سیاره کوتوله پلوتو بار دیگر محققان را شگفتزده کرده است. گروهی از دانشمندان با بررسی دوباره تصاویر ثبتشده توسط فضاپیمای «نیوهورایزنز» ناسا به شواهدی دست یافتهاند که نشان میدهد نیتروژن مایع زمانی روی سطح این جرم آسمانی، بهویژه در حوضه معروف «اسپوتنیک پلانیتیا»، وجود داشته است؛ حوضهای که بخشی از یخچال عظیم قلبیشکل پلوتو به شمار میرود.
حوضهای به نام نخستین ماهواره جهان
اسپوتنیک پلانیتیا حوضهای بسیار وسیع است که بخش غربی منطقه «تامبو» در پلوتو را پوشش میدهد و نام خود را از اسپوتنیک-۱، نخستین ماهواره مصنوعی جهان، گرفته است. این مطالعه که در مجله علوم سیارهای به چاپ رسیده، نخستین پژوهشی است که مدارک مستقیمی از جریان مایع نسبتاً تازه در پلوتو ارائه میکند.
هرچند تخمین زده میشود قدمت این ناحیه یخی کمتر از یک میلیون سال باشد، اما وجود نیتروژن مایع در همین بازه زمانی از نظر مقیاسهای نجومی بسیار تازه محسوب میشود و همین موضوع دانشمندان را بر آن داشته تا دیدگاه خود درباره فرآیندهای زمینشناختی این سیاره دوردست را بازبینی کنند.
الگوهای تیره و همانندی با یخهای قطبی زمین
منطقه اسپوتنیک پلانیتیا پیش از رسیدن کاوشگر نیز توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده بود؛ چرا که مشاهدات تلسکوپ فضایی هابل زمینهای فوقالعاده روشنی را در این بخش آشکار کرده و آن را به هدف اصلی رصد در جریان گذر نیوهورایزنز از کنار پلوتو در سال ۲۰۱۵ تبدیل کرده بود. تصاویر ثبتشده در آن مأموریت بسیار تماشایی بودند و الگوهای خطی تاریک و منحصربهفردی را نشان میدادند که میزان بازتابش آنها به طرز چشمگیری به صفحات یخی قطبی روی زمین شباهت دارد.
با این حال، جو بسیار رقیق پلوتو در وضعیت کنونی اجازه نمیدهد نیتروژن مایع به شکل باران ببارد؛ به همین دلیل دانشمندان پیشتر گمان میکردند هر نوع مایعی که روی سطح وجود داشته باشد، احتمالاً بسیار قدیمی است. اما پژوهش تازه فرضیه متفاوتی را مطرح میکند.
فرضیه جدید: نیتروژن زیر یخچال و کانالهای گدازهای
بر پایه فرضیه جدید، نیتروژن مایع ممکن است همین حالا نیز در زیر یخچال طبیعی پلوتو وجود داشته باشد و از طریق کانالهای باریکی که مانند لولههای گدازه یا آبفشان عمل میکنند، به سطح بالا بیاید. به گفته محققان، این نیتروژن میتواند به اندازه کافی مایع بماند تا الگوهای تیرهای را که امروز روی سطح دیده میشود، شکل دهد.
آلن استرن، محقق اصلی مأموریت نیوهورایزنز و نویسنده اصلی این مطالعه، در این باره گفت: «پلوتو همیشه ما را شگفتزده میکند و این یافته تازه گواه همین موضوع است. این کشف نهتنها نشاندهنده وجود مایعات تازهتشکیلشده روی سطح این سیاره است، بلکه نوع جدیدی از ویژگیهای تغییردهنده زمان را در این سیاره کوتوله آشکار میکند.»
گامهای بعدی پژوهشگران
دانشمندان تأکید کردهاند که این فرضیه هنوز به شواهد بیشتری نیاز دارد، بهویژه آنکه پلوتو برای ابزارهای رصدی کنونی بسیار دور است. با این حال، آنها امیدوارند مشاهدات آینده بتواند این نظریه را تأیید یا رد کند؛ موضوعی که میتواند دریچه تازهای برای درک رفتار مواد در محیطهای بسیار سرد و خشک بگشاید؛ محیطهایی کاملاً متفاوت با هر آنچه روی زمین میشناسیم.
کلسی سینگر، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات جنوبغربی و یکی از نویسندگان این مطالعه، نیز در جمعبندی خود گفت: «پلوتو توپوگرافی بینظیری دارد که شبیه هیچچیز دیگری در منظومه شمسی نیست. کاوش در این سیاره به ما امکان میدهد بفهمیم مواد در شرایطی که تکرار آنها روی زمین دشوار است چگونه رفتار میکنند و دانش ما را درباره اسرار و ریشههای منظومه شمسی غنیتر میسازد.»
نظرات (0)