راهبردی یا ژئوپلیتیکی بر جان انسانها اولویت نیابد.
امنیت خاورمیانه باید متعلق به خود منطقه باشد
عراقچی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید ویژه بر موضوع امنیت منطقهای اظهار کرد: «در خاورمیانه، امنیت پایدار نمیتواند از بیرون منطقه دیکته شود. امنیت منطقه باید متعلق به خود منطقه باشد.»
به گفته او، کشورهای منطقه باید بتوانند درباره امنیت، ثبات، توسعه و آینده مشترک خود گفتوگو کنند و راهحلهای خود را بدون مداخله قدرتهای خارجی بیابند. وی تصریح کرد برای جمهوری اسلامی ایران این گزاره صرفاً یک دیدگاه نظری نیست، بلکه حاصل تجربهای تاریخی و درسی است که ملت ایران هزینههای سنگینی برای آن پرداخته است.
وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که امنیت پایدار از مسیر گفتوگو، اعتمادسازی، همکاری و احترام متقابل میان کشورهای منطقه حاصل میشود، نه از مسیر حضور نظامی قدرتهای خارجی و تحمیل اراده آنان.
عراقچی در جمعبندی سخنانش گفت جامعه بینالمللی امروز در برابر یک انتخاب تاریخی و تمدنی قرار دارد: ادامه مسیر نظامیگری، مداخله، تقابل و جنگهای بیپایان، یا شجاعت تغییر مسیر و بازگرداندن توسعه به کانون توجه، مقدم دانستن کرامت انسانی بر محاسبات قدرت، خارج کردن عدالت از انحصار و گزینش، و بازگرداندن معنا و اعتبار واقعی به حقوق بینالملل. به گفته او، زمان این چرخش بنیادین نه فردا و نه در آیندهای نامعلوم، بلکه اکنون است.
نظرات (0)