با فرا رسیدن روز خبرنگار، اهالی رسانه بار دیگر فرصت مییابند تا درنگی بر مسیر حرفهای خود داشته باشند و برای رسالت سنگینشان چراغ راهی برگزینند. در این میان، کمتر معیاری روشنتر و الهامبخشتر از اندیشه شهید آیتالله خامنهای است؛ شخصیتی که خود در راه حق و حقیقت جان باخت و همواره نگاهی راهبردی و هدایتگر به عرصه رسانه داشت.
رسانه، شریان حیاتی جامعه
در نگاه رهبر شهید انقلاب، مطبوعات و خبرنگاران برای پیکره جامعه همچون آب و هوا برای یک نظام مردمیاند. ایشان دههها پیش در بیاناتی تأکید کرده بودند که مطبوعات برای نظام جمهوری اسلامی یک مقوله تجملاتی و تشریفاتی نیستند؛ چرا که هرچه مردم آگاهتر باشند، نظام بیشتر سود میبرد و بنابراین به آگاهسازی مردم نیازمند است.
از دیدگاه ایشان، رسانهها سه وظیفه عمده بر دوش دارند که شالوده کار حرفهای آنان را میسازد:
- وظیفه نقد و نظارت
- وظیفه اطلاعرسانی صادقانه و شفاف
- وظیفه طرح و تبادل آراء و افکار در جامعه
این نگاه نشان میدهد آزادی قلم، تا زمانی که مایه رشد ملت باشد و در مسیر سلامت گام بردارد، ارزشی بنیادین است که به نفع کلیت جامعه حرکت میکند.
چراغ امید؛ توصیهای که بیست سال تکرار شد
شاید محوریترین نکته در نقشه راه رهبر شهید برای اصحاب رسانه، ایستادگی در برابر امواج یأسآفرین و روشن نگه داشتن چراغ امید در دل جامعه باشد؛ زیرا در کارزار امروز، دشمن بیش از آنکه به دنبال تسخیر خاک باشد، به دنبال تسخیر ذهنهاست.
ایشان در یکی از آخرین دیدارهایشان با هیئت دولت در سال ۱۴۰۴ این موضوع را صریحاً مورد تأکید قرار دادند: هر کشوری ضعف، نقص و کمبود دارد، اما قوتها، تواناییها و تلاشهای صورتگرفته نیز باید روایت شود. به باور ایشان، هم مطبوعات و هم صداوسیما و بیش از همه مسئولان دولتی موظفاند وقتی در برابر مردم قرار میگیرند، راوی صرف ضعف و ناتوانی نباشند.
دو سال پیش از آن نیز ایشان در دیداری دیگر به همه کسانی که توانایی سخن گفتن با مردم را دارند و رسانهای در اختیارشان است توصیه کرده بودند امیدآفرینی را پیشه کنند؛ چرا که دشمن در تلاش است جوانها را ناامید کند و در برابر آن باید امیدآفرینی کرد. این مضمون ریشهای دیرینه دارد؛ تا آنجا که در سال ۱۳۸۷، یعنی پیش از ناآرامیهای سال ۱۳۸۸، ایشان از دستگاههای تبلیغاتی خواسته بودند بذر ناامیدی در مردم نپاشند و حتی در مقام نقد، فضای جامعه را بسته و بنبست جلوه ندهند. به تعبیر ایشان، ملت ایران و انقلاب اسلامی از مراحل سختتری گذشته و از این مراحل آسانتر نیز بهخواست خدا عبور خواهد کرد.
جهاد تبیین؛ پادزهر پروپاگاندا
در دنیایی که وارونهنمایی حقایق به راهبرد اصلی دشمن برای تصرف اذهان تبدیل شده، سکوت یا حرکت منفعلانه رسانهای یعنی بازی در زمین حریف. درست در همین بزنگاه، مفهومی کلیدی در دستگاه فکری شهید آیتالله خامنهای شکل گرفت: جهاد تبیین.
روایت ایشان از این رویارویی بسیار دقیق است: دشمن در رأس نقشههایش تبلیغات یا همان پروپاگاندا را قرار داده و علاج پروپاگاندا، تبیین حقیقت از زبانهای مختلف است. وسوسهای که بر ذهن جوان یا نوجوان اثر میگذارد با باتوم برطرف نمیشود، بلکه تبیین میتواند آن را از میان بردارد. این حرکت روشنگرانه، خنثیکننده توطئهای است که هدفش ابهامآفرینی و رها کردن افکار مردم، بهویژه جوانهاست. در این میدان، خبرنگار بهسان افسر جنگ نرم موظف است نهال امید به آینده را پرورش دهد و به عنوان «نخستین و ریشهایترین جهاد»، ترس و نومیدی را از جامعه براند.
نقد سازنده در برابر تخریب و منفیبافی
یکی از ظریفترین بخشهای این نقشه راه، نحوه مواجهه با ضعفها و بیان انتقادات است. خبرنگار بهعنوان چشم بیدار جامعه باید منتقد باشد، اما مرز میان نقد و تخریب کجاست؟ رهبر شهید انقلاب ضمن تأیید ضرورت انتقاد منطقی، از یکسونگری به شدت پرهیز میدادند.
ایشان در بیاناتی یادآور شده بودند اگر یک واحد تولیدی دچار اشکال میشود، در کنار آن میتوان به واحدهای تازهتأسیس نیز اشاره کرد؛ مشاهد صرف نقاط منفی، برآورد درستی از اوضاع کشور به دست نمیدهد و به ناامیدی میانجامد. همچنین هوچیگری رسانهای که اعتماد به نفس ملی را هدف میگیرد، به شدت نفی شده است؛ انسان جایزالخطاست و کسانی که خطای طرف مقابل را میبینند باید دلسوزی کنند، اما دلسرد کردن مردم و شکستن اعتماد به نفس آنان نسبت به آینده، هرگز روا نیست.
اخلاق رسانهای؛ پاسداری از حسنظن و پرهیز از شایعهپراکنی
در نهایت، کالبد رسانه بدون روح اخلاق، ابزاری ویرانگر خواهد بود. در فضایی که شبکههای مجازی و رسانههای نوین بستر اظهارنظرهای بیمحابا را فراهم کردهاند، پایبندی به اخلاق حرفهای ضرورتی غیرقابل انکار است. خبرنگار متعهد در این نقشه راه، از متهم کردن بیاساس دیگران و اشاعه سوءظن پرهیز میکند.
رهبر شهید انقلاب با استناد به آیات قرآن کریم، نسبت به رواج تهمت و گمان سوء هشدار میدادند و تأکید میکردند فضای جامعه باید فضای برادری، مهربانی و حسن ظن باشد؛ نه فضای بدگمانی و متهم کردن یکدیگر که زندگی اجتماعی را تاریک میکند. ایشان صراحتاً میگفتند تا زمانی که جرمی از طریق قانونی اثبات نشده، رسانهها حق ندارند آبروی افراد را دستمایه گمانهزنی قرار دهند و هتک حرمت کنند.
بازخوانی این رهنمودها نشان میدهد رسانه از نگاه شهید آیتالله خامنهای نه ابزار حاشیهای، که رکنی اساسی در آگاهیبخشی، امیدآفرینی و سلامت اخلاقی جامعه است؛ قطبنمایی که در تلاطمهای رسانهای امروز میتواند راهنمای مطمئن خبرنگاران باشد.
نظرات (0)