روز جهانی حشرات گردهافشان در حالی فرا میرسد که صنعت زنبورداری ایران با چالشهای جدی و متعددی دستوپنجه نرم میکند. محمدجواد آگاه، رئیس بخش تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، در گفتوگویی به مناسبت این روز، نسبت به تداوم استفاده از سموم کشاورزی پرخطر در کشور هشدار داد.
سموم ممنوعه همچنان در مزارع ایران
آگاه با اشاره به اینکه سم فیپرونیل حدود ۲۰ سال است در جهان منسوخ شده، تأکید کرد: «متأسفانه این سم خطرناک همچنان در کشور ما مورد استفاده قرار میگیرد و یکی از بزرگترین تهدیدها برای صنعت زنبورداری و جمعیت زنبورهای عسل محسوب میشود.» این سم که سالهاست در کشورهای پیشرفته ممنوع اعلام شده، تأثیر مخربی بر سیستم عصبی حشرات گردهافشان داشته و باعث نابودی کلونیهای زنبور عسل میشود.
نقش حیاتی زنبورها در امنیت غذایی
رئیس بخش تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات فارس با تأکید بر اهمیت گردهافشانی زنبورها در چرخه تولید محصولات کشاورزی گفت: «تحقیقات نشان میدهد که تولید بیش از ۷۵ درصد محصولات کشاورزی به فعالیت این موجودات وابسته است.» وی افزود: «پایینترین سطح زنجیره تولید غذا را گیاهان تشکیل میدهند و حدود ۸۰ درصد تولیدات گیاهی به گردهافشانی زنبورها وابسته است. بنابراین، امنیت غذایی ما مستقیماً به بقای این حشرات ارزشمند گره خورده است.»
به گفته وی، پژوهشهای انجامشده در مرکز تحقیقات فارس نشان میدهد که حضور زنبورها میتواند عملکرد محصولات کشاورزی را در برخی موارد تا ۱۰۰ درصد افزایش دهد. به عنوان مثال، تحقیقات روی محصول بادام نشان داده که گردهافشانی توسط زنبورها هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی تأثیر چشمگیری بر بهبود محصول داشته است.
چالشهای چندگانه پیش روی صنعت زنبورداری
آگاه کاهش تنوع گلها و گیاهان، تغییرات اقلیمی و از بین رفتن زیستگاههای طبیعی زنبورها را از دیگر عوامل تهدیدکننده این صنعت برشمرد و تصریح کرد: «مجموعه این عوامل در پنج سال اخیر موجب کاهش شدید جمعیت زنبورها در جهان و ایران شده است.»
وی در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح اقدامات انجامشده در مرکز تحقیقات فارس پرداخت و گفت: «یکی از مهمترین دستاوردهای ما، شناسایی گیاهان شهدزا و گرده مورد علاقه زنبور عسل در استان فارس بوده که در قالب یک تقویم زنبورداری در اختیار زنبورداران قرار گرفته است.»
توسعه اقتصاد زنبورداری فراتر از تولید عسل
رئیس بخش تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات فارس از تلاش برای توانمندسازی زنان روستایی و عشایری با هدف خروج صنعت زنبورداری از اقتصاد تکمحصولی خبر داد. وی توضیح داد: «فعالیت زنبورداران نباید تنها به تولید عسل محدود باشد. محصولات متنوع دیگری مانند ژل رویال، موم، زهر زنبور عسل، گرده زنبور عسل و پرورش ملکه نیز قابلیت تولید و عرضه دارند.»
آگاه با اشاره به کاربردهای گسترده این محصولات افزود: «زهر زنبور عسل در صنعت داروسازی کاربرد فراوانی دارد و محصولی بسیار گرانقیمت و باارزش است. گرده زنبور عسل نیز سرشار از آنتیاکسیدانهاست و پرورش ملکه میتواند در اصلاح نژاد و افزایش بهرهوری زنبورستانها نقش مؤثری ایفا کند.»
راهکارهای مردمی برای نجات زنبورها
آگاه بر این باور است که توجه به روز جهانی حشرات گردهافشان نباید صرفاً به تبریک و شعار محدود شود و مردم نیز میتوانند در حفظ این موجودات ارزشمند نقش داشته باشند. وی پیشنهاد کرد: «تشویق به استفاده از محصولات ارگانیک یا محصولات عاری از آنتیبیوتیک، خودداری کشاورزان و باغداران از مصرف سموم کشاورزی پرخطر و کاشت گیاهان و گلهای بومی و معطر مانند اسطوخودوس و آویشن از جمله اقداماتی است که میتواند به حفظ جمعیت زنبورها کمک کند.»
به گفته وی، این گیاهان کمآببر و مورد علاقه زنبورها هستند و میتوان آنها را در پرچین اطراف باغات، باغچههای منازل و حتی بالکن خانهها کاشت و بستر مناسبی برای تغذیه و حفظ جمعیت زنبورها ایجاد کرد.
آموزش؛ کلید ورود به حرفه زنبورداری
رئیس بخش تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات فارس در پاسخ به پرسشی درباره نحوه ورود علاقهمندان به حرفه زنبورداری گفت: «در بخش تحقیقات، مرکزی با عنوان مرکز آموزش وجود دارد که علاقهمندان میتوانند ثبتنام کنند و متخصصان و افراد باتجربه، دورههای آموزشی لازم را برای متقاضیان برگزار میکنند.»
وی افزود که این آموزشها به صورت آنلاین نیز از طریق سامانه «شاک» ارائه میشود و علاقهمندان میتوانند از منزل در این کلاسها شرکت کنند. آگاه در پایان تأکید کرد: «این آموزشها میتواند به اقتصاد خانوار کمک کند و زمینه توسعه تولید عسل را فراهم آورد؛ محصولی که یک ماده غذایی بسیار ارزشمند و بینظیر است.»
نظرات (0)