در حالی که میلیونها زائر با پای پیاده، مسیر نجف تا کربلا را طی میکنند تا در محضر امام حسین(ع) تجدید عهد کنند، گروهی از بلاگرها و اینفلوئنسرها با دوربینهای همیشهروشن و استایلهای خاص، این مسیر معنوی را به صحنهای برای تولید محتوا تبدیل کردهاند. گزارشهای رسانهای نشان میدهد این حضور که در اربعینهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ پررنگتر شده، با واکنشهای گسترده و عمدتاً انتقادی کاربران و فعالان فرهنگی همراه بوده است.
از سد معبر تا تبلیغ کالاهای لوکس
بررسیها حاکی از آن است که برخی بلاگرها در طول پیادهروی اربعین، بهجای تمرکز بر جنبههای عبادی این مراسم، اولویت را به تولید محتوای تبلیغاتی دادهاند. گزارشها از مواردی مانند سد معبر برای فیلمبرداری، تصویربرداری بدون کسب اجازه از زائران و نمایش «حجاباستایل» برای معرفی برندهای پوشاک و کالاهای لوکس حکایت دارد. در این میان، جلب لایک و افزایش فالوور، هدفی است که به گفته منتقدان، برخی افراد را از حالوهوای معنوی این سفر دور کرده است.
«اقتصاد توجه» چگونه عمل میکند؟
کارشناسان رسانه، این پدیده را در چارچوب «اقتصاد توجه» تحلیل میکنند؛ فضایی که در آن رقابت برای جلب مخاطب به اصلیترین دارایی شبکههای اجتماعی بدل شده است. در این اقتصاد، هر چه محتوا جنجالیتر و بصریتر باشد، شانس بیشتری برای دیدهشدن دارد و رویدادهای پرمخاطبی مانند اربعین، بستری ایدهآل برای چنین رقابتی به شمار میرود. به همین دلیل، مرز میان نیت خالصانه و بهرهبرداری نمایشی در این فضا باریک و گاه محو میشود.
مقایسه با بلاگرهای خارجی
نکتهای که در این گزارشها برجسته شده، تفاوت رفتار بلاگرهای ایرانی و خارجی در این مراسم است. به نوشته تابناک، بلاگرهای خارجی حاضر در پیادهروی اربعین، حضوری معنویتر و پربارتر از برخی بلاگرهای داخلی داشتهاند و کمتر به محتوای تجاری و نمایشی پرداختهاند. این مقایسه، انتقادها از رفتارهای سطحی در فضای مجازی داخلی را تشدید کرده است.
واکنشها و نگرانیها
بازخوردهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی و رسانههای داخلی، عمدتاً حاوی نگرانی از ترویج نگاه مصرفی به مناسک مذهبی است. بسیاری از کاربران تأکید کردهاند که پیادهروی اربعین، فرصتی برای بازگشت به معنا و همدلی است و نباید به عرصهای برای خودنمایی و تجارت توجه تبدیل شود. فعالان فرهنگی نیز خواستار ورود نهادهای ناظر برای ساماندهی رفتار رسانهای بلاگرها در چنین مناسبتهایی شدهاند تا ضمن حفظ آزادی بیان، حرمت این آیین بزرگ حفظ شود.
مسئولیت اجتماعی اینفلوئنسرها
آنچه این روزها بیش از پیش مورد تأکید کارشناسان قرار میگیرد، مسئولیت اجتماعی بلاگرهاست. شبکههای اجتماعی در ایران به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شدهاند و تأثیرگذاری چهرههای پرطرفدار بر رفتار مخاطبان، انکارناپذیر است. در چنین شرایطی، انتظار میرود اینفلوئنسرها هنگام حضور در رویدادهای مذهبی و ملی، میان تولید محتوا و رعایت شأن این مناسبتها تعادل برقرار کنند تا «دیدهشدن» به قیمت از دست رفتن معنویت تمام نشود.
نظرات (0)