نسل جدید در حالی چشم به جهان گشوده است که گوشی هوشمند، تبلت و شبکههای اجتماعی بخش جداییناپذیری از زندگی روزمره آنان به شمار میرود. این نسل برخلاف والدین خود، تجربه کودکی بدون اینترنت را ندارد و به فضای مجازی نه صرفاً بهعنوان یک سرگرمی، بلکه بهعنوان بستری برای ارتباط با دوستان، شکلگیری هویت، کسب اطلاعات و حتی یادگیری مهارتهای اجتماعی نگاه میکند؛ وابستگیای که کارشناسان آن را برای سلامت جسمی و روانی فرزندان خطرآفرین میدانند.
تفاوت نسلی و چالش والدین
بسیاری از پدر و مادرهایی که در دنیایی بدون اینترنت و ابزارهای دیجیتال رشد کردهاند، امروز با پرسشها و چالشهای تازهای در برابر فرزندان خود روبهرو هستند. تفاوت در تجربهها و نگرشها میان دو نسل، گاه به تعارض، سوءتفاهم و شکاف نسلی دامن میزند و مدیریت استفاده فرزندان از فناوری را به یکی از دغدغههای اصلی خانوادهها تبدیل کرده است.
زهرا شریفی گرمدره، مشاور و روانشناس خانواده، در گفتوگو با خبرنگار مهر، نقش «ذهنآگاهی» را در تربیت فرزندان و بهویژه مدیریت مصرف ابزارهای دیجیتال حیاتی دانست. به گفته وی، ذهنآگاهی یعنی توانایی مدیریت اراده و غریزه برای اصلاح خطاهای ناخودآگاه؛ مهارتی که به انسان کمک میکند بدون گرفتار شدن در گذشته و آینده، در لحظه بهترین تصمیم را بگیرد و کیفیت زندگی خود و اطرافیان را ارتقا دهد.
ذهنآگاهی؛ ابزاری برای آرامش والدین
این روانشناس خانواده با تأکید بر اینکه ذهنآگاهی برای والدین به کاهش اضطراب و افسردگی، خوابی آرامتر و غلبه بر نشخوار فکری کمک میکند، خاطرنشان کرد: والدینی که ذهنی رها از آشوب دارند، واکنشهای بهتری در قبال مسائل تربیتی نشان میدهند. وی افزود: بیشترین تنش و دعوا در خانوادهها امروز حول محور گوشی موبایل شکل میگیرد و همین موضوع اهمیت مدیریت آگاهانه این ابزار را دوچندان میکند.
سقف مجاز استفاده از ابزارهای دیجیتال برای هر سن
شریفی با استناد به دادههای علمی، سقف مجاز استفاده کودکان و نوجوانان از ابزارهای دیجیتال را چنین ترسیم کرد:
- زیر ۲ سال: استفاده از هر نوع ابزار دیجیتال بهطور کامل ممنوع است؛ کودک در این سن توان تحلیل ندارد و مواجهه با گوشی به مهارت کلامی او آسیب جدی وارد میکند.
- ۲ تا ۵ سال: حداکثر یک ساعت در روز؛ بیش از این میزان، رشد شناختی مغز، حافظه کوتاهمدت و بلندمدت، توجه و تمرکز را مختل میکند.
- ۶ تا ۱۲ سال: حداکثر سه ساعت در روز؛ افراط در این بازه سنی به افسردگی، پرخاشگری، ضعف بینایی و عملکرد مغز، کماشتهایی، چاقی و بلوغ زودرس جنسی منجر میشود.
- ۱۳ تا ۱۸ سال: بیش از سه ساعت در روز علاوه بر آسیبهای یادشده، بیانگیزگی، گوشهگیری، مشکلات خواب، افکار خودکشی و گرایش به مصرف سیگار، قلیان و مواد مخدر را در پی دارد.
این مدرس حوزه و دانشگاه همچنین هشدار داد که عدم سازگاری کودکان در خانه و مدرسه از جمله پیامدهای ارتباط دائم کودک با ابزارها بهجای موجودات زنده است؛ پیامدی که به گفته او حقیقتاً جبرانناپذیر است.
جایگزینهای سالم برای گوشی هوشمند
شریفی برنامهریزی و مدیریت میزان استفاده از گوشی را ضرورتی انکارناپذیر برای والدین دانست و تصریح کرد: وقتی کودک یا نوجوان برنامه مشخصی برای اوقات خود نداشته باشد، بهطور طبیعی برای پر کردن وقت به سراغ گوشی میرود. او به والدین پیشنهاد داد بر اساس علاقه و استعداد فرزندان، آنها را در کلاسهای آموزشی و ورزشی ثبتنام کنند، در فعالیتهای اجتماعی محله از جمله مسجد و پایگاههای مردمی مشارکت دهند و برنامهای برای تفریحات سالم خانوادگی در پارکها و بوستانها داشته باشند تا فرزندان در فضایی شاد و سازنده رشد کنند.
ویژگیهای والد بالغ و ذهنآگاه
این روانشناس خانواده با اشاره به تفاوتهای نسل امروز با نسلهای گذشته — که فرصت بازیهای فیزیکی در فضای باز را داشتند در حالی که کودکان امروز در آپارتمانهای محدود بزرگ میشوند — بر چند ویژگی والدین بالغ تأکید کرد:
- والد بالغ نه به محدودیت سختگیرانه روی میآورد و نه رهاسازی آزادانه؛ بلکه راه میانه را با مدیریت اصولی و انعطافپذیری برمیگزیند.
- او پیش از هر چیز خودش الگو است و گوشی را کنار میگذارد؛ وبگردی و حضور مفرط در شبکههای اجتماعی نشانه بهروز بودن نیست.
- سواد رسانهای خود را ارتقا میدهد و بهجای منع صرف، نقش کارگردان پشت صحنه را دارد و با فرزندش درباره آسیبهای مصرف بیش از اندازه گفتوگو میکند.
- تفکر انتقادی و پرسشگری را در فرزند میپروراند؛ کودک و نوجوانی که درباره آسیبها توجیه شود، به دلیل پاکی نهاد خود آن را میپذیرد.
مرزبندی زمانی، مکانی و محتوایی
شریفی در پایان، ایجاد سه نوع مرزبندی را یادآور شد: در مرزبندی زمانی والد آگاه با مشورت فرزند، میزان استفاده را بر اساس سن و روزهای تعطیل و غیرتعطیل تعیین میکند؛ در مرزبندی محتوایی متناسب با سن کودک، محتوای مناسب را پیشبینی میکند؛ و در مرزبندی مکانی نیز استفاده از گوشی در مکانهایی مانند رختخواب، سر سفره، هنگام درس خواندن و در میهمانیها ممنوع میشود تا تعادل میان فضای مجازی و زندگی واقعی حفظ شود.
نظرات (0)