حضور یک فیلم جنجالی در ونیز

هشتادوسومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز در حالی فهرست آثار بخش افق‌های خود را منتشر کرده که نام فیلم سینمایی «مراقب» به کارگردانی محسن قرایی در میان گزیده‌های این رویداد معتبر سینمایی دیده می‌شود. این فیلم که چهارمین ساخته بلند قرایی پس از شش سال دوری از سینما محسوب می‌شود، پاییز گذشته در سکوت خبری مقابل دوربین رفت و اکنون نخستین نمایش جهانی خود را در ونیز تجربه خواهد کرد.

تصویری که جنجال آفرید

اما آنچه بیش از خود فیلم در محافل رسانه‌ای و سینمایی بازتاب داشته، نخستین تصویر رسمی منتشر شده از این اثر است. در این تصویر، لاله مرزبان، بازیگر زن فیلم، بدون حجاب دیده می‌شود؛ موضوعی که آشکارا با ضوابط تولید و نمایش آثار سینمایی در جمهوری اسلامی ایران مغایرت دارد. این تصویر که از سوی تیم تولید فیلم منتشر شده، بار دیگر زوایای پیدا و پنهان نظام نظارتی سینمای ایران را زیر ذره‌بین برده است.

پروانه ساخت داریم، پروانه نمایش نه

پیگیری‌های خبرنگار مهر نشان می‌دهد که فیلم «مراقب» توانسته از سازمان سینمایی پروانه ساخت دریافت کند، اما تاکنون اقدامی برای دریافت پروانه نمایش از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انجام نداده است. این وضعیت یادآور پرونده‌های مشابهی در سال‌های اخیر است؛ از جمله فیلم «کیک محبوب من» که با پروانه ساخت رسمی وارد مرحله تولید شد اما در نهایت نسخه‌ای متفاوت از آن با بازیگران زن بدون حجاب در جشنواره‌های بین‌المللی به نمایش درآمد.

همچنین فیلم «برادران لیلا» به کارگردانی سعید روستایی نیز مسیری مشابه را طی کرد و بدون دریافت مجوز از سازمان سینمایی در خارج از کشور به اکران عمومی رسید. اکنون «مراقب» سومین حلقه از این زنجیره به نظر می‌رسد.

چالش نظارت یا دور زدن ضوابط؟

رونمایی از «مراقب» در ونیز این پرسش بنیادین را مطرح می‌کند که اگر فیلمی پس از دریافت مجوز رسمی از سازمان سینمایی، با نسخه‌ای متفاوت از ضوابط مصوب سینمای ایران تولید و در مجامع خارجی عرضه شود، فلسفه صدور پروانه ساخت چیست و مسئولیت نهاد ناظر در قبال چنین آثاری چگونه تعریف می‌شود؟

این پرسش زمانی ابعاد تازه‌تری پیدا می‌کند که بدانیم محسن قرایی، کارگردان فیلم، پیش از این در تاریخ ۹ اسفند و هم‌زمان با شهادت رهبر انقلاب در حمله آمریکایی - صهیونیستی به کشور، در فضای مجازی مواضع توهین‌آمیزی اتخاذ کرده بود. این موضوع خود پرسش‌هایی را درباره ملاحظات سازمان سینمایی برای ادامه فعالیت این کارگردان ایجاد کرده است.

عوامل و داستان فیلم

فیلم سینمایی «مراقب» با بازی فرهاد اصلانی، لاله مرزبان، علیرضا کمالی و ریما رامین‌فر ساخته شده است. هنوز جزئیات دقیقی از داستان این اثر منتشر نشده، اما حضور آن در بخش افق‌های جشنواره ونیز نشان از نگاه ویژه این رویداد به سینمای مستقل و تجربه‌گرا دارد.

بخش افق‌های جشنواره ونیز هر ساله به آثاری اختصاص دارد که مرزهای سینمای معاصر را جابه‌جا می‌کنند و نگاه‌های تازه و فرم‌های نوین روایی را به نمایش می‌گذارند. انتخاب «مراقب» برای این بخش، از یک سو نقطه عطفی در کارنامه محسن قرایی محسوب می‌شود و از سوی دیگر، ابعاد تازه‌ای از چالش‌های سینمای ایران در عرصه بین‌الملل را آشکار می‌کند.