رهبران عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان جمعه گذشته در مکه توافقنامه دفاعی مشترکی را امضا کردند و متعهد شدند در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه، بازدارندگی جمعی ایجاد کنند؛ بر اساس این پیمان، حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور به منزله حمله به همه آنها تلقی میشود. این توافق در حالی اعلام شد که منطقه با تنشهای فزایندهای از جمله نگرانیها درباره گسترش توان نظامی اسرائیل و تحولات مربوط به نفوذ منطقهای ایران دستوپنجه نرم میکند.
سه ستون متفاوت، یک بلوک واحد
آنچه این پیمان را از نظر نظامی برجسته میکند، تنوع تواناییهای سه عضو آن است. عربستان سعودی بهعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان، ظرفیت مالی و زیرساختهای لجستیکی گستردهای دارد. ترکیه دومین ارتش بزرگ ناتو را در اختیار دارد و صنعت دفاعی پیشرفتهای ساخته است. پاکستان نیز تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای به شمار میرود و ارتشی بزرگ و حرفهای دارد.
ارقام توان نظامی سه کشور
بر اساس شاخص قدرت آتش جهانی در سال ۲۰۲۶ که توان دفاعی ۱۴۵ کشور را رتبهبندی میکند، مجموع ظرفیتهای این سه کشور شامل این موارد است:
- نیروی انسانی: حدود ۱.۴ میلیون پرسنل فعال؛ پاکستان با ۶۶۰ هزار نفر بیشترین سهم را دارد و پس از آن ترکیه با ۴۸۱ هزار و عربستان با ۲۴۷ هزار نفر قرار میگیرند.
- قدرت هوایی: ۳۴۱۵ فروند هواگرد نظامی شامل جنگنده، بالگرد و هواپیماهای ترابری و آموزشی؛ سهم پاکستان حدود ۱۳۹۷ فروند، ترکیه ۱۱۰۱ فروند و عربستان ۹۱۷ فروند است.
- نیروی زمینی: بیش از ۶۰۴۶ تانک و حدود ۱۷۹ هزار خودروی زرهی به همراه هزاران سامانه توپخانه و راکتانداز؛ پاکستان با ۲۶۷۷ تانک، ترکیه با ۲۲۸۴ و عربستان با ۱۰۸۵ تانک رتبهبندی میشوند.
- قدرت دریایی: ۳۴۴ شناور شامل ۳۳ ناوچه، ۲۴ ناوچه سبک و ۲۲ زیردریایی؛ ترکیه با ۱۹۲ شناور پیشتاز است و پاکستان با ۱۲۰ و عربستان با ۳۲ دارایی دریایی در ردههای بعدی قرار دارند.
- بودجه دفاعی: هزینههای نظامی ترکیبی این سه کشور سالانه حدود ۱۲۴.۴ میلیارد دلار برآورد میشود؛ سهم عربستان ۶۳.۹ میلیارد دلار، ترکیه ۵۱.۴ میلیارد دلار و پاکستان ۹.۱ میلیارد دلار است.
تواناییهای مکمل؛ آنچه هر کشور به ائتلاف میآورد
آندریاس کریگ، تحلیلگر امنیتی و مشاور ریسک سیاسی در امور خاورمیانه، اهمیت این پیمان را در مکملبودن تواناییهای سه کشور میداند. به گفته او، عربستان سرمایه، موقعیت جغرافیایی، زیرساخت و قدرت سیاسی گردهمآورنده را تأمین میکند؛ ترکیه پایگاه پیچیده صنعتی دفاعی خود شامل پهپاد، موشک، سامانههای جنگ الکترونیک و تجربه نظامی برگرفته از ناتو را وارد میدان میکند و پاکستان نیروی انسانی، ارتش حرفهای، تجربه عملیاتی و توان هستهای را به اشتراک میگذارد.
برای ریاض، این توافق به معنای متنوعسازی شراکتهای دفاعی فراتر از واشنگتن است. ترکیب فناوری پیشرفته ترکی و بازدارندگی هستهای پاکستان برای عربستان در شرایطی اهمیت دارد که تهدیدهایی متوجه کریدورهای حیاتی دریایی مانند تنگه هرمز و بابالمندب است.
تأثیر بر معادلات واشنگتن
این پیمان در حالی شکل میگیرد که هر سه کشور بهنوعی به آمریکا وابستگی دفاعی دارند؛ پاکستان دریافتکننده کمکهای آمریکاست، عربستان بزرگترین خریدار خارجی تجهیزات نظامی آمریکا و ترکیه دومین ارتش بزرگ ناتو پس از ایالات متحده است. زید بیلباغی، شریک مدیریتی در شرکت مشاوره هاردکاسل، این وضعیت را «سایه جالبتوجه آمریکا بر این توافق» توصیف کرده است.
دیوید دس روش، مدیر سابق امور شبهجزیره عربستان در وزارت دفاع آمریکا نیز میگوید این توافق به تنوعبخشی تسلیحاتی عربستان در شرایط پیشبینیناپذیری صادرات غربی کمک میکند، زیرا ترکیه و پاکستان میتوانند اقلامی مانند گلولههای توپخانه ۱۵۵ میلیمتری را در مقیاس وسیع تأمین کنند. برای آنکارا و اسلامآباد نیز بازارهای مالی عربستان فرصتی برای صنایع دفاعیشان فراهم میکند که ظرفیت تولیدیشان از ظرفیت جذب اقتصاد داخلیشان فراتر رفته است.
با این حال، تحلیلگران بر این باورند که واشنگتن همچنان نقش مهمی بهویژه در حوزه اطلاعات، دفاع موشکی پیشرفته و فناوری نظامی سطح بالا ایفا میکند. کریگ این تحول را گذار از مدل قدیمی «هاباند-اسپوک» توصیف میکند که در آن واشنگتن در مرکز قرار داشت و کشورها برای تأمین امنیت به آن نگاه میکردند؛ الگویی که بهگفته او اکنون به «ارتباط افقی میان قدرتهای منطقهای» تبدیل میشود.
مصر، نامزد احتمالی پیوستن
در میان کشورهای دیگر، تنها کشوری که پیوستنش بهطور علنی مطرح شده، مصر است. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، قاهره را «شریک طبیعی» این پیمان خوانده و گفته انتظار دارد مصر پس از حل مسائل فنی به آن بپیوندد. وزن نظامی، موقعیت استراتژیک و کنترل مصر بر کانال سوئز، آن را به گزینهای ارزشمند برای این ائتلاف تبدیل میکند.
با این حال، کریم الجندی از اندیشکده چتم هاوس هشدار میدهد که قاهره ممکن است نسبت به تعهدات نظامی الزامآور محتاط باشد و تنها در صورتی بپیوندد که متن توافق، رابطه کمکهای آن با واشنگتن را محافظت کند، اتحادها و معاهدات صلح موجود را تضعیف نکند و آزادی عمل قاهره را در تصمیمگیری درباره زمان و مکان درگیری حفظ کند.
نظرات (0)