گسترش خدمات غیرحضوری بانکی در چند سال اخیر دیگر صرفاً یک مزیت رفاهی به شمار نمیرود و به یکی از ارکان مدیریت دقیق حسابها، کاهش هزینههای شبکه بانکی و افزایش شفافیت مالی تبدیل شده است. در همین مسیر، بانک مرکزی قصد دارد در شهریورماه از سامانه متمرکز «حسام» رونمایی کند تا اشخاص حقیقی بتوانند حسابهای مازاد خود را در یک درگاه واحد مشاهده، ساماندهی و در صورت تمایل ببندند.
چرا حسابهای راکد به مسئله تبدیل شدند؟
آمارها نشان میدهد شمار حسابهای بانکی در کشور بالاست و بخش قابل توجهی از آنها سالهاست که هیچ تراکنشی ندارند. این حسابها اگرچه در نگاه نخست فقط یک ردیف داده در سامانه بانکی به نظر میرسند، اما در عمل میتوانند سرچشمه انواع ریسک باشند؛ از سوءاستفاده مالی و اجاره دادن حساب گرفته تا پیچیدگی در رسیدگیهای مالیاتی، قضایی و اجرایی. طبیعی است که هرچه امکان مدیریت متمرکز و آنلاین این حسابها بیشتر شود، احتمال تداوم چنین ریسکهایی نیز کاهش یابد.
از همین منظر، «حسام» صرفاً یک خدمت بانکی تازه نیست، بلکه بخشی از برنامه سیاستگذار پولی برای پالایش شبکه حسابهای اشخاص حقیقی به حساب میآید. با این سامانه، کاربران میتوانند فهرست کامل حسابهای خود را در بانکهای گوناگون ببینند، حسابهای فعال را از حسابهای بلااستفاده تفکیک کنند و درباره نگهداری یا بستن هر یک تصمیم بگیرند.
پایان مراجعههای حضوری برای امور پایه
در الگوی سنتی، بستن حساب یا انتقال مانده آن معمولاً به مراجعه حضوری، پر کردن فرم و پیگیریهای مکرر نیاز داشت؛ فرایندی که هم برای مشتری هزینهساز بود و هم بار عملیاتی سنگینی روی شعب میگذاشت. اما در مدل جدید، کاربر پس از احراز هویت در یک درگاه واحد میتواند وضعیت همه حسابهای خود را ببیند، برای بستن حسابهای غیرضروری درخواست ثبت کند و در صورت وجود موجودی، مبلغ را به حساب مورد نظر خود منتقل کند. کاهش مراجعات حضوری در این الگو هم به سود مشتری است و هم به سود شبکه بانکی که به سمت دیجیتالیسازی حرکت میکند.
تعدد حسابها در گذر زمان — به دلیل تغییر شغل، دریافت تسهیلات، افتتاح حساب برای یارانه، حقوق یا خدمات گوناگون — باعث شده برخی شهروندان حتی تصویر دقیقی از همه حسابهای خود نداشته باشند. امکانی که «حسام» فراهم میکند، دقیقاً به همین نیاز پاسخ میدهد.
نگاه نظارتی؛ پیشگیری به جای درمان
از منظر نهاد ناظر نیز اهمیت خدمات غیرحضوری روزبهروز بیشتر میشود. هر حساب بانکی فعال میتواند در گردشهای مالی، رصدهای مالیاتی و حتی پروندههای حقوقی اثر بگذارد و اگر از یک حساب قدیمی یا فراموششده سوءاستفاده شود، مسئولیت نخست متوجه صاحب حساب خواهد بود. بنابراین امکان شناسایی و بستن حسابهای بلااستفاده میتواند در کاهش بسترهای پولشویی، مقابله با اجاره حساب و محدود کردن سوءاستفاده از حسابهای رهاشده نقش مؤثری ایفا کند.
افزون بر این، انباشت حسابهای مازاد در شبکه بانکی، تصویر واقعی از تعداد حسابهای فعال، الگوهای استفاده و بخشی از دادههای مرتبط با نقدینگی را مخدوش میکند. پالایش تدریجی این حسابها میتواند به دقیقتر شدن دادهها، ارتقای حاکمیت اطلاعات مالی و کاهش هزینههای اداری بانکها منجر شود و تصویر شفافتری از رفتار شبکه بانکی و مشتریان در اختیار سیاستگذار قرار دهد.
سازوکار بستن حساب چگونه است؟
در سازوکار پیشبینیشده برای «حسام»، کاربر پس از ورود، فهرست حسابهای خود را بررسی میکند و برای حسابهای مازاد درخواست بستن ثبت میکند. این درخواست به بانک مربوطه ارسال میشود تا از نظر حقوقی، قضایی، اجرایی و تعهدات بانکی بررسی شود. اگر مانعی مانند انسداد، بدهی، تعهدات قراردادی یا محدودیت قانونی وجود نداشته باشد، بانک فرایند بستن حساب را انجام میدهد و در صورت وجود مانده، مبلغ به حساب معرفیشده توسط صاحب حساب منتقل میشود. این فرایند نشان میدهد که خدمات غیرحضوری، در عین سادهسازی تجربه کاربر، همچنان در چارچوب کنترلهای قانونی و نظارتی عمل میکند.
کارشناسان چه میگویند؟
کارشناسان بانکی پررنگ شدن این خدمات را بخشی از تغییر الگوی حکمرانی در نظام بانکی میدانند؛ الگویی که در آن مراجعه حضوری برای امور پایه باید به حداقل برسد و شعب بیشتر بر خدمات تخصصیتر متمرکز شوند. سامانههایی مانند «حسام» میتوانند نقش واسط میان مشتری، بانک و نهاد ناظر را ایفا کنند؛ نقشی که هم شفافیت را افزایش میدهد، هم هزینهها را کاهش میدهد و هم امنیت مالی خانوارها را ارتقا میبخشد.
با این حال، موفقیت این مسیر به چند شرط مهم وابسته است؛ از جمله اطلاعرسانی دقیق به مردم، طراحی ساده و امن سامانه، احراز هویت مطمئن، پاسخگویی بانکها به درخواستهای ثبتشده و اطمینانبخشی درباره حفظ دادههای شخصی. اگر این الزامات بهدرستی تأمین شود، خدمات غیرحضوری بانکی میتوانند در سالهای آینده به یکی از پایههای اصلی اصلاح ساختار شبکه بانکی کشور تبدیل شوند.
در مجموع، اهمیت روزافزون خدمات غیرحضوری را باید نتیجه همزمان چند نیاز دانست: نیاز مردم به مدیریت سادهتر حسابها، نیاز بانکها به کاهش هزینههای عملیاتی و نیاز نهاد ناظر به شفافیت بیشتر و کنترل ریسک. سامانه «حسام» در صورت اجرای موفق میتواند نمونهای از این همپوشانی باشد؛ جایی که سهولت خدمترسانی با الزامات نظارتی و امنیت مالی در یک بستر واحد جمع میشود.
نظرات (0)