دستفروشی سال‌هاست که به یکی از چالش‌های همیشگی معابر پایتخت تبدیل شده است؛ پدیده‌ای که از یک سو برای بخشی از شهروندان راهی برای تأمین درآمد به شمار می‌رود و از سوی دیگر، حضور بی‌ضابطه بساط‌ها در خیابان‌های پرتردد، مشکلاتی مانند سد معبر و اختلال در عبور و مرور شهروندان را به همراه دارد. حالا شهرداری منطقه ۱۱ تهران از اجرای طرحی تازه برای ساماندهی این وضعیت خبر می‌دهد که بر پایه ایجاد و توسعه بازارچه‌های شهری استوار است.

معضلی که دامن‌گیر همه مناطق تهران است

به گفته مهدی قمی، شهردار منطقه ۱۱، معضل دستفروشی تنها به نقطه‌ای خاص از پایتخت محدود نمی‌شود و در هر ۲۲ منطقه شهر نمونه‌هایی از آن دیده می‌شود؛ با این حال، مناطق مرکزی تهران از جمله مناطق ۶، ۱۱ و ۱۲ به دلیل تراکم بالای رفت‌وآمد و فعالیت‌های گسترده تجاری، بیش از سایر نقاط با پیامدهای این پدیده دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

قمی با اشاره به حضور دستفروشان در خیابان‌ها و محورهای اصلی این مناطق، یکی از مهم‌ترین پیامدهای این وضعیت را ایجاد سد معبر می‌داند؛ موضوعی که ضرورت ارائه راهکاری عملی برای ساماندهی دستفروشان را بیش از پیش پررنگ کرده است.

از برخورد صرف تا واگذاری غرفه

رویکرد جدید شهرداری منطقه ۱۱ این است که بازارچه‌های شهری را به عنوان یکی از اصلی‌ترین ابزارهای ساماندهی وارد میدان کند. بر اساس این طرح، دو بازارچه در حال آماده‌سازی است و همزمان، روند تغییر پیمانکار یکی دیگر از بازارچه‌ها نیز در جریان قرار دارد.

نکته کلیدی این طرح صرفاً انتقال فیزیکی دستفروشان نیست؛ بلکه قرار است غرفه‌هایی مشخص در اختیار آنان گذاشته شود تا بتوانند اجناس خود را در فضایی سامان‌یافته و قابل‌قبول عرضه کنند. به این ترتیب، شهرداری امیدوار است هم امکان ادامه فعالیت این افراد حفظ شود و هم از گسترش هرچه بیشتر بساط‌های خیابانی در معابر اصلی جلوگیری به عمل آید.

بازارچه سرمد و بازارچه‌های در راه

یکی از طرح‌هایی که شهردار منطقه ۱۱ به آن اشاره کرده، بازارچه سرمد است؛ بازاری که در همجواری خیابان حضرت ولی‌عصر (عج) قرار دارد و قرار است در آینده نزدیک وارد مرحله تازه‌ای از فعالیت شود. به گفته قمی، پیمانکار این بازارچه تا ماه آینده تحویل آن را بر عهده خواهد گرفت و پس از آن، غرفه‌های بازارچه نیز مورد بازنگری قرار می‌گیرند؛ اقدامی که می‌تواند زمینه را برای واگذاری مناسب‌تر غرفه‌ها و اسکان بخشی از دستفروشان فراهم کند.

علاوه بر این، زمین مورد نیاز برای احداث دو بازارچه دیگر نیز شناسایی شده و اقدامات اجرایی مربوط به آن آغاز شده است. طبق برنامه‌ریزی‌های اعلام‌شده، این دو بازارچه نیز قرار است تا پایان سال جاری آماده و در اختیار شهروندان قرار گیرد.

توازن میان نظم شهری و معیشت شهروندان

اجرای این طرح‌ها در حالی دنبال می‌شود که ساماندهی دستفروشان همواره میان دو ضرورت در نوسان بوده است: از یک سو، لزوم حفظ نظم شهری، جلوگیری از سد معبر و تأمین حق تردد شهروندان و از سوی دیگر، ضرورت فراهم کردن امکان امرار معاش برای افرادی که از راه دستفروشی روزی خود را به دست می‌آورند.

ایجاد بازارچه‌های مشخص می‌تواند راهکاری میانه برای مدیریت این چالش باشد؛ راهکاری که در صورت اجرای دقیق و واگذاری عادلانه غرفه‌ها، هم به کاهش سد معبر در محورهای پرتردد کمک می‌کند و هم به دستفروشان اجازه می‌دهد فعالیت خود را در محیطی سامان‌یافته ادامه دهند. مهدی قمی نیز با تأکید بر همین رویکرد، از دستفروشان خواسته است با حضور در بازارچه‌های پیش‌بینی‌شده، غرفه‌های مشخص دریافت کرده و فعالیت خود را در این فضاها پیگیری کنند.