اصغر فرهادی، کارگردان برنده اسکار سینمای ایران، در پرونده اتهام اقتباس غیرمجاز از آثار یک هنرجوی سابق، در دادگاه تجدیدنظر استان تهران تبرئه شد. شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر دعوای مطالبه خسارت مادی و معنوی علیه این کارگردان را که با ادعای اقتباس فیلمنامه «قهرمان» از زندگینامه خواهان مطرح شده بود، نپذیرفت.

استدلال فلسفی دادگاه

در بخش قابل توجهی از رأی دادگاه آمده است که «سیره و روند زندگی است که به روایت و اثر، وزن مشروعیت و اعتبار می‌بخشد، نه آنکه روایت و اثر به زندگی هویت دهد». دادگاه برای تبیین این استدلال به زندگی مهاتما گاندی، رهبر استقلال هند اشاره کرده است: اگر فیلم یا کتابی از مردی سخن بگوید که با ریاضت، استواری اخلاق و پرهیز آگاهانه از خشونت، ملتی را از سلطه رهایی بخشیده است، آن اثر ناگزیر در پرتو نام گاندی خوانده و داوری می‌شود؛ زیرا هویت و جایگاه او پیش از هر اثر هنری در تاریخ، سیاست و وجدان اخلاقی بشر تثبیت شده است.

در ادامه رأی تأکید شده: «اثر هنری نه زندگی را می‌آفریند و نه به آن هویت می‌بخشد، بلکه در مقام بازخوانی معنایی است که از پیش استوار و تثبیت شده است.»

پیشینه پرونده

این پرونده از سال ۱۴۰۰ و در پی شکایت آزاده مسیح‌زاده، از هنرجویان دوره‌های آموزشی اصغر فرهادی، مطرح شد. وی مدعی بود فیلمنامه فیلم «قهرمان» بدون اجازه از مستندی به نام «دو سر برد، دو سر باخت» که او ساخته بود، اقتباس شده است. این مستند روایت مردی را به تصویر می‌کشد که در مرخصی از زندان، کیفی حاوی سکه‌های طلا پیدا کرده و آن را به صاحبش بازمی‌گرداند.

مسیح‌زاده همچنین ادعا کرده بود که برای واگذاری حقوق این داستان تحت فشار قرار گرفته است. این مستند برنده جایزه بهترین فیلم کوتاه از جشنواره عمار شده بود.

دفاعیات فرهادی

در مقابل، وکلای اصغر فرهادی اعلام کردند که فیلمنامه «قهرمان» بر پایه یک رویداد واقعی و گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های عمومی درباره ماجرایی مشابه در شیراز نوشته شده است. به گفته آنان، هرگونه شباهت میان فیلم و مستند شکایت‌کننده ناشی از استفاده از یک منبع خبری مشترک است، نه اقتباس از مستند یادشده.

فیلم سینمایی «قهرمان» به کارگردانی اصغر فرهادی که در سال ۱۴۰۰ اکران شد، داستان رحیم، مردی را روایت می‌کند که به‌خاطر بدهی مالی در زندان به سر می‌برد و در مرخصی با کیفی حاوی سکه‌های طلا مواجه می‌شود. این فیلم در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۱ حضور داشت و برنده جایزه بزرگ هیئت داوران شد.

رأی نهایی

شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان تهران به ریاست قاضی محسن شریعتی، در دادنامه شماره ۹۸۵۸-۱۴۰۵ مورخ ۲۶ فروردین ۱۴۰۵، ادعای خواهان مبنی بر مطالبه خسارت مادی و معنوی از کارگردان این فیلم را نپذیرفت و بدین ترتیب پرونده پس از حدود پنج سال به نفع اصغر فرهادی بسته شد.