ظرفیت نصبشده نیروگاههای تجدیدپذیر و پاک در ایران وارد مرحله جدیدی شد. تازهترین آمار سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا) نشان میدهد مجموع ظرفیت این نیروگاهها به ۶۰۱۴ مگاوات رسیده و برای نخستین بار از مرز ۶ هزار مگاوات عبور کرده است. رشدی که بیش از هر چیز مدیون جهش سرمایهگذاری و احداث نیروگاههای خورشیدی در نقاط مختلف کشور است.
خورشید، سهم ۹۰ درصدی از سبد پاک
بر اساس گزارش ساتبا، از مجموع ۶۰۱۴ مگاوات ظرفیت ایجادشده، ۵۴۹۱ مگاوات مربوط به نیروگاههای خورشیدی است. به این ترتیب بیش از ۹۰ درصد از کل ظرفیت تجدیدپذیر و پاک کشور در اختیار انرژی خورشیدی قرار دارد و این منبع، فاصله قابل توجهی با سایر فناوریهای پاک ایجاد کرده است.
پس از خورشید، نیروگاههای بادی با ۳۷۱.۶ مگاوات در جایگاه دوم قرار دارند. نیروگاههای برقآبی کوچک با ۱۰۲.۹ مگاوات، توربینهای انبساطی با ۲۵.۶ مگاوات و نیروگاههای زیستتوده با ۲۲.۱۳ مگاوات در رتبههای بعدی جای گرفتهاند. این ترکیب نشان میدهد تنوع منابع تجدیدپذیر در کشور وجود دارد، اما شتاب توسعه در حوزه خورشیدی به مراتب بیشتر از سایر بخشها بوده است.
کارشناسان، دلیل اصلی این پیشتازی را به هزینه تمامشده رقابتی، دوره کوتاهتر احداث، سهولت بهرهبرداری و پراکندگی جغرافیایی مناسب ایران برای دریافت تابش خورشید عنوان میکنند؛ عاملی که موجب شده سرمایهگذاران بخش خصوصی نیز اقبال بیشتری به احداث مزارع خورشیدی، بهویژه در استانهای مرکزی و جنوبی کشور نشان دهند.
تجدیدپذیرها ناترازی را بهتنهایی رفع نمیکنند
با وجود ثبت این رکورد جدید، مسئولان صنعت برق تأکید دارند که نمیتوان حل کامل ناترازی برق کشور را صرفاً به توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر گره زد. قائممقام ساتبا در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان در این باره گفت: «این گزاره که نیروگاههای تجدیدپذیر ناترازی برق را بهطور کامل رفع میکنند، صحیح نیست؛ اما احداث این نیروگاهها و تولید برق از آنها میتواند در جبران بخشی از ناترازی مؤثر باشد.»
به گفته عظیمی، ساختار فعلی تولید برق کشور همچنان به شدت به نیروگاههای حرارتی وابسته است و نیروگاههای گازی و بخاری سهم عمده ظرفیت نصبشده را در اختیار دارند. در چنین ترکیبی، سهم تجدیدپذیرها هرچند با عبور از مرز ۵ درصد رو به افزایش است، اما هنوز بخش کوچکی از کل ظرفیت تولید را تشکیل میدهد.
او با اشاره به ضرورت نگاه جامع به مسئله ناترازی افزود: «مجموع ظرفیتهای موجود میتواند به کاهش ناترازی کمک کند، اما در این میان باید به مدیریت همزمان سمت عرضه و تقاضا توجه ویژهای داشت. اصلاح الگوی مصرف و مدیریت مناسب سمت تقاضا از موضوعاتی است که باید جدی گرفته شود.»
چهار محور برای پایداری تولید و شبکه
قائممقام ساتبا، اصلاح ساختار اقتصاد برق را یکی از الزامات اصلی برای عبور از ناترازی دانست و اظهار کرد این ساختار پس از سالها هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده و نیاز به بازنگری جدی دارد. به گفته وی، بدون اصلاح تعرفهها، سازوکار خرید تضمینی و جذب سرمایهگذاری پایدار، توسعه تجدیدپذیرها نیز با محدودیت مواجه خواهد شد.
محور دوم مورد تأکید ساتبا، استفاده حداکثری از ظرفیت نیروگاههای موجود است. عظیمی در این باره توضیح داد: «احداث بخش بخار نیروگاههای گازی موجود یکی از اقداماتی است که میتواند به افزایش ظرفیت تولید برق کمک کند. در این بخش بیش از ۴ تا ۵ هزار مگاوات ظرفیت وجود دارد که میتوان با استفاده از آن، نیروگاههای سیکل ترکیبی را بدون نیاز به مصرف سوخت بیشتر وارد مدار کرد.»
به گفته او، تبدیل واحدهای گازی به سیکل ترکیبی علاوه بر افزایش راندمان تا حدود ۵۰ درصد، مصرف سوخت و آلایندگی را نیز کاهش میدهد و میتواند در کوتاهمدت بدون احداث نیروگاه جدید، تولید برق را افزایش دهد.
سومین محور، ارتقای بهرهوری و نوسازی نیروگاههای فرسوده است. قائممقام ساتبا تأکید کرد افزایش راندمان تولید در نیروگاههای حرارتی موجود و کاهش تلفات، باید بیش از گذشته در دستور کار قرار گیرد تا از هدررفت انرژی جلوگیری شود.
در نهایت، توسعه و اصلاح زیرساختهای شبکه انتقال و توزیع به عنوان حلقه تکمیلکننده این زنجیره مطرح شد. عظیمی خاطرنشان کرد: «اصلاح پستها و خطوط شبکه و سرمایهگذاری مناسب در این بخش ضروری است تا بتوان تمام انرژی تولیدشده توسط نیروگاهها، چه تجدیدپذیر و چه سایر نیروگاهها، را به شبکه متصل و در نقاط مختلف کشور توزیع کرد.»
مسیر پیشرو؛ از رکورد ۶ هزار مگاواتی تا تنوعبخشی
عبور از مرز ۶ هزار مگاوات، هرچند یک نقطه عطف برای انرژی پاک در ایران محسوب میشود، اما به گفته کارشناسان تنها آغاز مسیر است. برای دستیابی به سهم بالاتر تجدیدپذیرها در سبد انرژی، توسعه متوازنتر سایر منابع از جمله بادی، برقآبی کوچک و زیستتوده در کنار خورشید ضروری به نظر میرسد.
همچنین اتصال پایدار نیروگاههای پراکنده به شبکه سراسری، توسعه سامانههای ذخیرهساز انرژی و هوشمندسازی مدیریت مصرف، از جمله پیشنیازهایی است که میتواند اثرگذاری تجدیدپذیرها بر کاهش ناترازی را تقویت کند. تجربه تابستانهای اخیر و اوج مصرف برق نشان داده است که بدون مدیریت تقاضا و اصلاح الگوی مصرف در بخش خانگی و صنعتی، حتی با افزایش ظرفیت تولید، پایداری شبکه با چالش مواجه خواهد شد.
در مجموع، آمار جدید ساتبا پیام روشنی دارد: انرژی خورشیدی به موتور محرک توسعه انرژیهای پاک در ایران تبدیل شده، اما حل پایدار ناترازی برق نیازمند اقدامی همهجانبه در چهار جبهه تولید، بهرهوری، شبکه و مدیریت مصرف است؛ راهبردی که اگر بهصورت همزمان پیش برود، میتواند رکورد ۶ هزار مگاواتی امروز را به سکویی برای جهشهای بعدی تبدیل کند.
نظرات (0)