انتخاب سرلشکر محسن رضایی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، پرسشهایی را درباره دلایل این گزینش در فضای سیاسی کشور برانگیخته است. کارنامه او نشان میدهد که این انتخاب صرفاً بر اساس یک جایگاه تشریفاتی صورت نگرفته، بلکه به مجموعهای از سوابق مدیریتی، فرماندهی و راهبردی او بازمیگردد که در شرایط حساس کنونی برای نهاد تصمیمگیرنده امنیت ملی اهمیت ویژهای دارد.
کارنامهای که از میدان جنگ آغاز شد
بخش مهمی از اعتبار مدیریتی محسن رضایی به سالهای دفاع مقدس بازمیگردد؛ دورهای که او در سطوح عالی فرماندهی سپاه پاسداران مسئولیت گرفت و با پیچیدگیهای تصمیمگیری در شرایط بحرانی و جنگی به شکل مستقیم آشنا شد. همین تجربه میدانی، در شرایطی که کشور با تهدیدات چندلایه و بههمپیوسته روبهروست، میتواند برای شورای عالی امنیت ملی یک مزیت کلیدی باشد؛ زیرا تصمیمگیری در بحرانها نیازمند سابقهای است که تنها در عمل و میدان به دست میآید.
تحولآفرینی در سپاه؛ از فرمان امام تا نیروهای پنجگانه
یکی از نشانههای مدیریت راهبردی رضایی، دورهای است که فرماندهی سپاه پاسداران را بر عهده داشت. او در آن مقطع با توجه به مقتضیات زمان، بازآراییهای ساختاری مهمی در این نهاد انجام داد. در سال ۱۳۶۴ به فرمان امام خمینی (ره)، سازمان رزم سپاه توسعه یافت و به سه نیروی اصلی مجهز شد که بعدها به نیروهای پنجگانه ارتقا پیدا کرد؛ مجموعههایی که امروز از ارکان اصلی دفاعی کشور به شمار میروند.
در همان سالها مراکز علمی و آموزشی متعددی نیز پایهگذاری شد؛ از جمله دانشگاه امام حسین (ع)، دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله و دانشگاه فرماندهی و ستاد (دافوس) سپاه. این تجربه نشان میدهد که رضایی نه تنها در میدان جنگ، بلکه در زمینه ایجاد نهادهای علمی و آموزشی نیز سابقه تصمیمسازی دارد؛ نکتهای که میتواند در بازتعریف سازوکارهای شورای عالی امنیت ملی به کار آید.
هماهنگکنندهای برای نهادهای تصمیمگیر
شورای عالی امنیت ملی در مقطع کنونی بیش از هر چیز به چهرهای نیاز دارد که بتواند میان دستگاههای مختلف نظامی، امنیتی، سیاسی و اقتصادی کشور هماهنگی ایجاد کند و مسائل کلان را به تصمیمهای عملیاتی تبدیل کند. شناخت عمیق رضایی از ساختارهای مختلف حاکمیت و سابقه طولانی او در سطوح گوناگون مدیریتی، از جمله عواملی است که میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
مسائل امنیتی امروز دیگر به یک حوزه محدود نمیشود؛ تحولات منطقهای، مناسبات قدرتهای بزرگ، جنگهای ترکیبی، جنگ شناختی دشمن و پیوستگی مسائل اقتصادی و امنیتی، همگی به تصمیمسازی هماهنگ و بلندمدت نیاز دارند. در چنین شرایطی، انتخاب مدیری با سابقه چندوجهی میتواند به افزایش چابکی و قدرت تصمیمگیری شورا کمک کند.
چهرهای شناختهشده در عرصه منطقهای و رسانهای
بخشی از جنگ امروز در رسانه، فضای مجازی و افکار عمومی جریان دارد؛ از این رو شورای عالی امنیت ملی به چهرهای نیاز دارد که افزون بر مدیریت پشتصحنه، توانایی ارائه مواضع روشن و اثرگذار رسانهای را نیز داشته باشد. محسن رضایی در مقایسه با بسیاری از مدیران امنیتی، چهرهای شناختهشدهتر است و همین آشنایی با فضای رسانه میتواند در مقابله با جنگ روایتها و عملیات روانی اهمیت پیدا کند.
او همچنین برای بسیاری از بازیگران منطقهای و بینالمللی شخصیتی آشنا به شمار میرود؛ سابقه حضور او در سطوح مختلف تصمیمگیری کشور میتواند به افزایش وزن سیاسی جایگاه دبیر شورا و تقویت قدرت چانهزنی در انتقال پیامهای راهبردی جمهوری اسلامی کمک کند.
روحیه جهادی؛ پیشنیاز پذیرش مسئولیت سنگین
از سوی دیگر، نمیتوان روحیه شخصی محسن رضایی را در این انتخاب نادیده گرفت. او از نسلی است که بخش مهمی از زندگی خود را در فضای دفاع مقدس و مسئولیتهای سنگین سپری کرده و همواره با ادبیات ایثار و شهادت شناخته میشود. رضایی بارها نشان داده که برای پذیرش مسئولیتهای دشوار انگیزه بالایی دارد و در گفتار خود نیز از حسرت شهادت و جاماندن از قافله شهدا سخن گفته است؛ ویژگیهایی که در پذیرش یک مأموریت حساس در مقطع فعلی کشور بیتأثیر نیست.
چشمانداز پیش رو
ماهیت تهدیدات امروز با گذشته تفاوت بنیادین پیدا کرده است؛ جنگهای ترکیبی، حملات سایبری، عملیات روانی، جنگ اقتصادی و سرعت تغییرات در مناسبات منطقهای و بینالمللی، ساختارهای دفاعی و امنیتی را ناگزیر از تحول میکند. از این رو انتظار میرود مدیریت جدید شورای عالی امنیت ملی، سازوکارها و راهبردهای امنیتی کشور را با سرعت تحولات روز هماهنگ کند؛ حوزهای که تجربه رضایی در بازآرایی و تحول ساختاری میتواند در آن نقش پررنگی ایفا کند. به این ترتیب، انتصاب او را میتوان نشانه عزم برای ورود به دورهای دانست که در آن تجربه میدانی، نگاه بلندمدت و تصمیمگیری راهبردی جایگاه برجستهتری در امنیت ملی پیدا میکند.
نظرات (0)