ناشران و مطبوعات ایران این روزها درد مشترکی را تجربه میکنند: کاهش تیراژ و افت سرانه مطالعه. وضعیت به گونهای شده است که برخی ناشران مجبورند کتابهای خود را در تیراژ ۵۰ نسخه چاپ کنند، در حالی که چاپ افست و استفاده از زینک تنها در تیراژهای بالای ۵۰۰ نسخه توجیه اقتصادی دارد.
وضعیت بحرانی مطبوعات
در حوزه مطبوعات، شرایط حتی بحرانیتر از نشر کتاب است. گزارشهای میدانی حاکی از آن است که در برخی شهرستانها، روزنامهها تنها در تیراژ ۵۰ تا ۱۰۰ نسخه چاپ میشوند. این در حالی است که هزینه زینک و لیتوگرافی در چنین تیراژهایی از هزینه کاغذ و چاپ نیز فراتر رفته است.
کارشناسان معتقدند این روند نزولی، زنگ خطری جدی برای حوزه فرهنگ، کتاب و مطبوعات در ایران محسوب میشود و در صورت تداوم، میتواند به پایان عمر رسانههای مکتوب و نشر سنتی کتاب منجر شود.
مشکلات تأمین زینک و کاغذ
غلامرضا شجاع، رئیس هیئت مدیره تعاونی لیتوگرافان، در این زمینه میگوید: «همه مشکلاتی که امروز در حوزه زینک وجود دارد، مستقیماً بر لیتوگرافی و چاپ اثر میگذارد. زینک کالایی صد در صد وارداتی است که در ایران و حتی کشورهای همسایه تولید نمیشود.»
به گفته وی، حدود ۸۵ درصد از چاپ صنعتی، دارویی، بهداشتی، بستهبندی و دیگر محصولات چاپی به زینک نیاز دارند و هرگونه اختلال در تأمین این مواد، نه تنها چاپخانهها، بلکه ناشران، مطبوعات، صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی، بستهبندی و حتی خودروسازی را تحت تأثیر قرار میدهد.
تولید داخلی محدود و وابستگی به واردات
در حوزه کاغذ چاپ و تحریر نیز تولید داخلی بسیار محدود است. کارخانه چوب و کاغذ مازندران برای تأمین خمیر چوب، مواد سفیدکننده، چسب و سایر مواد اولیه به واردات وابسته است و این مجموعه نیز با مشکلات کمبود مواد اولیه دست و پنجه نرم میکند.
در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸، دولت با تشکیل کارگروه تنظیم بازار کاغذ و مقوا، بسته ارزی ویژهای برای واردات کاغذ، زینک و سایر اقلام چاپ اختصاص داد. واردکنندگان نیز متعهد شدند کالا را تحت نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عرضه کنند. کارشناسان معتقدند امروز نیز میتوان با اجرای چنین سازوکارهایی، بخشی از نیاز ناشران، چاپخانهها و مطبوعات را تأمین کرد.
سرنوشت ۱۴ هزار تن کاغذ وارداتی
یکی از موضوعات بحثبرانگیز در این حوزه، سرنوشت ۱۴ هزار تن کاغذی است که نزدیک به سه سال پیش برای واردات آن برنامهریزی شد. با وجود گذشت این مدت، هنوز کاغذ مذکور وارد بازار نشده است. گفته میشود مقدار محدودی از این محموله در گمرک موجود است اما هنوز ترخیص نشده است.
چشمانداز تیره رسانههای مکتوب
حسن روانشید، روزنامهنگار پیشکسوت، هشدار میدهد که بیتوجهی مسئولان، بهویژه در نهاد متولی رسانههای مکتوب و کتاب یعنی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بقای اندک بهجاماندگان اهل مطالعه سنتی را به خطر انداخته است. به باور او، این دو ابزار سنتی و فرهنگی کتاب و روزنامه به شدت در معرض خطر انحطاط قرار دارند و این روند ناخوشایند با سرعت بیشتری در حال وقوع است.
بسیاری از جراید نیز آرامآرام ورق به ورق در حال حذف کاغذ و چاپ و مهاجرت به دامنه اینترنت و فضای مجازی هستند. روندی که به نظر میرسد با مشکلات فعلی صنعت چاپ، سرعت بیشتری نیز به خود خواهد گرفت.
به گفته فعالان این حوزه، اگر راهکاری اساسی برای تأمین مواد اولیه، کاهش هزینههای تولید و افزایش سرانه مطالعه اندیشیده نشود، باید منتظر پایان نزدیک عمر نشر کتاب و رسانههای مکتوب در ایران باشیم.
نظرات (0)